|

برگه رای و ماهی قرمز

سعید رضوی فقیه

طی سال‌های گذشته و در آستانه هر انتخابات، شماری از فعالان سیاسی یا ناظران و صاحب‌نظران و تحلیلگران مسایل سیاسی با اشاره به نکته سرتاپادرست بهادار بودن برگ رای نتیجه‌ای متاسفانه سرتاپانادرست را اخذ کرده و به مخاطبان خود عرضه می‌دارند مبنی بر اینکه در انتخابات نباید شرکت کرد و این برگه رای بهادار را نباید بیهوده خرج کرده و در پای هر نامزد از هر جریان و جناح ریخت. مع‌الاسف به جهت شتابزدگی‌های ذهنی که مانع از تامل و تحلیل دقیق است و پای استدلال را سخت لنگ می‌کند، درستی مقدمات و نادرستی نتایج مثل شیر و شکر چنان در هم می‌آمیزد که جدا کردن و تمیز دادن آنها از یکدیگر اگر نه یکسره محال دست‌کم بسیار بعید و دشوار می‌شود. اینک تنها چند روز مانده تا انتخابات ریاست‌جمهوری بد نیست در باب درستی و نادرستی گزاره‌های تشکیل‌دهنده چنین گفتمانی و نیز اعتبار یا بی‌اعتباری نظام استدلالی و استنتاجی آن کمی تامل شود با این توضیح که مقصود اصلی از این نوشتار نه حمایت از یک نامزد خاص و تبلیغ برای اوست و نه اساسا ترغیب و تشویق به رای‌دادن یا رای ندادن بلکه تنها و تنها قصد آن است که منطق و قواعد آن را به هنگام اندیشیدن خاموش و آرام در درون یا به صدای بلند در حضور دیگران پاس داریم. همین و بس و البته داوری در صدق این مدعا و صداقت مدعی در پایان نوشتار میسر خواهد بود. در اینکه برگ رای از جمله اوراق بهادار سیاسی است و ارزشی مشخص دارد تردید نیست. در یک وضعیت انتزاعی و فرضی هم می‌توان دریافت که حتی یک برگ رای در هر انتخابات بر سر هرچه که باشد واجد ارزشی مشخص است. مثلا یک نامزد انتخابات مجلس یا ریاست‌جمهوری برای پیروزی در رقابت و تصدی مقام موردنظر به حدنصابی مشخص از آرا نیاز دارد که البته این حدنصاب از جمع جبری تک‌به‌تک برگه‌های رای واجدان شرایط رای‌دادن حاصل می‌شود. دقیقا به جهت ارزش برگه‌های رای است که سرمایه‌های اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و حتی گاه عاطفی برای خرید آرا در بازار انتخابات به گردش درمی‌آید. حتی در سالم‌ترین و پیشرفته‌ترین نظام‌های سیاسی جلب یک رای مستلزم پرداخت بهایی مشخص است. آیا وقتی یک حزب به قصد تشکیل دولت ائتلافی برای جلب آرای نمایندگان حزبی دیگر چند کرسی وزارتی را واگذار می‌کند بهای آرای نمایندگان آن حزب را نمی‌پردازد؟ پس می‌توان گفت بهادار بودن برگه‌های رای امری مسلم است و مفروض. اما نکته اینجاست که بهای هر برگ بهاداری در شرایط مختلف دچار نوسان می‌شود و حتی ممکن است برگه از درجه ارزش بالکل ساقط شود یا آنکه از یک حیث فاقد ارزش ولی از جهتی دیگر واجد ارزشی بسیار باشد. برای روشن‌تر شدن مطلب به مثال‌هایی در حوزه امور مالی اشاره می‌شود. ارزش یک قطعه اسکناس در اثر تورم کاهش می‌یابد و مثلا اگر تا چند سال پیش می‌شد با یک اسکناس 10هزارریالی، 10 مداد خرید، امروزه با همان اسکناس تنها می‌توان دو مداد خریداری کرد. از سوی دیگر سال‌هاست که با اسکناس‌های باطل عهد قاجار نمی‌توان به خرید اجناس مبادرت کرد اما همین اسکناس‌ها به قیمتی قابل‌توجه و به‌عنوان اشیای عتیقه میان مجموعه‌داران خریدوفروش می‌شود. از سوی دیگر اگر یک حواله یا برگه بها‌دار دیگری تا موعد مشخصی واجد ارزش باشد اگر تا همان موعد مورد استفاده قرار نگیرد از درجه اعتبار ساقط و کاملا بی‌ارزش خواهد بود. نگه‌داشتن برگ رای بدون هیچ برنامه و هماهنگی و تاکتیک یا استراتژی مشخص و در دورافتادگی مطلق از جامعه و تحولات آن مثل بی‌اعتبار شدن یک حواله یا چک یا یک قطعه اسکناس پس از انقضای مهلتی مقرر است و پس از آن مهلت مقرر دیگر این برگه‌ها را یا باید پاره کرد و دور انداخت یا برای عبرت و حسرت جایی کنار دیگر کاغذهای بی‌اعتبار نگهداری کرد. برگه‌های رای ما در شرایط کنونی جامعه ایران درست مانند ماهی‌های قرمز سفره هفت‌سین است که هرچه به نوروز و لحظه تحویل سال نزدیک می‌شویم قیمتشان افزایش می‌یابد و بازارشان داغ می‌شود اما پس از تحویل سال این تب فروکش می‌کند و دیگر کسی ماهی قرمز برای سفره هفت‌سین نمی‌خرد و خوشبختانه ماهی‌های سرخ کوچولو در رودخانه‌های جاری آزاد می‌شوند.
