|

«ارنستو چه‌گوارا» نقشی بر تی‌شرتی!

فریدون مجلسی

نیم‌قرن پیش که آغاز جوانی ما بود، «فیدل کاسترو» که «ارنستو چه‌گوارا» را در کنار خود داشت در نبردی پرفرازونشیب بر حکومت دیکتاتوری فاسد «باتیستا» در کوبا پیروز شد. جنگ سرد بیداد می‌کرد و آمریکا برای جلوگیری از توسعه نفوذ شوروی به هر قیمت، از دیکتاتورهای جهان حمایت می‌کرد. در ایران نیز سقوط چهره اسطوره‌ای «مصدق» که دولتش قربانی همان کشمکش جنگ‌سرد شده و جای خود را به دولتی طرفدار غرب داده بود، جنبش نوپای روشنفکری رقیق ایران را حتی بیشتر از گرایش‌های متعارف در سایر نقاط جهان به سمت چپ کشانده بود.
پیروزی خودبه‌خود قهرمان‌آفرین است و وقتی پیروزی مسلحانه از آن جنبشی آزادیخواهانه علیه قدرتی خودکامه و مورد حمایت بزرگ‌ترین قدرت جهان باشد، قهرمان‌آفرین‌تر است. اما در اینگونه موارد پیروزان به بهانه حفظ دستاوردهای مبارزاتشان اتکا به اسلحه را ادامه می‌دهند. سپس با اتکا به همان اسلحه بستانکار ملتشان می‌شوند و در لوای سوسیالیسم علمی هرچه می‌خواهد دل تنگشان می‌کنند و معمولا‌ هم دلشان بسیار تنگ است! چه‌گوارا که در همراهی با فیدل کاسترو شهرت یافت، روح ماجراجو و آرمانخواهش به ریاست بانک مرکزی (!) و وزارت در کوبا قانع نبود! کارنامه خونینش به بیش از سه‌هزار اعدام انجامید و سپس رسالت خودخوانده‌اش را آزاد کردن آمریکای‌لاتین اعلام کرد و وقتی دولت ملی «لومومبا» در کنگوی قبایلی در قلب آفریقا سقوط کرد مدتی نیز به نبرد چریکی در کشوری مشغول شد که بیش از هزارسال با نظریه‌های سوسیالیستی به‌اصطلاح علمی خودش فاصله داشت. غافل بود که اگر دیکتاتورها به بودجه‌های آمریکایی دلخوش بودند هزینه‌های مبارزات چنین و چنان خودش را نیز دولت شوروی می‌پرداخت و همین هزینه‌ها بود که بعدها، پس از اضافه شدن هزینه‌های فراتر از توان شوروی در ویتنام و سپس در افغانستان بود که موجب فروپاشی آن قبله آمالشان شد.
اما در آن زمان چه‌گوارا به ضرب نمایش‌های قهرمانی چریکی که همچون فوتبال و فیلم‌های سینمایی جوانان آزرده از خودکامگی‌های غرب را مجذوب خود کرده و به لطف پوستری که از زاویه‌ای خاص چهره‌ای بسیار فتوژنیک‌تر از چهره واقعی‌اش به نمایش می‌گذاشت پوسترهایش را در کنار پوسترهای جیمز دین و گریگوری پک و آلن دلون و هورست بوخ هولتز زینت‌بخش اتاق‌های نوجوانان آن زمان کرده بود! اما آنان دست‌های خونین پس از پیروزی در کوبا و خون‌های به‌هدررفته دوران‌های مبارزه او را که حداکثر و در صورت پیروزی می‌توانست از یک خودکامگی به خودکامگی دیگری بینجامد نمی‌دیدند! که سرانجام گریبان خودش را نیز گرفت و به بنای یادبودی در قلمرو دوست کامروای ابد مدتش در کوبا بدل شد! اما آن شیوه خونین مبارزه در بوته آزمایش تاریخ جز خسران و بدتر شدن اوضاع اثری نداشت. پیروزنشدنش موجب فشارها و شکنجه‌ها و بهانه‌ای برای سوءاستفاده‌های بیشتر دولت‌های ستمگر می‌شد و پیروزشدنش از آن بدتر! اکنون نیم‌قرن از آن مد می‌گذرد، منتها هنوز آن پوستر خریدار دارد. این‌بار بیشتر بر تی‌شرت‌های جوانان مرفهی نقش می‌بندد که آن را در پارتی‌ها بپوشند یا در محافل بورژوایی خودشان به نمایش بگذارند که ما هم اهل سوسیالیسم علمی هستیم تا از مدی که از مدت‌ها پیش خدمتش منقضی شده است عقب نمانند.
