|

حمید‌رضا جلایی‌پور:

الگوی رعایت ادب تفکیک نقش‌های سیاسی روشنفکری، دانشگاهی از سوی نخبگان

بحث من در حوزه سیاست و روشنفکری و آکادمی بر اساس چهره‌های معروف این حوزه‌ها پیش نمی‌رود. به عنوان مثال در حوزه روشنفکری چهره‌ای مثل شریعتی، در حوزه آکادمی «هما کاتوزیان» و در حوزه سیاست مصدق. در ایران عده‌ای در هرسه این حوزه‌ها کار می‌کنند. مثلا من شخصاً عقلانیت انتقادی را بیشتر در حوزه روشنفکری یاد گرفتم و این پایه‌ای شد برای اصلاح‌طلبی. اسمش را بگذارید روشنفکر توزیع‌کننده در برابر روشنفکر تولید‌کننده. جامعه ما جامعه‌ای مدرن است و روند تمایزیابی در آن پیشرفته است. انسان‌ها باید نقش‌های مختلف را یاد گیرند و بتوانند آن را بازی کنند. در عین حال نهادها و وجوه جمعی ساختاری هم کمک کند و این‌گونه ثبات و پایداری جامعه رشد کند. در جامعه ایران مهم این است که کار روشنفکری را انجام دهی و ادب آن را رعایت کنی، کار سیاسی انجام دهی و ادبش را رعایت کنی، کار دانشگاهی انجام دهی و ادبش را رعایت کنی. انجام هرسه اینها تناقضی با هم ندارد. مهم این است که از یکی به دیگری نپری و ادب آنها را رعایت کنی. مثلا در محیط دانشگاه از موضع سیاسی صحبت نکنی تا کارت را پیش ببری یا از موضع روشنفکری نخواهی کار سیاسی‌ات را پیش ببری. دانشگاه محل جست‌وجوی حقیقت است. در جامعه‌شناسی شیوه‌ها و هنجارهای تحقیق مهم است. موضوع تحقیق و شخص محقق برای من مهم نیست. فقط موضوع باید موجه باشد. به این می‌گویند روح کار دانشگاهی. کار روشنفکر این نیست که فقط حقایقی را بفهمد بلکه باید آن را بیان کند. برخلاف آکادمسین، آکادمسین حرف‌هایی مي‌زند و می‌رود. همچنین مجموعه‌ای از ارزش‌های پایه‌ای برای روشنفکر مهم است: آزادی، برابری، برادری. پس کار روشنفکری با کار آکادمیک متفاوت است و روشنفکر در حوزه عمومی، کارهای مهمی انجام می‌دهد که یک دانشگاهی نمی‌تواند انجام دهد. در جامعه ما مد شده می‌گویند این کارها سیاسی است. شریعتی نمونه خوبی برای این نوع افراد است. کار سیاسی هم همان چیزی است که در ایران مدام توی سرش می‌زنند. کار سیاسی یعنی توجه به قدرت سیاسی. این توجه مثل سلامتی برای بدن مهم است، همان‌گونه که همه به آن توجه می‌کنند. من البته سیاست را در این مملکت عرصه محاسبه هزینه و فایده نمی‌بینم. البته این محاسبه هم در جای خود مهم است. اما به نظر من در عرصه سیاسی کل این فعالیت‌ها در چارچوب سیاست اخلاقی قرار می‌گیرد. بنده تا انتها مصلحت‌گرا نیستم. چه اشکالی دارد که اگر کسی بتواند این سه کار را با هم انجام دهد. مهم این است که معیارهای آن رعایت شود یعنی ادب هر حوزه را رعایت کند. در ایران باب شده که روشنفکر توی سر سیاستمدار می‌زند. سیاستمدار توی سر روشنفکر می‌زند. اینها حوزه تناقض نیستند و با هم قابل جمع‌اند. این سه حوزه اتفاقا یکدیگر را تقویت می‌کنند. مثلا در نظر بگیرید که ناموس جامعه‌شناسی عینیت است. ولی الان در جامعه‌شناسی عینیت خالص پوزیتیویستی قرن نوزدهمی مطرح نیست. یک عینیت مسوولانه، انتقادی، هم‌اندیشی و بین‌الاذهانی مطرح است. اگر به عینیت اینچنین نگریسته شود به شدت به عرصه عمومی محتاجیم. طرح تحقیق فردی که در هر سه این حوزه‌ها فعالیت دارد بسیار بهتر از طرح تحقیق فردی خواهد بود که چهار تا کتاب خوانده است. من حتی با روحانیانی هم مخالفم که کار روشنفکری می‌کنند و لباس خود را در می‌آورند. در حوزه علمیه هم ما به مرجعی نیازمندیم که کار روشنفکری و سیاسی و آکادمیک را بفهمد. به عنوان نمونه آقای «قابل»، یک روحاني روشنفکر بود و باید در قم باقی می‌ماند.
