گفتوگو با قادر آشنا رییس مرکز هنرهای نمایشی:
بودجه تئاتر نصف شد
فرزانه ابراهیمزاده . عكس: مهدي حسني، شرق
یکسال پیش که «قادر آشنا» از اداره ارشاد استان البرز به ریاست مرکز هنرهای نمایش منصوب شد؛ گفت قولی نخواهد داد که نتواند به آن عمل کند. اما سعی میکند تا جایی که بتواند در خدمت تئاتر کشور باشد. حالا بعد از یکسال از حضورش در خیابان شهریار و در آستانه انتخابات میگوید با چشماندازی که تصویر کرده با اینکه متفاوت است اما تا حدودی به آنها رسیده است. هرچند قبول دارد در برخی از اهداف نتوانسته است به جایی که دوست داشته برسد.
حدود یکسالی هست که ریاست مرکز هنرهاي نمايشي را به دست گرفتید و حالا وقت آن است که با نقد عملکرد یکساله این سوال را مطرح کنیم که آیا به آن چشماندازی که فکر میکردید و به دنبالش بودید، رسیدهاید؟
واقعیت این است هر مدیری برای چشمانداز یکساله خود باید برنامهریزی داشته باشد که در این زمان به اهداف کوتاهمدتی دسترسی داشته باشد. من از بدو ورودم این دغدغه را داشتم که این یکسال زمان اندکی است و دوران گذار. به همین دلیل به عنوان یک ایرانی و کسی که کشورم را دوست دارم و هر ماموریتی را به من بسپارند کارم را انجام میدهم به این دوره نگاه کردم. یکی از مهمترین نکتهای که به نظرم میآید و ممکن است از نظر دیگران قابل نقد باشد؛ سعی کردم فضای حاکم بر تئاتر کشور را به سمت آرامش پیش ببرم. تلاش کردم که در این فضای موجود گفتوگوی خودمانی با پیشکسوتان داشته باشم. به عبارت سادهتر بنا را بر این گذاشتیم اگر مشکلاتی وجود دارد را در درون خانواده تئاتر مرتفع کنیم. به نظر میآید تا حدود زیادی توانستیم این امر را تحقق بخشیم و هم فضای عمومی کشور و هم فضای عمومی تئاتر را به گونهای با همکاری هنرمندان به جلو ببریم تا با آرامش همه چیز میسر باشد. هر چیزی که اتفاق میافتد در درون خانواده تئاتر حل شود. نکته بعدی نگرش نسبت به مساله تئاتر بود. من معتقدم نگرش به تئاتر باید تغییر کند. البته نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر به صورت عام و به صورت خاص تئاتر باید تغییر کند. به تئاتر باید آنگونه هست و جایگاهی که دارد، اهمیت دهیم. بدون تعارف تئاتر هنریاست که جوهر و ذاتش فکر و اندیشه است. اگر این جوهر را از آن بگیرید دیگر تئاتر نیست چیز دیگری است. این را باید در بین مردم در یک ضلع و هنرمندان در ضلع دیگر و مدیران و مسوولان دولتی در یک ضلع مثلث هنر را جا بیندازیم. من تلاش زیادی برای این تغییر نگرش انجام دادم اما نتوانستم به توفیق زیادی برسم.
اما یک اتفاقی در سال گذشته افتاد آنهم این بود که در یکسال گذشته تئاترشهر از مرکزیت خارج شد و شاهد بودیم جز تماشاخانه ایرانشهر که حالا دیگر به عنوان یک قطب تئاتر در تهران جا افتاده است؛ تماشاخانههای تازهای در سطح شهر توسط بخش خصوصی راهاندازی شد. در تماشاگه زمان، در خیابان فاطمی تماشاخانه «آو» و سالن «اکو».
در این مورد صحبت میکنیم. آنچه میخواهم بگویم این است که در حوزه فکر و اندیشه تلاش زیادی کردیم و با مجلس شورای اسلامی و کمیسیون فرهنگی دولت جلسات زیادی را برگزار کردیم. چون مدیر تئاتر هستم دوست دارم مساله تئاتر مساله اول هنری باشد. هم در حوزه فکر و برنامهریزی خواست ما بود. توفیقات ما در این حوزه کم بود. تلاش زیادی هم شد حالا به موضوع پایان دولت یا بحث شرایط اقتصادی که حاکم بر کشور بود، باز میگردد.
در حقیقت همان چیزی که موضوع بودجه بود؟
یکی از آن بحث بودجه بود. ساخت و سازهای تئاتر و سیاستگذاری و مسایل دیگر بود. وقتی به بحث سیاستگذاری میرسید با مشکل پایان دولت روبهرو بودیم. وقتی به بودجهگذاری و زیرساختها میرسیدیم بحث تحریمها به وجود میآمد. پس آمدیم این موضوع را مطرح کردیم که تئاتر ایران تنها چهارراه ولیعصر نیست. تنها توجهکردن تئاتر به این چهارراه محصورکردن تئاتر در یک محدوده خاص است. باید از محدوده تئاترشهر و حتی ایرانشهر بیرون برویم و تا جایی که میتوانیم از تهران خارج شویم و به مراکز استانها برویم. به همین دلیل هم بحث تئاترشهرهای استانها و موضوع تئاتر خصوصی را مطرح کردیم. خوشبختانه توانستیم در پنج استان کشور تئاترشهر راهاندازی کنیم. به نظر من این اتفاق مهمی است. الان خیلی از استانهای ما در نوبت راهاندازی تئاترشهر هستند. باید به حداقل استانداردها برسیم.
شوراي نظارت و ارزشيابي مجوزها وقتي در بخش تئاتر خصوصی وارد میشود بسیار دوگانه عمل میکند. آنجایی که تئاتر آزاد است، خیلی سهلگیرانهتر مجوز صادر میشود. اما وقتی اسم تئاتر حرفهای میآید، قاعده سختگیرانهتری از تئاترهای دولتی بر آنها اعمال میشود. یعنی مجوز نمایش در سالنی مثلا شبیه تماشاخانه ایرانشهر یا آو سختگیرانهتر ممیزی میشود تا تئاتری که در تئاتر گلریز یا بولینگ عبده است.
ما تلاشمان بر این است که این اتفاق نیفتد. حتما در جریان هستید که سال گذشته برای نخستین بار با انجمن تئاتر آزاد تفاهمنامه امضا کردیم. ذایقه مردم ما متفاوت است. عدهای تئاتر حرفهای را موردتوجه قرار میدهند و یک عده تئاتر کمدی. ما نمیتوانیم ذایقه مردم را به یک سمت ببریم. مردم نیاز به شادی دارند و وظیفه دستگاههای فرهنگی این است.
من هم با شما موافقم اما میگویم که آن بخش از تئاتر حرفهای هم نیاز دارد تا با فراغ بال بیشتری حرکت کند.
بله. اما باید تا جایی که میتوانیم روی سلایق اهتمام داشته باشیم. برای همین هم در اولین اقدام شورای نظارت ارزشیابی تفاهمنامهای با تئاتر آزاد امضا کرد. از تشکلها نهادهایی که در بخش خصوصی فعالیت میکنند حمایت میکنم. معتقدم نهادهای غیردولتی میتوانند بازویی قدرتمند برای دولت باشد. «تئاتر آزاد» هم دست ماست. تمام آثاری که به صحنه میرود با نظارت ماست. مجوز میگیرند. اما از نگاه ما نظارت بر تئاتر آزاد بر نظارت در تئاترشهر خیلی تفاوتی نمیکند. نظارت باید انجام گیرد. اما تئاتر آزاد در حوزه شادی و نشاط است و در حوزه مبانی و اندیشه ورود پیدا نمیکند؛ حوزههای اصلاحی الفاظ و ادبیات میشود؛ گاهی حرکات باعث مناقشه است. اما در بخش تئاتر حرفهای چون آدمهای دانشگاهی و اندیشمند هستند، مطالبی که مینویسند و مینگارند با نگاه عمیقتری نوشته میشود. هر چه نگاه عمیقتر باشد حساسیت را بیشتر میکند. برای همین فکر میشود که نظارت آنجا بیشتر است. اما من با شما همعقیده هستم که نظارت در بخش تئاتر حرفهای بیشتر است. فرآیندش هم طولانیتر است. اما چون کارهای تئاتر آزاد سطحیتر است، میزان حساسیت کمتر است. هرچند که من به بعضی از کارهای تئاتر آزاد انتقاد دارم. تصورم این است که شادی و نشاط مردم باید متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی باشد.
به نقش نهادهای غیردولتی و صنفی اشاره کردید. یکی از نهادهایی که بهطور اختصاصی و ویژه در حوزه تئاتر فعالیت میکند، خانه تئاتر است. در چند سال گذشته بارها چنانچه خود شما هم الان به آن اشاره کردید، گفته شد که باید از نهادهای غیردولتی در حوزه تئاتر حمایت شود. اما این حمایت تنها در شکل شعار باقی مانده است. در حالی که همه مسوولان و هنرمندان بر این موضوع اشتراک نظر دارند که خانه تئاتر کاملا کار صنفی انجام میدهد. با این همه موقع بودجه خانه تئاتر که میشود که جزو وظایف معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی است؛ میبینیم که این بودجه یا در یک پروسه طولانی پرداخت یا اینکه کمتر از مبلغ تعهدنامه پرداخت میشود و مثل سال 91 نیمی از بودجه در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد.