نیم‌قرن پیش که آغاز جوانی ما بود، «فیدل کاسترو» که «ارنستو چه‌گوارا» را در کنار خود داشت در نبردی پرفرازونشیب بر حکومت دیکتاتوری فاسد «باتیستا» در کوبا پیروز شد. جنگ سرد بیداد می‌کرد و آمریکا برای جلوگیری از توسعه نفوذ شوروی به هر قیمت، از دیکتاتورهای جهان حمایت می‌کرد. در ایران نیز سقوط چهره اسطوره‌ای «مصدق» که دولتش قربانی همان کشمکش جنگ‌سرد شده و جای خود را به دولتی طرفدار غرب داده بود، جنبش نوپای روشنفکری رقیق ایران را حتی بیشتر از گرایش‌های متعارف در سایر نقاط جهان به سمت چپ کشانده بود.
پیروزی خودبه‌خود قهرمان‌آفرین است و وقتی پیروزی مسلحانه از آن جنبشی آزادیخواهانه علیه قدرتی خودکامه و مورد حمایت بزرگ‌ترین قدرت جهان باشد، قهرمان‌آفرین‌تر است. اما در اینگونه موارد پیروزان به بهانه حفظ دستاوردهای مبارزاتشان اتکا به اسلحه را ادامه می‌دهند. سپس با اتکا به همان اسلحه بستانکار ملتشان می‌شوند و در لوای سوسیالیسم علمی هرچه می‌خواهد دل تنگشان می‌کنند و معمولا‌ هم دلشان بسیار تنگ است! چه‌گوارا که در همراهی با فیدل کاسترو شهرت یافت، روح ماجراجو و آرمانخواهش به ریاست بانک مرکزی (!) و وزارت در کوبا قانع نبود! کارنامه خونینش به بیش از سه‌هزار اعدام انجامید و سپس رسالت خودخوانده‌اش را آزاد کردن آمریکای‌لاتین اعلام کرد و وقتی دولت ملی «لومومبا» در کنگوی قبایلی در قلب آفریقا سقوط کرد مدتی نیز به نبرد چریکی در کشوری مشغول شد که بیش از هزارسال با نظریه‌های سوسیالیستی به‌اصطلاح علمی خودش فاصله داشت. غافل بود که اگر دیکتاتورها به بودجه‌های آمریکایی دلخوش بودند هزینه‌های مبارزات چنین و چنان خودش را نیز دولت شوروی می‌پرداخت و همین هزینه‌ها بود که بعدها، پس از اضافه شدن هزینه‌های فراتر از توان شوروی در ویتنام و سپس در افغانستان بود که موجب فروپاشی آن قبله آمالشان شد.
اما در آن زمان چه‌گوارا به ضرب نمایش‌های قهرمانی چریکی که همچون فوتبال و فیلم‌های سینمایی جوانان آزرده از خودکامگی‌های غرب را مجذوب خود کرده و به لطف پوستری که از زاویه‌ای خاص چهره‌ای بسیار فتوژنیک‌تر از چهره واقعی‌اش به نمایش می‌گذاشت پوسترهایش را در کنار پوسترهای جیمز دین و گریگوری پک و آلن دلون و هورست بوخ هولتز زینت‌بخش اتاق‌های نوجوانان آن زمان کرده بود! اما آنان دست‌های خونین پس از پیروزی در کوبا و خون‌های به‌هدررفته دوران‌های مبارزه او را که حداکثر و در صورت پیروزی می‌توانست از یک خودکامگی به خودکامگی دیگری بینجامد نمی‌دیدند! که سرانجام گریبان خودش را نیز گرفت و به بنای یادبودی در قلمرو دوست کامروای ابد مدتش در کوبا بدل شد! اما آن شیوه خونین مبارزه در بوته آزمایش تاریخ جز خسران و بدتر شدن اوضاع اثری نداشت. پیروزنشدنش موجب فشارها و شکنجه‌ها و بهانه‌ای برای سوءاستفاده‌های بیشتر دولت‌های ستمگر می‌شد و پیروزشدنش از آن بدتر! اکنون نیم‌قرن از آن مد می‌گذرد، منتها هنوز آن پوستر خریدار دارد. این‌بار بیشتر بر تی‌شرت‌های جوانان مرفهی نقش می‌بندد که آن را در پارتی‌ها بپوشند یا در محافل بورژوایی خودشان به نمایش بگذارند که ما هم اهل سوسیالیسم علمی هستیم تا از مدی که از مدت‌ها پیش خدمتش منقضی شده است عقب نمانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.