بحث من در حوزه سیاست و روشنفکری و آکادمی بر اساس چهره‌های معروف این حوزه‌ها پیش نمی‌رود. به عنوان مثال در حوزه روشنفکری چهره‌ای مثل شریعتی، در حوزه آکادمی «هما کاتوزیان» و در حوزه سیاست مصدق. در ایران عده‌ای در هرسه این حوزه‌ها کار می‌کنند. مثلا من شخصاً عقلانیت انتقادی را بیشتر در حوزه روشنفکری یاد گرفتم و این پایه‌ای شد برای اصلاح‌طلبی. اسمش را بگذارید روشنفکر توزیع‌کننده در برابر روشنفکر تولید‌کننده. جامعه ما جامعه‌ای مدرن است و روند تمایزیابی در آن پیشرفته است. انسان‌ها باید نقش‌های مختلف را یاد گیرند و بتوانند آن را بازی کنند. در عین حال نهادها و وجوه جمعی ساختاری هم کمک کند و این‌گونه ثبات و پایداری جامعه رشد کند. در جامعه ایران مهم این است که کار روشنفکری را انجام دهی و ادب آن را رعایت کنی، کار سیاسی انجام دهی و ادبش را رعایت کنی، کار دانشگاهی انجام دهی و ادبش را رعایت کنی. انجام هرسه اینها تناقضی با هم ندارد. مهم این است که از یکی به دیگری نپری و ادب آنها را رعایت کنی. مثلا در محیط دانشگاه از موضع سیاسی صحبت نکنی تا کارت را پیش ببری یا از موضع روشنفکری نخواهی کار سیاسی‌ات را پیش ببری. دانشگاه محل جست‌وجوی حقیقت است. در جامعه‌شناسی شیوه‌ها و هنجارهای تحقیق مهم است. موضوع تحقیق و شخص محقق برای من مهم نیست. فقط موضوع باید موجه باشد. به این می‌گویند روح کار دانشگاهی. کار روشنفکر این نیست که فقط حقایقی را بفهمد بلکه باید آن را بیان کند. برخلاف آکادمسین، آکادمسین حرف‌هایی مي‌زند و می‌رود. همچنین مجموعه‌ای از ارزش‌های پایه‌ای برای روشنفکر مهم است: آزادی، برابری، برادری. پس کار روشنفکری با کار آکادمیک متفاوت است و روشنفکر در حوزه عمومی، کارهای مهمی انجام می‌دهد که یک دانشگاهی نمی‌تواند انجام دهد. در جامعه ما مد شده می‌گویند این کارها سیاسی است. شریعتی نمونه خوبی برای این نوع افراد است. کار سیاسی هم همان چیزی است که در ایران مدام توی سرش می‌زنند. کار سیاسی یعنی توجه به قدرت سیاسی. این توجه مثل سلامتی برای بدن مهم است، همان‌گونه که همه به آن توجه می‌کنند. من البته سیاست را در این مملکت عرصه محاسبه هزینه و فایده نمی‌بینم. البته این محاسبه هم در جای خود مهم است. اما به نظر من در عرصه سیاسی کل این فعالیت‌ها در چارچوب سیاست اخلاقی قرار می‌گیرد. بنده تا انتها مصلحت‌گرا نیستم. چه اشکالی دارد که اگر کسی بتواند این سه کار را با هم انجام دهد. مهم این است که معیارهای آن رعایت شود یعنی ادب هر حوزه را رعایت کند. در ایران باب شده که روشنفکر توی سر سیاستمدار می‌زند. سیاستمدار توی سر روشنفکر می‌زند. اینها حوزه تناقض نیستند و با هم قابل جمع‌اند. این سه حوزه اتفاقا یکدیگر را تقویت می‌کنند. مثلا در نظر بگیرید که ناموس جامعه‌شناسی عینیت است. ولی الان در جامعه‌شناسی عینیت خالص پوزیتیویستی قرن نوزدهمی مطرح نیست. یک عینیت مسوولانه، انتقادی، هم‌اندیشی و بین‌الاذهانی مطرح است. اگر به عینیت اینچنین نگریسته شود به شدت به عرصه عمومی محتاجیم. طرح تحقیق فردی که در هر سه این حوزه‌ها فعالیت دارد بسیار بهتر از طرح تحقیق فردی خواهد بود که چهار تا کتاب خوانده است. من حتی با روحانیانی هم مخالفم که کار روشنفکری می‌کنند و لباس خود را در می‌آورند. در حوزه علمیه هم ما به مرجعی نیازمندیم که کار روشنفکری و سیاسی و آکادمیک را بفهمد. به عنوان نمونه آقای «قابل»، یک روحاني روشنفکر بود و باید در قم باقی می‌ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.