تفاهمنامه بیرون دستگاهی با مشاور برنامهریزی معاونت وزیر است. نکته بعدی اینکه به نظر من ما با خانه تئاتر در بالاترین سطح از همکاری قرار داریم. چه با مدیرعامل محترم و چه اعضا و چه کانونهای مختلف خانه تئاتر. این ارتباط به معنی نقدنکردن نیست. منتها همکاری داریم. اما در مورد بودجه که فرمودید سال گذشته بر اساس بودجه 18میلیاردتومانی تفاهمنامهای که با خانه تئاتر بسته شد، 200میلیونتومان بود. بودجه 18 میلیاردی 50درصد شد و نیمی از آن پرداخت نشد. این بودجه عملکردی بود که محقق شد. در نیمه دوم سال بحث بودجه اصلاح و ابلاغ شد نیمی از بودجه اولیه بود. به همین نسبت بودجه خانه تئاتر هم نصف شد و صدمیلیون باید پرداخت میشد.
این جدا از 50میلیونی است که برای برگزاری جشنواره ادبیات نمایشی در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد؟
مبلغی که گفتم آن چیزی است که ما به حساب خانه تئاتر واریز کردیم. حتی ما به کانون بازیگران کمک کردیم. این جدا از مبلغی است که توافق شده است. من قبول دارم که این مبلغ کمتر از توافق است و به دولت میگویم که چرا از مبلغی که باید در اختیارم قرار گیرد کم شده است. از یک نگاه توافق ما 200میلیونتومان بود و باید به خانه تئاتر میدادیم. اما بودجه در دست من نصف بودجه اولیه بود. معتقدم حمایتها باید انجام گیرد و خانه تئاتر را به عنوان نهاد کاملا صنفی قبول دارم و با آن همکاری میکنیم.
از سالنهای جدید گفتیم اما یک تعداد سالن تئاتر هست که سالهای دور چراغ تئاتر ایران را روشن کرده بودند و الان مدت زیادی است که رها شدهاند. البته این رهاشدگی از دورههای قبل از شما بوده و همچنان ادامه داشته است. مثل تئاتر نصر و پارس که تقریبا هیچ چیزی از آنها باقی نمانده است. سال 87 قرار بود موزه تئاتر شود اما رها شده است. مرکز هنرهای نمایشی خیلی بهدنبال بازسازی این دو سالن بود. اما کاری از پیش نبرده است. واقعا کاری نمیشود برای این سالنها کرد؟
نکته مهم و درستی را مطرح کردید. در بدو ورود به مرکز هنرهای نمایشی به همراه تعدادی از مدیران مجموعه هنرهای نمایشی بازدیدی هم از این سالنها داشتیم. دستور اکید هم داریم که تئاتر نصر بازسازی شود. اما یک مشکل مهمی که وجود دارد بحث مالکیت تئاتر نصر است. این ملک سه تا صاحب دارد. بنیاد مستضعفان و کمیته امداد و جهاد دانشگاهی از یک سو وزارت فرهنگ و ارشاد از سوی دیگر به دنبال در دستگرفتن مالکیت این بنا هستند. سند تئاتر مربوط به یک دستگاه است، متولی ادارهاش یک نهاد دیگر. سه جلسه که حداقل در دوتا از آنها شرکت کردم، سعی کردیم به یک جمعبندی برسیم که چه باید کنیم. معاونت حتی حاضر شد مبلغی را برای کار بگذارد تا این به سرانجام برسد. اما این مشروط بر این بود که بگویند بعد از پایان گرفتن بازسازی این برای موزه تئاتر مورد استفاده قرار گیرد. چون ما تصمیمگیرنده نهایی نیستیم. همین الان هم معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی آمادگی دارد که این سالن را آماده بهرهبرداری کند، بدون اینکه مالکیتش تغییر کند. به شرطی که تا یک دورهای بهرهبرداریاش به دست مرکز هنرهای نمایشی باشد. حتی سازمان میراث فرهنگی هم قرار شد که وارد این ماجرا شود و بازسازی تئاتر نصر را انجام دهد. منتها سیاست مرکز هنرهای نمایشی و معاونت این است که در صورت بازسازی، ادارهاش را خودمان به دست بگیریم. اداره تئاتر هم همینگونه است. این ساختمان هم همین مشکل را دارد. یک ملکی بود که در اختیار تئاتر بود. قرار بود بازسازی شود. هزینه لازم را هم در اختیار قرار گرفت. بعد مالکش یک موسسه خصوصی شد. حالا باید موسسه فرهنگی که مالکش هست پای کار بیاستد تا ساخت و ساز این سالن انجام شود. این زمانبر است. جوری که معاونت هنری دیگر کار را رها کرد.
چند وقت پیش در نشست خبری هم آقای شاهآبادی اشاره کرد که دیگر در مورد اداره تئاتر به هیچ سوالی پاسخ نخواهد داد.
بله. چون معاونت اداره مالی وزارتخانه باید پاسخگو باشد. خود من در مورد اداره تئاتر خیلی پیگیری کردم. این مکان هرچند که متعلق به یک موسسه فرهنگی است، اما ساختمانی است که زمانی در آن تئاتر اجرا میشده و در اختیار گروههای نمایشی است. شما با تخصیص اعتباراتی ورود میکنید و بعد میبینید شما که دستگاه بهرهبردار هستید با موضوع مالکیت روبهرو میشوید. شما میخواهید از شهرداری مجوز ساخت بگیرید. میگویند که سند بیاورید. سند در اختیار مرکز هنرهای نمایشی نیست و دستتان کاملا بسته است.
در سالجاری قرار است سیودومین جشنواره فجر را برگزار کنیم. شما در نشست مطبوعاتی این جشنواره گفتید تا روزی که هستید وظیفه برگزاری را انجام میدهید. اما یکسری مسایل در مورد جشنواره فجر سیویکم وجود دارد که باید به آن پرداخته شود. هرچند که بخشی از اشکالات را قبول داشتید. جشنواره سیویکم ایرادهای بزرگی داشت. مهمترین ایرادش هم دبیر جشنواره بود. آقای کشنفلاح به هیچوجه پاسخگو نبود. جشنواره به لحاظ کیفی وضعیت بدی داشت. امسال دبیر جشنواره هم به نوعی انتخاب شده که میتواند محل مناقشه باشد. ایشان با اینکه فردی آکادمیک است اصلا تجربهای در تئاتر نداشته. با چنین وضعیتی چشمانداز سیودومین جشنواره را چگونه میبینید؟
صادقانه عرض میکنم که با خودم و خدای خودم عهد کردم که آنچه به صلاح تئاتر است را انجام دهم. اگر جایی کاستی بود نشده است. قرار نیست مطلقگرایی کنم اما آنچه در مورد دبیر جشنواره امسال به ذهنم آمده این است که ایشان بهترین انتخاب بود. با نگاهی که من داشتم بهترین انتخاب بود. نمیگویم گزینهای بهتر نبوده است. من در مورد جشنواره نگاه خاصی دارم. فجر ویترین تئاتر ایران تنها نیست چهارچوب تئاتر است. باید سطح تئاتر ایران را با فجر سنجید. گاهی فکر میکنیم که با جشنواره کار ما تمام میشود. اما اینگونه نیست. بسیاری از گروهها بعد از برگزاری جشنواره ما را رصد میکنند و جشنوارههای خارجی کارها را میبینند. ما سه، چهار ماموریت را برای فجر تعریف کرده بودیم. اولا اینکه دبیرخانه در طول سال فعال باشد. بعد دبیر در طول سال باید دبیر باشد و در طول سالجاری باشد. این سه ماموریت امسال اتفاق افتاده است. دبیرخانه در حال فعالیت است. فراخوان جشنواره منتشر شده و حتی پوستر جشنواره هم آماده است.
خب، آقای کشنفلاح که انتخاب خود شما بود؟
نه قبل از من انتخاب شده بود. حتی فراخوان هم قبل از حضور من نهایی شده بود. من در مورد جشنواره سیویکم نمیخواهم حرف بزنم. اما در مورد این جشنواره جاری که مسوولیت دارم، میگویم که تا امروز روند خوبی داشته است. چارچوب تا آخر خرداد از شورای سیاستگذاری و دبیر بخشها انتخاب میشوند. یکی از دغدغههای من این است که فراخوان بخش بینالملل را آماده کنیم. از قبل از این هم دغدغهاش را داشتم. یک فراخوان منتشر میشود و بعد چند کار دعوت میشود. این گروههایی که میآیند با صد سوال روبهرو میشوند. ما باید به این سوالها قبل از اینکه فراخوان دهیم، باید از قبل بگوییم که این جشنواره ما است و ملاحظات فرهنگیمان این است و این سطح کار را میپذیریم. بعد گروه با یک دید باز شرکت کنند. در جشنواره سیودوم ما یک فراخوان نهایی با این خصوصیات آماده شده است. این جزییات کلیت را به وجود میآورد. اما برای دبیر که گفتید من سه نکته در ذهن داشتم. باید سند جشنواره فجر را بنویسد. بعد چشماندازی برای دوره چهارساله داشته باشیم.
