|

بزنگاه انتخابات

محمد فاضلي . جامعه‌شناس

رای‌دادن يا ندادن، غير از آنکه مساله‌اي سياسي و بحث مهم اين روزهاي ماست، مساله‌اي نظري در جامعه‌شناسي را هم به ياد مي‌آورد: ساختار تعيين‌کننده است يا کنش؟ من در جايگاه تحليلگر و بر اساس آنچه پيش‌تر نوشته‌ام بيشتر از موضعي ساختارگرا دفاع کرده‌ام، يعني ساختارهاي اقتصادي يا سياسي قدرتي دارند که اقدامات کنشگران را محدود مي‌کنند. اما هر نظريه ساختارگرایانه‌اي مي‌تواند متضمن مفهوم «بزنگاه» باشد. بزنگاه لحظه‌اي است در فرآیند تداوم ساختاري که قدرت محدودسازي ساختار به حداقل مي‌رسد و تعداد گزينه‌هايي که پيش‌روي کنشگران قرار مي‌گيرد بيشتر مي‌شود. گزينش هرکدام از آن انتخاب‌ها تاثيرات بسيار متفاوتي بر سرنوشت ساختار به جا مي‌گذارد. بعد از انتخاب يک گزينه، مسيرهاي تغيير، تا رسيدن «بزنگاه» ديگر تا حدود زيادي بسته مي‌شوند. حال بازگرديم به عرصه سياست واقعي و ببينيم اين مفاهيم چه معنايي دارند. «بزنگاه» انتخابات نيز شأني بسيار مهم در مسير تغييرات در ايران ايفا مي‌کند. انتخابات رياست‌جمهوري سال 1392 بزنگاهي مهم به اندازه بزنگاه انتخابات سال 1384 يا 1388 است. گزينه‌هاي موجود با هم برابر نيستند. نظام سياسي هم همه آنها را يکسان نمي‌داند. اصولگرایان که در قدرت رسمي دست بالاتر را دارند و علي‌القاعده با هرکدام از پنج گزينه‌شان راحت‌تر کنار مي‌آيند، همه گزينه‌هاي خود را برابر و با مطلوبيت يکسان نمي‌دانند و در ميان‌شان تلاش و رقابت برای انتخاب يکي از پنج گزينه اصولگرا موج مي‌زند. عجيب است که در چنين شرایطي، گروهي تفاوتي ميان حسن روحاني، تنها گزينه تحول‌خواه و متعهد به ايده‌هاي اصلاح‌طلبانه که باقي مانده است و ساير کانديداها قايل نيستند و تصور مي‌کنند همه گزينه‌ها يکسان به تداوم رويه موجود ساختار کمک مي‌کنند. در اين شرایط، مهم اين است که دريابيم بزنگاه‌ها با بقيه لحظات عمر ساختار تفاوت ماهوي دارند و بزنگاه‌هاي مسالمت‌آميز خوش‌تر و بخت حصول نتايج مثبت‌تر در آنها بيشتر است. البته بايد در نظر داشت که تصميم به مشارکت در انتخابات نبايد فقط معطوف به برنده‌شدن و به دست گرفتن قدرت باشد. امروز مشارکت در انتخابات به معناي مشارکت در رای‌دادن به دو شيوه‌ متفاوت حکمراني در داخل و سياست خارجي است. بهتر است با رای‌دادن مشخص شود وزن طرفداران هرکدام از دو شيوه چه اندازه است. اين مدني‌ترين شيوه ممکن برای اعتراض به روند گذشته است.
رای‌دادن يا ندادن، غير از آنکه مساله‌اي سياسي و بحث مهم اين روزهاي ماست، مساله‌اي نظري در جامعه‌شناسي را هم به ياد مي‌آورد: ساختار تعيين‌کننده است يا کنش؟ من در جايگاه تحليلگر و بر اساس آنچه پيش‌تر نوشته‌ام بيشتر از موضعي ساختارگرا دفاع کرده‌ام، يعني ساختارهاي اقتصادي يا سياسي قدرتي دارند که اقدامات کنشگران را محدود مي‌کنند. اما هر نظريه ساختارگرایانه‌اي مي‌تواند متضمن مفهوم «بزنگاه» باشد. بزنگاه لحظه‌اي است در فرآیند تداوم ساختاري که قدرت محدودسازي ساختار به حداقل مي‌رسد و تعداد گزينه‌هايي که پيش‌روي کنشگران قرار مي‌گيرد بيشتر مي‌شود. گزينش هرکدام از آن انتخاب‌ها تاثيرات بسيار متفاوتي بر سرنوشت ساختار به جا مي‌گذارد. بعد از انتخاب يک گزينه، مسيرهاي تغيير، تا رسيدن «بزنگاه» ديگر تا حدود زيادي بسته مي‌شوند. حال بازگرديم به عرصه سياست واقعي و ببينيم اين مفاهيم چه معنايي دارند. «بزنگاه» انتخابات نيز شأني بسيار مهم در مسير تغييرات در ايران ايفا مي‌کند. انتخابات رياست‌جمهوري سال 1392 بزنگاهي مهم به اندازه بزنگاه انتخابات سال 1384 يا 1388 است. گزينه‌هاي موجود با هم برابر نيستند. نظام سياسي هم همه آنها را يکسان نمي‌داند. اصولگرایان که در قدرت رسمي دست بالاتر را دارند و علي‌القاعده با هرکدام از پنج گزينه‌شان راحت‌تر کنار مي‌آيند، همه گزينه‌هاي خود را برابر و با مطلوبيت يکسان نمي‌دانند و در ميان‌شان تلاش و رقابت برای انتخاب يکي از پنج گزينه اصولگرا موج مي‌زند. عجيب است که در چنين شرایطي، گروهي تفاوتي ميان حسن روحاني، تنها گزينه تحول‌خواه و متعهد به ايده‌هاي اصلاح‌طلبانه که باقي مانده است و ساير کانديداها قايل نيستند و تصور مي‌کنند همه گزينه‌ها يکسان به تداوم رويه موجود ساختار کمک مي‌کنند. در اين شرایط، مهم اين است که دريابيم بزنگاه‌ها با بقيه لحظات عمر ساختار تفاوت ماهوي دارند و بزنگاه‌هاي مسالمت‌آميز خوش‌تر و بخت حصول نتايج مثبت‌تر در آنها بيشتر است. البته بايد در نظر داشت که تصميم به مشارکت در انتخابات نبايد فقط معطوف به برنده‌شدن و به دست گرفتن قدرت باشد. امروز مشارکت در انتخابات به معناي مشارکت در رای‌دادن به دو شيوه‌ متفاوت حکمراني در داخل و سياست خارجي است. بهتر است با رای‌دادن مشخص شود وزن طرفداران هرکدام از دو شيوه چه اندازه است. اين مدني‌ترين شيوه ممکن برای اعتراض به روند گذشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.