طی سال‌های گذشته و در آستانه هر انتخابات، شماری از فعالان سیاسی یا ناظران و صاحب‌نظران و تحلیلگران مسایل سیاسی با اشاره به نکته سرتاپادرست بهادار بودن برگ رای نتیجه‌ای متاسفانه سرتاپانادرست را اخذ کرده و به مخاطبان خود عرضه می‌دارند مبنی بر اینکه در انتخابات نباید شرکت کرد و این برگه رای بهادار را نباید بیهوده خرج کرده و در پای هر نامزد از هر جریان و جناح ریخت. مع‌الاسف به جهت شتابزدگی‌های ذهنی که مانع از تامل و تحلیل دقیق است و پای استدلال را سخت لنگ می‌کند، درستی مقدمات و نادرستی نتایج مثل شیر و شکر چنان در هم می‌آمیزد که جدا کردن و تمیز دادن آنها از یکدیگر اگر نه یکسره محال دست‌کم بسیار بعید و دشوار می‌شود. اینک تنها چند روز مانده تا انتخابات ریاست‌جمهوری بد نیست در باب درستی و نادرستی گزاره‌های تشکیل‌دهنده چنین گفتمانی و نیز اعتبار یا بی‌اعتباری نظام استدلالی و استنتاجی آن کمی تامل شود با این توضیح که مقصود اصلی از این نوشتار نه حمایت از یک نامزد خاص و تبلیغ برای اوست و نه اساسا ترغیب و تشویق به رای‌دادن یا رای ندادن بلکه تنها و تنها قصد آن است که منطق و قواعد آن را به هنگام اندیشیدن خاموش و آرام در درون یا به صدای بلند در حضور دیگران پاس داریم. همین و بس و البته داوری در صدق این مدعا و صداقت مدعی در پایان نوشتار میسر خواهد بود. در اینکه برگ رای از جمله اوراق بهادار سیاسی است و ارزشی مشخص دارد تردید نیست. در یک وضعیت انتزاعی و فرضی هم می‌توان دریافت که حتی یک برگ رای در هر انتخابات بر سر هرچه که باشد واجد ارزشی مشخص است. مثلا یک نامزد انتخابات مجلس یا ریاست‌جمهوری برای پیروزی در رقابت و تصدی مقام موردنظر به حدنصابی مشخص از آرا نیاز دارد که البته این حدنصاب از جمع جبری تک‌به‌تک برگه‌های رای واجدان شرایط رای‌دادن حاصل می‌شود. دقیقا به جهت ارزش برگه‌های رای است که سرمایه‌های اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و حتی گاه عاطفی برای خرید آرا در بازار انتخابات به گردش درمی‌آید. حتی در سالم‌ترین و پیشرفته‌ترین نظام‌های سیاسی جلب یک رای مستلزم پرداخت بهایی مشخص است. آیا وقتی یک حزب به قصد تشکیل دولت ائتلافی برای جلب آرای نمایندگان حزبی دیگر چند کرسی وزارتی را واگذار می‌کند بهای آرای نمایندگان آن حزب را نمی‌پردازد؟ پس می‌توان گفت بهادار بودن برگه‌های رای امری مسلم است و مفروض. اما نکته اینجاست که بهای هر برگ بهاداری در شرایط مختلف دچار نوسان می‌شود و حتی ممکن است برگه از درجه ارزش بالکل ساقط شود یا آنکه از یک حیث فاقد ارزش ولی از جهتی دیگر واجد ارزشی بسیار باشد. برای روشن‌تر شدن مطلب به مثال‌هایی در حوزه امور مالی اشاره می‌شود. ارزش یک قطعه اسکناس در اثر تورم کاهش می‌یابد و مثلا اگر تا چند سال پیش می‌شد با یک اسکناس 10هزارریالی، 10 مداد خرید، امروزه با همان اسکناس تنها می‌توان دو مداد خریداری کرد. از سوی دیگر سال‌هاست که با اسکناس‌های باطل عهد قاجار نمی‌توان به خرید اجناس مبادرت کرد اما همین اسکناس‌ها به قیمتی قابل‌توجه و به‌عنوان اشیای عتیقه میان مجموعه‌داران خریدوفروش می‌شود. از سوی دیگر اگر یک حواله یا برگه بها‌دار دیگری تا موعد مشخصی واجد ارزش باشد اگر تا همان موعد مورد استفاده قرار نگیرد از درجه اعتبار ساقط و کاملا بی‌ارزش خواهد بود. نگه‌داشتن برگ رای بدون هیچ برنامه و هماهنگی و تاکتیک یا استراتژی مشخص و در دورافتادگی مطلق از جامعه و تحولات آن مثل بی‌اعتبار شدن یک حواله یا چک یا یک قطعه اسکناس پس از انقضای مهلتی مقرر است و پس از آن مهلت مقرر دیگر این برگه‌ها را یا باید پاره کرد و دور انداخت یا برای عبرت و حسرت جایی کنار دیگر کاغذهای بی‌اعتبار نگهداری کرد. برگه‌های رای ما در شرایط کنونی جامعه ایران درست مانند ماهی‌های قرمز سفره هفت‌سین است که هرچه به نوروز و لحظه تحویل سال نزدیک می‌شویم قیمتشان افزایش می‌یابد و بازارشان داغ می‌شود اما پس از تحویل سال این تب فروکش می‌کند و دیگر کسی ماهی قرمز برای سفره هفت‌سین نمی‌خرد و خوشبختانه ماهی‌های سرخ کوچولو در رودخانه‌های جاری آزاد می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.