که با تغییر هر دبیر و رییس مرکز هنرهای نمایشی خواستها تغییر پیدا نکند.
بله. خوشبختانه در همین دوره چندماهه دکتر عالیزاد که چهره خوب دانشگاهی هم هست و برخلاف نظر شما شناخت خوبی از مکتبهای تئاتری دارد، خوب کار کرده است.
حدود یکسالی هست که ریاست مرکز هنرهاي نمايشي را به دست گرفتید و حالا وقت آن است که با نقد عملکرد یکساله این سوال را مطرح کنیم که آیا به آن چشماندازی که فکر میکردید و به دنبالش بودید، رسیدهاید؟
واقعیت این است هر مدیری برای چشمانداز یکساله خود باید برنامهریزی داشته باشد که در این زمان به اهداف کوتاهمدتی دسترسی داشته باشد. من از بدو ورودم این دغدغه را داشتم که این یکسال زمان اندکی است و دوران گذار. به همین دلیل به عنوان یک ایرانی و کسی که کشورم را دوست دارم و هر ماموریتی را به من بسپارند کارم را انجام میدهم به این دوره نگاه کردم. یکی از مهمترین نکتهای که به نظرم میآید و ممکن است از نظر دیگران قابل نقد باشد؛ سعی کردم فضای حاکم بر تئاتر کشور را به سمت آرامش پیش ببرم. تلاش کردم که در این فضای موجود گفتوگوی خودمانی با پیشکسوتان داشته باشم. به عبارت سادهتر بنا را بر این گذاشتیم اگر مشکلاتی وجود دارد را در درون خانواده تئاتر مرتفع کنیم. به نظر میآید تا حدود زیادی توانستیم این امر را تحقق بخشیم و هم فضای عمومی کشور و هم فضای عمومی تئاتر را به گونهای با همکاری هنرمندان به جلو ببریم تا با آرامش همه چیز میسر باشد. هر چیزی که اتفاق میافتد در درون خانواده تئاتر حل شود. نکته بعدی نگرش نسبت به مساله تئاتر بود. من معتقدم نگرش به تئاتر باید تغییر کند. البته نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر به صورت عام و به صورت خاص تئاتر باید تغییر کند. به تئاتر باید آنگونه هست و جایگاهی که دارد، اهمیت دهیم. بدون تعارف تئاتر هنریاست که جوهر و ذاتش فکر و اندیشه است. اگر این جوهر را از آن بگیرید دیگر تئاتر نیست چیز دیگری است. این را باید در بین مردم در یک ضلع و هنرمندان در ضلع دیگر و مدیران و مسوولان دولتی در یک ضلع مثلث هنر را جا بیندازیم. من تلاش زیادی برای این تغییر نگرش انجام دادم اما نتوانستم به توفیق زیادی برسم.
اما یک اتفاقی در سال گذشته افتاد آنهم این بود که در یکسال گذشته تئاترشهر از مرکزیت خارج شد و شاهد بودیم جز تماشاخانه ایرانشهر که حالا دیگر به عنوان یک قطب تئاتر در تهران جا افتاده است؛ تماشاخانههای تازهای در سطح شهر توسط بخش خصوصی راهاندازی شد. در تماشاگه زمان، در خیابان فاطمی تماشاخانه «آو» و سالن «اکو».
در این مورد صحبت میکنیم. آنچه میخواهم بگویم این است که در حوزه فکر و اندیشه تلاش زیادی کردیم و با مجلس شورای اسلامی و کمیسیون فرهنگی دولت جلسات زیادی را برگزار کردیم. چون مدیر تئاتر هستم دوست دارم مساله تئاتر مساله اول هنری باشد. هم در حوزه فکر و برنامهریزی خواست ما بود. توفیقات ما در این حوزه کم بود. تلاش زیادی هم شد حالا به موضوع پایان دولت یا بحث شرایط اقتصادی که حاکم بر کشور بود، باز میگردد.
در حقیقت همان چیزی که موضوع بودجه بود؟
یکی از آن بحث بودجه بود. ساخت و سازهای تئاتر و سیاستگذاری و مسایل دیگر بود. وقتی به بحث سیاستگذاری میرسید با مشکل پایان دولت روبهرو بودیم. وقتی به بودجهگذاری و زیرساختها میرسیدیم بحث تحریمها به وجود میآمد. پس آمدیم این موضوع را مطرح کردیم که تئاتر ایران تنها چهارراه ولیعصر نیست. تنها توجهکردن تئاتر به این چهارراه محصورکردن تئاتر در یک محدوده خاص است. باید از محدوده تئاترشهر و حتی ایرانشهر بیرون برویم و تا جایی که میتوانیم از تهران خارج شویم و به مراکز استانها برویم. به همین دلیل هم بحث تئاترشهرهای استانها و موضوع تئاتر خصوصی را مطرح کردیم. خوشبختانه توانستیم در پنج استان کشور تئاترشهر راهاندازی کنیم. به نظر من این اتفاق مهمی است. الان خیلی از استانهای ما در نوبت راهاندازی تئاترشهر هستند. باید به حداقل استانداردها برسیم.
شوراي نظارت و ارزشيابي مجوزها وقتي در بخش تئاتر خصوصی وارد میشود بسیار دوگانه عمل میکند. آنجایی که تئاتر آزاد است، خیلی سهلگیرانهتر مجوز صادر میشود. اما وقتی اسم تئاتر حرفهای میآید، قاعده سختگیرانهتری از تئاترهای دولتی بر آنها اعمال میشود. یعنی مجوز نمایش در سالنی مثلا شبیه تماشاخانه ایرانشهر یا آو سختگیرانهتر ممیزی میشود تا تئاتری که در تئاتر گلریز یا بولینگ عبده است.
ما تلاشمان بر این است که این اتفاق نیفتد. حتما در جریان هستید که سال گذشته برای نخستین بار با انجمن تئاتر آزاد تفاهمنامه امضا کردیم. ذایقه مردم ما متفاوت است. عدهای تئاتر حرفهای را موردتوجه قرار میدهند و یک عده تئاتر کمدی. ما نمیتوانیم ذایقه مردم را به یک سمت ببریم. مردم نیاز به شادی دارند و وظیفه دستگاههای فرهنگی این است.
من هم با شما موافقم اما میگویم که آن بخش از تئاتر حرفهای هم نیاز دارد تا با فراغ بال بیشتری حرکت کند.
بله. اما باید تا جایی که میتوانیم روی سلایق اهتمام داشته باشیم. برای همین هم در اولین اقدام شورای نظارت ارزشیابی تفاهمنامهای با تئاتر آزاد امضا کرد. از تشکلها نهادهایی که در بخش خصوصی فعالیت میکنند حمایت میکنم. معتقدم نهادهای غیردولتی میتوانند بازویی قدرتمند برای دولت باشد. «تئاتر آزاد» هم دست ماست. تمام آثاری که به صحنه میرود با نظارت ماست. مجوز میگیرند. اما از نگاه ما نظارت بر تئاتر آزاد بر نظارت در تئاترشهر خیلی تفاوتی نمیکند. نظارت باید انجام گیرد. اما تئاتر آزاد در حوزه شادی و نشاط است و در حوزه مبانی و اندیشه ورود پیدا نمیکند؛ حوزههای اصلاحی الفاظ و ادبیات میشود؛ گاهی حرکات باعث مناقشه است. اما در بخش تئاتر حرفهای چون آدمهای دانشگاهی و اندیشمند هستند، مطالبی که مینویسند و مینگارند با نگاه عمیقتری نوشته میشود. هر چه نگاه عمیقتر باشد حساسیت را بیشتر میکند. برای همین فکر میشود که نظارت آنجا بیشتر است. اما من با شما همعقیده هستم که نظارت در بخش تئاتر حرفهای بیشتر است. فرآیندش هم طولانیتر است. اما چون کارهای تئاتر آزاد سطحیتر است، میزان حساسیت کمتر است. هرچند که من به بعضی از کارهای تئاتر آزاد انتقاد دارم. تصورم این است که شادی و نشاط مردم باید متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی باشد.
به نقش نهادهای غیردولتی و صنفی اشاره کردید. یکی از نهادهایی که بهطور اختصاصی و ویژه در حوزه تئاتر فعالیت میکند، خانه تئاتر است. در چند سال گذشته بارها چنانچه خود شما هم الان به آن اشاره کردید، گفته شد که باید از نهادهای غیردولتی در حوزه تئاتر حمایت شود. اما این حمایت تنها در شکل شعار باقی مانده است. در حالی که همه مسوولان و هنرمندان بر این موضوع اشتراک نظر دارند که خانه تئاتر کاملا کار صنفی انجام میدهد. با این همه موقع بودجه خانه تئاتر که میشود که جزو وظایف معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی است؛ میبینیم که این بودجه یا در یک پروسه طولانی پرداخت یا اینکه کمتر از مبلغ تعهدنامه پرداخت میشود و مثل سال 91 نیمی از بودجه در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد.
تفاهمنامه بیرون دستگاهی با مشاور برنامهریزی معاونت وزیر است. نکته بعدی اینکه به نظر من ما با خانه تئاتر در بالاترین سطح از همکاری قرار داریم. چه با مدیرعامل محترم و چه اعضا و چه کانونهای مختلف خانه تئاتر. این ارتباط به معنی نقدنکردن نیست. منتها همکاری داریم. اما در مورد بودجه که فرمودید سال گذشته بر اساس بودجه 18میلیاردتومانی تفاهمنامهای که با خانه تئاتر بسته شد، 200میلیونتومان بود. بودجه 18 میلیاردی 50درصد شد و نیمی از آن پرداخت نشد. این بودجه عملکردی بود که محقق شد. در نیمه دوم سال بحث بودجه اصلاح و ابلاغ شد نیمی از بودجه اولیه بود. به همین نسبت بودجه خانه تئاتر هم نصف شد و صدمیلیون باید پرداخت میشد.
این جدا از 50میلیونی است که برای برگزاری جشنواره ادبیات نمایشی در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد؟
مبلغی که گفتم آن چیزی است که ما به حساب خانه تئاتر واریز کردیم. حتی ما به کانون بازیگران کمک کردیم. این جدا از مبلغی است که توافق شده است. من قبول دارم که این مبلغ کمتر از توافق است و به دولت میگویم که چرا از مبلغی که باید در اختیارم قرار گیرد کم شده است. از یک نگاه توافق ما 200میلیونتومان بود و باید به خانه تئاتر میدادیم. اما بودجه در دست من نصف بودجه اولیه بود. معتقدم حمایتها باید انجام گیرد و خانه تئاتر را به عنوان نهاد کاملا صنفی قبول دارم و با آن همکاری میکنیم.
از سالنهای جدید گفتیم اما یک تعداد سالن تئاتر هست که سالهای دور چراغ تئاتر ایران را روشن کرده بودند و الان مدت زیادی است که رها شدهاند. البته این رهاشدگی از دورههای قبل از شما بوده و همچنان ادامه داشته است. مثل تئاتر نصر و پارس که تقریبا هیچ چیزی از آنها باقی نمانده است. سال 87 قرار بود موزه تئاتر شود اما رها شده است. مرکز هنرهای نمایشی خیلی بهدنبال بازسازی این دو سالن بود. اما کاری از پیش نبرده است. واقعا کاری نمیشود برای این سالنها کرد؟
نکته مهم و درستی را مطرح کردید. در بدو ورود به مرکز هنرهای نمایشی به همراه تعدادی از مدیران مجموعه هنرهای نمایشی بازدیدی هم از این سالنها داشتیم. دستور اکید هم داریم که تئاتر نصر بازسازی شود. اما یک مشکل مهمی که وجود دارد بحث مالکیت تئاتر نصر است. این ملک سه تا صاحب دارد. بنیاد مستضعفان و کمیته امداد و جهاد دانشگاهی از یک سو وزارت فرهنگ و ارشاد از سوی دیگر به دنبال در دستگرفتن مالکیت این بنا هستند. سند تئاتر مربوط به یک دستگاه است، متولی ادارهاش یک نهاد دیگر. سه جلسه که حداقل در دوتا از آنها شرکت کردم، سعی کردیم به یک جمعبندی برسیم که چه باید کنیم. معاونت حتی حاضر شد مبلغی را برای کار بگذارد تا این به سرانجام برسد. اما این مشروط بر این بود که بگویند بعد از پایان گرفتن بازسازی این برای موزه تئاتر مورد استفاده قرار گیرد. چون ما تصمیمگیرنده نهایی نیستیم. همین الان هم معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی آمادگی دارد که این سالن را آماده بهرهبرداری کند، بدون اینکه مالکیتش تغییر کند. به شرطی که تا یک دورهای بهرهبرداریاش به دست مرکز هنرهای نمایشی باشد. حتی سازمان میراث فرهنگی هم قرار شد که وارد این ماجرا شود و بازسازی تئاتر نصر را انجام دهد. منتها سیاست مرکز هنرهای نمایشی و معاونت این است که در صورت بازسازی، ادارهاش را خودمان به دست بگیریم. اداره تئاتر هم همینگونه است. این ساختمان هم همین مشکل را دارد. یک ملکی بود که در اختیار تئاتر بود. قرار بود بازسازی شود. هزینه لازم را هم در اختیار قرار گرفت. بعد مالکش یک موسسه خصوصی شد. حالا باید موسسه فرهنگی که مالکش هست پای کار بیاستد تا ساخت و ساز این سالن انجام شود. این زمانبر است. جوری که معاونت هنری دیگر کار را رها کرد.
چند وقت پیش در نشست خبری هم آقای شاهآبادی اشاره کرد که دیگر در مورد اداره تئاتر به هیچ سوالی پاسخ نخواهد داد.
بله. چون معاونت اداره مالی وزارتخانه باید پاسخگو باشد. خود من در مورد اداره تئاتر خیلی پیگیری کردم. این مکان هرچند که متعلق به یک موسسه فرهنگی است، اما ساختمانی است که زمانی در آن تئاتر اجرا میشده و در اختیار گروههای نمایشی است. شما با تخصیص اعتباراتی ورود میکنید و بعد میبینید شما که دستگاه بهرهبردار هستید با موضوع مالکیت روبهرو میشوید. شما میخواهید از شهرداری مجوز ساخت بگیرید. میگویند که سند بیاورید. سند در اختیار مرکز هنرهای نمایشی نیست و دستتان کاملا بسته است.
در سالجاری قرار است سیودومین جشنواره فجر را برگزار کنیم. شما در نشست مطبوعاتی این جشنواره گفتید تا روزی که هستید وظیفه برگزاری را انجام میدهید. اما یکسری مسایل در مورد جشنواره فجر سیویکم وجود دارد که باید به آن پرداخته شود. هرچند که بخشی از اشکالات را قبول داشتید. جشنواره سیویکم ایرادهای بزرگی داشت. مهمترین ایرادش هم دبیر جشنواره بود. آقای کشنفلاح به هیچوجه پاسخگو نبود. جشنواره به لحاظ کیفی وضعیت بدی داشت. امسال دبیر جشنواره هم به نوعی انتخاب شده که میتواند محل مناقشه باشد. ایشان با اینکه فردی آکادمیک است اصلا تجربهای در تئاتر نداشته. با چنین وضعیتی چشمانداز سیودومین جشنواره را چگونه میبینید؟
صادقانه عرض میکنم که با خودم و خدای خودم عهد کردم که آنچه به صلاح تئاتر است را انجام دهم. اگر جایی کاستی بود نشده است. قرار نیست مطلقگرایی کنم اما آنچه در مورد دبیر جشنواره امسال به ذهنم آمده این است که ایشان بهترین انتخاب بود. با نگاهی که من داشتم بهترین انتخاب بود. نمیگویم گزینهای بهتر نبوده است. من در مورد جشنواره نگاه خاصی دارم. فجر ویترین تئاتر ایران تنها نیست چهارچوب تئاتر است. باید سطح تئاتر ایران را با فجر سنجید. گاهی فکر میکنیم که با جشنواره کار ما تمام میشود. اما اینگونه نیست. بسیاری از گروهها بعد از برگزاری جشنواره ما را رصد میکنند و جشنوارههای خارجی کارها را میبینند. ما سه، چهار ماموریت را برای فجر تعریف کرده بودیم. اولا اینکه دبیرخانه در طول سال فعال باشد. بعد دبیر در طول سال باید دبیر باشد و در طول سالجاری باشد. این سه ماموریت امسال اتفاق افتاده است. دبیرخانه در حال فعالیت است. فراخوان جشنواره منتشر شده و حتی پوستر جشنواره هم آماده است.
خب، آقای کشنفلاح که انتخاب خود شما بود؟
نه قبل از من انتخاب شده بود. حتی فراخوان هم قبل از حضور من نهایی شده بود. من در مورد جشنواره سیویکم نمیخواهم حرف بزنم. اما در مورد این جشنواره جاری که مسوولیت دارم، میگویم که تا امروز روند خوبی داشته است. چارچوب تا آخر خرداد از شورای سیاستگذاری و دبیر بخشها انتخاب میشوند. یکی از دغدغههای من این است که فراخوان بخش بینالملل را آماده کنیم. از قبل از این هم دغدغهاش را داشتم. یک فراخوان منتشر میشود و بعد چند کار دعوت میشود. این گروههایی که میآیند با صد سوال روبهرو میشوند. ما باید به این سوالها قبل از اینکه فراخوان دهیم، باید از قبل بگوییم که این جشنواره ما است و ملاحظات فرهنگیمان این است و این سطح کار را میپذیریم. بعد گروه با یک دید باز شرکت کنند. در جشنواره سیودوم ما یک فراخوان نهایی با این خصوصیات آماده شده است. این جزییات کلیت را به وجود میآورد. اما برای دبیر که گفتید من سه نکته در ذهن داشتم. باید سند جشنواره فجر را بنویسد. بعد چشماندازی برای دوره چهارساله داشته باشیم.
که با تغییر هر دبیر و رییس مرکز هنرهای نمایشی خواستها تغییر پیدا نکند.
بله. خوشبختانه در همین دوره چندماهه دکتر عالیزاد که چهره خوب دانشگاهی هم هست و برخلاف نظر شما شناخت خوبی از مکتبهای تئاتری دارد، خوب کار کرده است.
یکسال پیش که «قادر آشنا» از اداره ارشاد استان البرز به ریاست مرکز هنرهای نمایش منصوب شد؛ گفت قولی نخواهد داد که نتواند به آن عمل کند. اما سعی میکند تا جایی که بتواند در خدمت تئاتر کشور باشد. حالا بعد از یکسال از حضورش در خیابان شهریار و در آستانه انتخابات میگوید با چشماندازی که تصویر کرده با اینکه متفاوت است اما تا حدودی به آنها رسیده است. هرچند قبول دارد در برخی از اهداف نتوانسته است به جایی که دوست داشته برسد.
حدود یکسالی هست که ریاست مرکز هنرهاي نمايشي را به دست گرفتید و حالا وقت آن است که با نقد عملکرد یکساله این سوال را مطرح کنیم که آیا به آن چشماندازی که فکر میکردید و به دنبالش بودید، رسیدهاید؟
واقعیت این است هر مدیری برای چشمانداز یکساله خود باید برنامهریزی داشته باشد که در این زمان به اهداف کوتاهمدتی دسترسی داشته باشد. من از بدو ورودم این دغدغه را داشتم که این یکسال زمان اندکی است و دوران گذار. به همین دلیل به عنوان یک ایرانی و کسی که کشورم را دوست دارم و هر ماموریتی را به من بسپارند کارم را انجام میدهم به این دوره نگاه کردم. یکی از مهمترین نکتهای که به نظرم میآید و ممکن است از نظر دیگران قابل نقد باشد؛ سعی کردم فضای حاکم بر تئاتر کشور را به سمت آرامش پیش ببرم. تلاش کردم که در این فضای موجود گفتوگوی خودمانی با پیشکسوتان داشته باشم. به عبارت سادهتر بنا را بر این گذاشتیم اگر مشکلاتی وجود دارد را در درون خانواده تئاتر مرتفع کنیم. به نظر میآید تا حدود زیادی توانستیم این امر را تحقق بخشیم و هم فضای عمومی کشور و هم فضای عمومی تئاتر را به گونهای با همکاری هنرمندان به جلو ببریم تا با آرامش همه چیز میسر باشد. هر چیزی که اتفاق میافتد در درون خانواده تئاتر حل شود. نکته بعدی نگرش نسبت به مساله تئاتر بود. من معتقدم نگرش به تئاتر باید تغییر کند. البته نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر به صورت عام و به صورت خاص تئاتر باید تغییر کند. به تئاتر باید آنگونه هست و جایگاهی که دارد، اهمیت دهیم. بدون تعارف تئاتر هنریاست که جوهر و ذاتش فکر و اندیشه است. اگر این جوهر را از آن بگیرید دیگر تئاتر نیست چیز دیگری است. این را باید در بین مردم در یک ضلع و هنرمندان در ضلع دیگر و مدیران و مسوولان دولتی در یک ضلع مثلث هنر را جا بیندازیم. من تلاش زیادی برای این تغییر نگرش انجام دادم اما نتوانستم به توفیق زیادی برسم.
اما یک اتفاقی در سال گذشته افتاد آنهم این بود که در یکسال گذشته تئاترشهر از مرکزیت خارج شد و شاهد بودیم جز تماشاخانه ایرانشهر که حالا دیگر به عنوان یک قطب تئاتر در تهران جا افتاده است؛ تماشاخانههای تازهای در سطح شهر توسط بخش خصوصی راهاندازی شد. در تماشاگه زمان، در خیابان فاطمی تماشاخانه «آو» و سالن «اکو».
در این مورد صحبت میکنیم. آنچه میخواهم بگویم این است که در حوزه فکر و اندیشه تلاش زیادی کردیم و با مجلس شورای اسلامی و کمیسیون فرهنگی دولت جلسات زیادی را برگزار کردیم. چون مدیر تئاتر هستم دوست دارم مساله تئاتر مساله اول هنری باشد. هم در حوزه فکر و برنامهریزی خواست ما بود. توفیقات ما در این حوزه کم بود. تلاش زیادی هم شد حالا به موضوع پایان دولت یا بحث شرایط اقتصادی که حاکم بر کشور بود، باز میگردد.
در حقیقت همان چیزی که موضوع بودجه بود؟
یکی از آن بحث بودجه بود. ساخت و سازهای تئاتر و سیاستگذاری و مسایل دیگر بود. وقتی به بحث سیاستگذاری میرسید با مشکل پایان دولت روبهرو بودیم. وقتی به بودجهگذاری و زیرساختها میرسیدیم بحث تحریمها به وجود میآمد. پس آمدیم این موضوع را مطرح کردیم که تئاتر ایران تنها چهارراه ولیعصر نیست. تنها توجهکردن تئاتر به این چهارراه محصورکردن تئاتر در یک محدوده خاص است. باید از محدوده تئاترشهر و حتی ایرانشهر بیرون برویم و تا جایی که میتوانیم از تهران خارج شویم و به مراکز استانها برویم. به همین دلیل هم بحث تئاترشهرهای استانها و موضوع تئاتر خصوصی را مطرح کردیم. خوشبختانه توانستیم در پنج استان کشور تئاترشهر راهاندازی کنیم. به نظر من این اتفاق مهمی است. الان خیلی از استانهای ما در نوبت راهاندازی تئاترشهر هستند. باید به حداقل استانداردها برسیم.
شوراي نظارت و ارزشيابي مجوزها وقتي در بخش تئاتر خصوصی وارد میشود بسیار دوگانه عمل میکند. آنجایی که تئاتر آزاد است، خیلی سهلگیرانهتر مجوز صادر میشود. اما وقتی اسم تئاتر حرفهای میآید، قاعده سختگیرانهتری از تئاترهای دولتی بر آنها اعمال میشود. یعنی مجوز نمایش در سالنی مثلا شبیه تماشاخانه ایرانشهر یا آو سختگیرانهتر ممیزی میشود تا تئاتری که در تئاتر گلریز یا بولینگ عبده است.
ما تلاشمان بر این است که این اتفاق نیفتد. حتما در جریان هستید که سال گذشته برای نخستین بار با انجمن تئاتر آزاد تفاهمنامه امضا کردیم. ذایقه مردم ما متفاوت است. عدهای تئاتر حرفهای را موردتوجه قرار میدهند و یک عده تئاتر کمدی. ما نمیتوانیم ذایقه مردم را به یک سمت ببریم. مردم نیاز به شادی دارند و وظیفه دستگاههای فرهنگی این است.
من هم با شما موافقم اما میگویم که آن بخش از تئاتر حرفهای هم نیاز دارد تا با فراغ بال بیشتری حرکت کند.
بله. اما باید تا جایی که میتوانیم روی سلایق اهتمام داشته باشیم. برای همین هم در اولین اقدام شورای نظارت ارزشیابی تفاهمنامهای با تئاتر آزاد امضا کرد. از تشکلها نهادهایی که در بخش خصوصی فعالیت میکنند حمایت میکنم. معتقدم نهادهای غیردولتی میتوانند بازویی قدرتمند برای دولت باشد. «تئاتر آزاد» هم دست ماست. تمام آثاری که به صحنه میرود با نظارت ماست. مجوز میگیرند. اما از نگاه ما نظارت بر تئاتر آزاد بر نظارت در تئاترشهر خیلی تفاوتی نمیکند. نظارت باید انجام گیرد. اما تئاتر آزاد در حوزه شادی و نشاط است و در حوزه مبانی و اندیشه ورود پیدا نمیکند؛ حوزههای اصلاحی الفاظ و ادبیات میشود؛ گاهی حرکات باعث مناقشه است. اما در بخش تئاتر حرفهای چون آدمهای دانشگاهی و اندیشمند هستند، مطالبی که مینویسند و مینگارند با نگاه عمیقتری نوشته میشود. هر چه نگاه عمیقتر باشد حساسیت را بیشتر میکند. برای همین فکر میشود که نظارت آنجا بیشتر است. اما من با شما همعقیده هستم که نظارت در بخش تئاتر حرفهای بیشتر است. فرآیندش هم طولانیتر است. اما چون کارهای تئاتر آزاد سطحیتر است، میزان حساسیت کمتر است. هرچند که من به بعضی از کارهای تئاتر آزاد انتقاد دارم. تصورم این است که شادی و نشاط مردم باید متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی باشد.
به نقش نهادهای غیردولتی و صنفی اشاره کردید. یکی از نهادهایی که بهطور اختصاصی و ویژه در حوزه تئاتر فعالیت میکند، خانه تئاتر است. در چند سال گذشته بارها چنانچه خود شما هم الان به آن اشاره کردید، گفته شد که باید از نهادهای غیردولتی در حوزه تئاتر حمایت شود. اما این حمایت تنها در شکل شعار باقی مانده است. در حالی که همه مسوولان و هنرمندان بر این موضوع اشتراک نظر دارند که خانه تئاتر کاملا کار صنفی انجام میدهد. با این همه موقع بودجه خانه تئاتر که میشود که جزو وظایف معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی است؛ میبینیم که این بودجه یا در یک پروسه طولانی پرداخت یا اینکه کمتر از مبلغ تعهدنامه پرداخت میشود و مثل سال 91 نیمی از بودجه در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد.
تفاهمنامه بیرون دستگاهی با مشاور برنامهریزی معاونت وزیر است. نکته بعدی اینکه به نظر من ما با خانه تئاتر در بالاترین سطح از همکاری قرار داریم. چه با مدیرعامل محترم و چه اعضا و چه کانونهای مختلف خانه تئاتر. این ارتباط به معنی نقدنکردن نیست. منتها همکاری داریم. اما در مورد بودجه که فرمودید سال گذشته بر اساس بودجه 18میلیاردتومانی تفاهمنامهای که با خانه تئاتر بسته شد، 200میلیونتومان بود. بودجه 18 میلیاردی 50درصد شد و نیمی از آن پرداخت نشد. این بودجه عملکردی بود که محقق شد. در نیمه دوم سال بحث بودجه اصلاح و ابلاغ شد نیمی از بودجه اولیه بود. به همین نسبت بودجه خانه تئاتر هم نصف شد و صدمیلیون باید پرداخت میشد.
این جدا از 50میلیونی است که برای برگزاری جشنواره ادبیات نمایشی در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد؟
مبلغی که گفتم آن چیزی است که ما به حساب خانه تئاتر واریز کردیم. حتی ما به کانون بازیگران کمک کردیم. این جدا از مبلغی است که توافق شده است. من قبول دارم که این مبلغ کمتر از توافق است و به دولت میگویم که چرا از مبلغی که باید در اختیارم قرار گیرد کم شده است. از یک نگاه توافق ما 200میلیونتومان بود و باید به خانه تئاتر میدادیم. اما بودجه در دست من نصف بودجه اولیه بود. معتقدم حمایتها باید انجام گیرد و خانه تئاتر را به عنوان نهاد کاملا صنفی قبول دارم و با آن همکاری میکنیم.
از سالنهای جدید گفتیم اما یک تعداد سالن تئاتر هست که سالهای دور چراغ تئاتر ایران را روشن کرده بودند و الان مدت زیادی است که رها شدهاند. البته این رهاشدگی از دورههای قبل از شما بوده و همچنان ادامه داشته است. مثل تئاتر نصر و پارس که تقریبا هیچ چیزی از آنها باقی نمانده است. سال 87 قرار بود موزه تئاتر شود اما رها شده است. مرکز هنرهای نمایشی خیلی بهدنبال بازسازی این دو سالن بود. اما کاری از پیش نبرده است. واقعا کاری نمیشود برای این سالنها کرد؟
نکته مهم و درستی را مطرح کردید. در بدو ورود به مرکز هنرهای نمایشی به همراه تعدادی از مدیران مجموعه هنرهای نمایشی بازدیدی هم از این سالنها داشتیم. دستور اکید هم داریم که تئاتر نصر بازسازی شود. اما یک مشکل مهمی که وجود دارد بحث مالکیت تئاتر نصر است. این ملک سه تا صاحب دارد. بنیاد مستضعفان و کمیته امداد و جهاد دانشگاهی از یک سو وزارت فرهنگ و ارشاد از سوی دیگر به دنبال در دستگرفتن مالکیت این بنا هستند. سند تئاتر مربوط به یک دستگاه است، متولی ادارهاش یک نهاد دیگر. سه جلسه که حداقل در دوتا از آنها شرکت کردم، سعی کردیم به یک جمعبندی برسیم که چه باید کنیم. معاونت حتی حاضر شد مبلغی را برای کار بگذارد تا این به سرانجام برسد. اما این مشروط بر این بود که بگویند بعد از پایان گرفتن بازسازی این برای موزه تئاتر مورد استفاده قرار گیرد. چون ما تصمیمگیرنده نهایی نیستیم. همین الان هم معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی آمادگی دارد که این سالن را آماده بهرهبرداری کند، بدون اینکه مالکیتش تغییر کند. به شرطی که تا یک دورهای بهرهبرداریاش به دست مرکز هنرهای نمایشی باشد. حتی سازمان میراث فرهنگی هم قرار شد که وارد این ماجرا شود و بازسازی تئاتر نصر را انجام دهد. منتها سیاست مرکز هنرهای نمایشی و معاونت این است که در صورت بازسازی، ادارهاش را خودمان به دست بگیریم. اداره تئاتر هم همینگونه است. این ساختمان هم همین مشکل را دارد. یک ملکی بود که در اختیار تئاتر بود. قرار بود بازسازی شود. هزینه لازم را هم در اختیار قرار گرفت. بعد مالکش یک موسسه خصوصی شد. حالا باید موسسه فرهنگی که مالکش هست پای کار بیاستد تا ساخت و ساز این سالن انجام شود. این زمانبر است. جوری که معاونت هنری دیگر کار را رها کرد.
چند وقت پیش در نشست خبری هم آقای شاهآبادی اشاره کرد که دیگر در مورد اداره تئاتر به هیچ سوالی پاسخ نخواهد داد.
بله. چون معاونت اداره مالی وزارتخانه باید پاسخگو باشد. خود من در مورد اداره تئاتر خیلی پیگیری کردم. این مکان هرچند که متعلق به یک موسسه فرهنگی است، اما ساختمانی است که زمانی در آن تئاتر اجرا میشده و در اختیار گروههای نمایشی است. شما با تخصیص اعتباراتی ورود میکنید و بعد میبینید شما که دستگاه بهرهبردار هستید با موضوع مالکیت روبهرو میشوید. شما میخواهید از شهرداری مجوز ساخت بگیرید. میگویند که سند بیاورید. سند در اختیار مرکز هنرهای نمایشی نیست و دستتان کاملا بسته است.
در سالجاری قرار است سیودومین جشنواره فجر را برگزار کنیم. شما در نشست مطبوعاتی این جشنواره گفتید تا روزی که هستید وظیفه برگزاری را انجام میدهید. اما یکسری مسایل در مورد جشنواره فجر سیویکم وجود دارد که باید به آن پرداخته شود. هرچند که بخشی از اشکالات را قبول داشتید. جشنواره سیویکم ایرادهای بزرگی داشت. مهمترین ایرادش هم دبیر جشنواره بود. آقای کشنفلاح به هیچوجه پاسخگو نبود. جشنواره به لحاظ کیفی وضعیت بدی داشت. امسال دبیر جشنواره هم به نوعی انتخاب شده که میتواند محل مناقشه باشد. ایشان با اینکه فردی آکادمیک است اصلا تجربهای در تئاتر نداشته. با چنین وضعیتی چشمانداز سیودومین جشنواره را چگونه میبینید؟
صادقانه عرض میکنم که با خودم و خدای خودم عهد کردم که آنچه به صلاح تئاتر است را انجام دهم. اگر جایی کاستی بود نشده است. قرار نیست مطلقگرایی کنم اما آنچه در مورد دبیر جشنواره امسال به ذهنم آمده این است که ایشان بهترین انتخاب بود. با نگاهی که من داشتم بهترین انتخاب بود. نمیگویم گزینهای بهتر نبوده است. من در مورد جشنواره نگاه خاصی دارم. فجر ویترین تئاتر ایران تنها نیست چهارچوب تئاتر است. باید سطح تئاتر ایران را با فجر سنجید. گاهی فکر میکنیم که با جشنواره کار ما تمام میشود. اما اینگونه نیست. بسیاری از گروهها بعد از برگزاری جشنواره ما را رصد میکنند و جشنوارههای خارجی کارها را میبینند. ما سه، چهار ماموریت را برای فجر تعریف کرده بودیم. اولا اینکه دبیرخانه در طول سال فعال باشد. بعد دبیر در طول سال باید دبیر باشد و در طول سالجاری باشد. این سه ماموریت امسال اتفاق افتاده است. دبیرخانه در حال فعالیت است. فراخوان جشنواره منتشر شده و حتی پوستر جشنواره هم آماده است.
خب، آقای کشنفلاح که انتخاب خود شما بود؟
نه قبل از من انتخاب شده بود. حتی فراخوان هم قبل از حضور من نهایی شده بود. من در مورد جشنواره سیویکم نمیخواهم حرف بزنم. اما در مورد این جشنواره جاری که مسوولیت دارم، میگویم که تا امروز روند خوبی داشته است. چارچوب تا آخر خرداد از شورای سیاستگذاری و دبیر بخشها انتخاب میشوند. یکی از دغدغههای من این است که فراخوان بخش بینالملل را آماده کنیم. از قبل از این هم دغدغهاش را داشتم. یک فراخوان منتشر میشود و بعد چند کار دعوت میشود. این گروههایی که میآیند با صد سوال روبهرو میشوند. ما باید به این سوالها قبل از اینکه فراخوان دهیم، باید از قبل بگوییم که این جشنواره ما است و ملاحظات فرهنگیمان این است و این سطح کار را میپذیریم. بعد گروه با یک دید باز شرکت کنند. در جشنواره سیودوم ما یک فراخوان نهایی با این خصوصیات آماده شده است. این جزییات کلیت را به وجود میآورد. اما برای دبیر که گفتید من سه نکته در ذهن داشتم. باید سند جشنواره فجر را بنویسد. بعد چشماندازی برای دوره چهارساله داشته باشیم.
که با تغییر هر دبیر و رییس مرکز هنرهای نمایشی خواستها تغییر پیدا نکند.
بله. خوشبختانه در همین دوره چندماهه دکتر عالیزاد که چهره خوب دانشگاهی هم هست و برخلاف نظر شما شناخت خوبی از مکتبهای تئاتری دارد، خوب کار کرده است.
حدود یکسالی هست که ریاست مرکز هنرهاي نمايشي را به دست گرفتید و حالا وقت آن است که با نقد عملکرد یکساله این سوال را مطرح کنیم که آیا به آن چشماندازی که فکر میکردید و به دنبالش بودید، رسیدهاید؟
واقعیت این است هر مدیری برای چشمانداز یکساله خود باید برنامهریزی داشته باشد که در این زمان به اهداف کوتاهمدتی دسترسی داشته باشد. من از بدو ورودم این دغدغه را داشتم که این یکسال زمان اندکی است و دوران گذار. به همین دلیل به عنوان یک ایرانی و کسی که کشورم را دوست دارم و هر ماموریتی را به من بسپارند کارم را انجام میدهم به این دوره نگاه کردم. یکی از مهمترین نکتهای که به نظرم میآید و ممکن است از نظر دیگران قابل نقد باشد؛ سعی کردم فضای حاکم بر تئاتر کشور را به سمت آرامش پیش ببرم. تلاش کردم که در این فضای موجود گفتوگوی خودمانی با پیشکسوتان داشته باشم. به عبارت سادهتر بنا را بر این گذاشتیم اگر مشکلاتی وجود دارد را در درون خانواده تئاتر مرتفع کنیم. به نظر میآید تا حدود زیادی توانستیم این امر را تحقق بخشیم و هم فضای عمومی کشور و هم فضای عمومی تئاتر را به گونهای با همکاری هنرمندان به جلو ببریم تا با آرامش همه چیز میسر باشد. هر چیزی که اتفاق میافتد در درون خانواده تئاتر حل شود. نکته بعدی نگرش نسبت به مساله تئاتر بود. من معتقدم نگرش به تئاتر باید تغییر کند. البته نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر به صورت عام و به صورت خاص تئاتر باید تغییر کند. به تئاتر باید آنگونه هست و جایگاهی که دارد، اهمیت دهیم. بدون تعارف تئاتر هنریاست که جوهر و ذاتش فکر و اندیشه است. اگر این جوهر را از آن بگیرید دیگر تئاتر نیست چیز دیگری است. این را باید در بین مردم در یک ضلع و هنرمندان در ضلع دیگر و مدیران و مسوولان دولتی در یک ضلع مثلث هنر را جا بیندازیم. من تلاش زیادی برای این تغییر نگرش انجام دادم اما نتوانستم به توفیق زیادی برسم.
اما یک اتفاقی در سال گذشته افتاد آنهم این بود که در یکسال گذشته تئاترشهر از مرکزیت خارج شد و شاهد بودیم جز تماشاخانه ایرانشهر که حالا دیگر به عنوان یک قطب تئاتر در تهران جا افتاده است؛ تماشاخانههای تازهای در سطح شهر توسط بخش خصوصی راهاندازی شد. در تماشاگه زمان، در خیابان فاطمی تماشاخانه «آو» و سالن «اکو».
در این مورد صحبت میکنیم. آنچه میخواهم بگویم این است که در حوزه فکر و اندیشه تلاش زیادی کردیم و با مجلس شورای اسلامی و کمیسیون فرهنگی دولت جلسات زیادی را برگزار کردیم. چون مدیر تئاتر هستم دوست دارم مساله تئاتر مساله اول هنری باشد. هم در حوزه فکر و برنامهریزی خواست ما بود. توفیقات ما در این حوزه کم بود. تلاش زیادی هم شد حالا به موضوع پایان دولت یا بحث شرایط اقتصادی که حاکم بر کشور بود، باز میگردد.
در حقیقت همان چیزی که موضوع بودجه بود؟
یکی از آن بحث بودجه بود. ساخت و سازهای تئاتر و سیاستگذاری و مسایل دیگر بود. وقتی به بحث سیاستگذاری میرسید با مشکل پایان دولت روبهرو بودیم. وقتی به بودجهگذاری و زیرساختها میرسیدیم بحث تحریمها به وجود میآمد. پس آمدیم این موضوع را مطرح کردیم که تئاتر ایران تنها چهارراه ولیعصر نیست. تنها توجهکردن تئاتر به این چهارراه محصورکردن تئاتر در یک محدوده خاص است. باید از محدوده تئاترشهر و حتی ایرانشهر بیرون برویم و تا جایی که میتوانیم از تهران خارج شویم و به مراکز استانها برویم. به همین دلیل هم بحث تئاترشهرهای استانها و موضوع تئاتر خصوصی را مطرح کردیم. خوشبختانه توانستیم در پنج استان کشور تئاترشهر راهاندازی کنیم. به نظر من این اتفاق مهمی است. الان خیلی از استانهای ما در نوبت راهاندازی تئاترشهر هستند. باید به حداقل استانداردها برسیم.
شوراي نظارت و ارزشيابي مجوزها وقتي در بخش تئاتر خصوصی وارد میشود بسیار دوگانه عمل میکند. آنجایی که تئاتر آزاد است، خیلی سهلگیرانهتر مجوز صادر میشود. اما وقتی اسم تئاتر حرفهای میآید، قاعده سختگیرانهتری از تئاترهای دولتی بر آنها اعمال میشود. یعنی مجوز نمایش در سالنی مثلا شبیه تماشاخانه ایرانشهر یا آو سختگیرانهتر ممیزی میشود تا تئاتری که در تئاتر گلریز یا بولینگ عبده است.
ما تلاشمان بر این است که این اتفاق نیفتد. حتما در جریان هستید که سال گذشته برای نخستین بار با انجمن تئاتر آزاد تفاهمنامه امضا کردیم. ذایقه مردم ما متفاوت است. عدهای تئاتر حرفهای را موردتوجه قرار میدهند و یک عده تئاتر کمدی. ما نمیتوانیم ذایقه مردم را به یک سمت ببریم. مردم نیاز به شادی دارند و وظیفه دستگاههای فرهنگی این است.
من هم با شما موافقم اما میگویم که آن بخش از تئاتر حرفهای هم نیاز دارد تا با فراغ بال بیشتری حرکت کند.
بله. اما باید تا جایی که میتوانیم روی سلایق اهتمام داشته باشیم. برای همین هم در اولین اقدام شورای نظارت ارزشیابی تفاهمنامهای با تئاتر آزاد امضا کرد. از تشکلها نهادهایی که در بخش خصوصی فعالیت میکنند حمایت میکنم. معتقدم نهادهای غیردولتی میتوانند بازویی قدرتمند برای دولت باشد. «تئاتر آزاد» هم دست ماست. تمام آثاری که به صحنه میرود با نظارت ماست. مجوز میگیرند. اما از نگاه ما نظارت بر تئاتر آزاد بر نظارت در تئاترشهر خیلی تفاوتی نمیکند. نظارت باید انجام گیرد. اما تئاتر آزاد در حوزه شادی و نشاط است و در حوزه مبانی و اندیشه ورود پیدا نمیکند؛ حوزههای اصلاحی الفاظ و ادبیات میشود؛ گاهی حرکات باعث مناقشه است. اما در بخش تئاتر حرفهای چون آدمهای دانشگاهی و اندیشمند هستند، مطالبی که مینویسند و مینگارند با نگاه عمیقتری نوشته میشود. هر چه نگاه عمیقتر باشد حساسیت را بیشتر میکند. برای همین فکر میشود که نظارت آنجا بیشتر است. اما من با شما همعقیده هستم که نظارت در بخش تئاتر حرفهای بیشتر است. فرآیندش هم طولانیتر است. اما چون کارهای تئاتر آزاد سطحیتر است، میزان حساسیت کمتر است. هرچند که من به بعضی از کارهای تئاتر آزاد انتقاد دارم. تصورم این است که شادی و نشاط مردم باید متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی باشد.
به نقش نهادهای غیردولتی و صنفی اشاره کردید. یکی از نهادهایی که بهطور اختصاصی و ویژه در حوزه تئاتر فعالیت میکند، خانه تئاتر است. در چند سال گذشته بارها چنانچه خود شما هم الان به آن اشاره کردید، گفته شد که باید از نهادهای غیردولتی در حوزه تئاتر حمایت شود. اما این حمایت تنها در شکل شعار باقی مانده است. در حالی که همه مسوولان و هنرمندان بر این موضوع اشتراک نظر دارند که خانه تئاتر کاملا کار صنفی انجام میدهد. با این همه موقع بودجه خانه تئاتر که میشود که جزو وظایف معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی است؛ میبینیم که این بودجه یا در یک پروسه طولانی پرداخت یا اینکه کمتر از مبلغ تعهدنامه پرداخت میشود و مثل سال 91 نیمی از بودجه در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد.
تفاهمنامه بیرون دستگاهی با مشاور برنامهریزی معاونت وزیر است. نکته بعدی اینکه به نظر من ما با خانه تئاتر در بالاترین سطح از همکاری قرار داریم. چه با مدیرعامل محترم و چه اعضا و چه کانونهای مختلف خانه تئاتر. این ارتباط به معنی نقدنکردن نیست. منتها همکاری داریم. اما در مورد بودجه که فرمودید سال گذشته بر اساس بودجه 18میلیاردتومانی تفاهمنامهای که با خانه تئاتر بسته شد، 200میلیونتومان بود. بودجه 18 میلیاردی 50درصد شد و نیمی از آن پرداخت نشد. این بودجه عملکردی بود که محقق شد. در نیمه دوم سال بحث بودجه اصلاح و ابلاغ شد نیمی از بودجه اولیه بود. به همین نسبت بودجه خانه تئاتر هم نصف شد و صدمیلیون باید پرداخت میشد.
این جدا از 50میلیونی است که برای برگزاری جشنواره ادبیات نمایشی در اختیار خانه تئاتر قرار میگیرد؟
مبلغی که گفتم آن چیزی است که ما به حساب خانه تئاتر واریز کردیم. حتی ما به کانون بازیگران کمک کردیم. این جدا از مبلغی است که توافق شده است. من قبول دارم که این مبلغ کمتر از توافق است و به دولت میگویم که چرا از مبلغی که باید در اختیارم قرار گیرد کم شده است. از یک نگاه توافق ما 200میلیونتومان بود و باید به خانه تئاتر میدادیم. اما بودجه در دست من نصف بودجه اولیه بود. معتقدم حمایتها باید انجام گیرد و خانه تئاتر را به عنوان نهاد کاملا صنفی قبول دارم و با آن همکاری میکنیم.
از سالنهای جدید گفتیم اما یک تعداد سالن تئاتر هست که سالهای دور چراغ تئاتر ایران را روشن کرده بودند و الان مدت زیادی است که رها شدهاند. البته این رهاشدگی از دورههای قبل از شما بوده و همچنان ادامه داشته است. مثل تئاتر نصر و پارس که تقریبا هیچ چیزی از آنها باقی نمانده است. سال 87 قرار بود موزه تئاتر شود اما رها شده است. مرکز هنرهای نمایشی خیلی بهدنبال بازسازی این دو سالن بود. اما کاری از پیش نبرده است. واقعا کاری نمیشود برای این سالنها کرد؟
نکته مهم و درستی را مطرح کردید. در بدو ورود به مرکز هنرهای نمایشی به همراه تعدادی از مدیران مجموعه هنرهای نمایشی بازدیدی هم از این سالنها داشتیم. دستور اکید هم داریم که تئاتر نصر بازسازی شود. اما یک مشکل مهمی که وجود دارد بحث مالکیت تئاتر نصر است. این ملک سه تا صاحب دارد. بنیاد مستضعفان و کمیته امداد و جهاد دانشگاهی از یک سو وزارت فرهنگ و ارشاد از سوی دیگر به دنبال در دستگرفتن مالکیت این بنا هستند. سند تئاتر مربوط به یک دستگاه است، متولی ادارهاش یک نهاد دیگر. سه جلسه که حداقل در دوتا از آنها شرکت کردم، سعی کردیم به یک جمعبندی برسیم که چه باید کنیم. معاونت حتی حاضر شد مبلغی را برای کار بگذارد تا این به سرانجام برسد. اما این مشروط بر این بود که بگویند بعد از پایان گرفتن بازسازی این برای موزه تئاتر مورد استفاده قرار گیرد. چون ما تصمیمگیرنده نهایی نیستیم. همین الان هم معاونت هنری و مرکز هنرهای نمایشی آمادگی دارد که این سالن را آماده بهرهبرداری کند، بدون اینکه مالکیتش تغییر کند. به شرطی که تا یک دورهای بهرهبرداریاش به دست مرکز هنرهای نمایشی باشد. حتی سازمان میراث فرهنگی هم قرار شد که وارد این ماجرا شود و بازسازی تئاتر نصر را انجام دهد. منتها سیاست مرکز هنرهای نمایشی و معاونت این است که در صورت بازسازی، ادارهاش را خودمان به دست بگیریم. اداره تئاتر هم همینگونه است. این ساختمان هم همین مشکل را دارد. یک ملکی بود که در اختیار تئاتر بود. قرار بود بازسازی شود. هزینه لازم را هم در اختیار قرار گرفت. بعد مالکش یک موسسه خصوصی شد. حالا باید موسسه فرهنگی که مالکش هست پای کار بیاستد تا ساخت و ساز این سالن انجام شود. این زمانبر است. جوری که معاونت هنری دیگر کار را رها کرد.
چند وقت پیش در نشست خبری هم آقای شاهآبادی اشاره کرد که دیگر در مورد اداره تئاتر به هیچ سوالی پاسخ نخواهد داد.
بله. چون معاونت اداره مالی وزارتخانه باید پاسخگو باشد. خود من در مورد اداره تئاتر خیلی پیگیری کردم. این مکان هرچند که متعلق به یک موسسه فرهنگی است، اما ساختمانی است که زمانی در آن تئاتر اجرا میشده و در اختیار گروههای نمایشی است. شما با تخصیص اعتباراتی ورود میکنید و بعد میبینید شما که دستگاه بهرهبردار هستید با موضوع مالکیت روبهرو میشوید. شما میخواهید از شهرداری مجوز ساخت بگیرید. میگویند که سند بیاورید. سند در اختیار مرکز هنرهای نمایشی نیست و دستتان کاملا بسته است.
در سالجاری قرار است سیودومین جشنواره فجر را برگزار کنیم. شما در نشست مطبوعاتی این جشنواره گفتید تا روزی که هستید وظیفه برگزاری را انجام میدهید. اما یکسری مسایل در مورد جشنواره فجر سیویکم وجود دارد که باید به آن پرداخته شود. هرچند که بخشی از اشکالات را قبول داشتید. جشنواره سیویکم ایرادهای بزرگی داشت. مهمترین ایرادش هم دبیر جشنواره بود. آقای کشنفلاح به هیچوجه پاسخگو نبود. جشنواره به لحاظ کیفی وضعیت بدی داشت. امسال دبیر جشنواره هم به نوعی انتخاب شده که میتواند محل مناقشه باشد. ایشان با اینکه فردی آکادمیک است اصلا تجربهای در تئاتر نداشته. با چنین وضعیتی چشمانداز سیودومین جشنواره را چگونه میبینید؟
صادقانه عرض میکنم که با خودم و خدای خودم عهد کردم که آنچه به صلاح تئاتر است را انجام دهم. اگر جایی کاستی بود نشده است. قرار نیست مطلقگرایی کنم اما آنچه در مورد دبیر جشنواره امسال به ذهنم آمده این است که ایشان بهترین انتخاب بود. با نگاهی که من داشتم بهترین انتخاب بود. نمیگویم گزینهای بهتر نبوده است. من در مورد جشنواره نگاه خاصی دارم. فجر ویترین تئاتر ایران تنها نیست چهارچوب تئاتر است. باید سطح تئاتر ایران را با فجر سنجید. گاهی فکر میکنیم که با جشنواره کار ما تمام میشود. اما اینگونه نیست. بسیاری از گروهها بعد از برگزاری جشنواره ما را رصد میکنند و جشنوارههای خارجی کارها را میبینند. ما سه، چهار ماموریت را برای فجر تعریف کرده بودیم. اولا اینکه دبیرخانه در طول سال فعال باشد. بعد دبیر در طول سال باید دبیر باشد و در طول سالجاری باشد. این سه ماموریت امسال اتفاق افتاده است. دبیرخانه در حال فعالیت است. فراخوان جشنواره منتشر شده و حتی پوستر جشنواره هم آماده است.
خب، آقای کشنفلاح که انتخاب خود شما بود؟
نه قبل از من انتخاب شده بود. حتی فراخوان هم قبل از حضور من نهایی شده بود. من در مورد جشنواره سیویکم نمیخواهم حرف بزنم. اما در مورد این جشنواره جاری که مسوولیت دارم، میگویم که تا امروز روند خوبی داشته است. چارچوب تا آخر خرداد از شورای سیاستگذاری و دبیر بخشها انتخاب میشوند. یکی از دغدغههای من این است که فراخوان بخش بینالملل را آماده کنیم. از قبل از این هم دغدغهاش را داشتم. یک فراخوان منتشر میشود و بعد چند کار دعوت میشود. این گروههایی که میآیند با صد سوال روبهرو میشوند. ما باید به این سوالها قبل از اینکه فراخوان دهیم، باید از قبل بگوییم که این جشنواره ما است و ملاحظات فرهنگیمان این است و این سطح کار را میپذیریم. بعد گروه با یک دید باز شرکت کنند. در جشنواره سیودوم ما یک فراخوان نهایی با این خصوصیات آماده شده است. این جزییات کلیت را به وجود میآورد. اما برای دبیر که گفتید من سه نکته در ذهن داشتم. باید سند جشنواره فجر را بنویسد. بعد چشماندازی برای دوره چهارساله داشته باشیم.
که با تغییر هر دبیر و رییس مرکز هنرهای نمایشی خواستها تغییر پیدا نکند.
بله. خوشبختانه در همین دوره چندماهه دکتر عالیزاد که چهره خوب دانشگاهی هم هست و برخلاف نظر شما شناخت خوبی از مکتبهای تئاتری دارد، خوب کار کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.