آیتا... سبحانی مطرح کرد
پیشنهاد برگزینی رییسجمهوری از طریق نظام پارلمانی
گروه سیاسی: پنج ماه مانده به انتخابات ریاستجمهوری یازدهم، باز هم بحث تغییر نظام سیاسی کشور به «پارلمانی» به صدر اخبار برگشت. این بار اما از طرف یکی از علمای ساکن قم این موضوع مجددا مطرح شده است. آنگونه که «مهر» گزارش داد «آیتالله جعفر سبحانی، طی پیشنهادی خواستار برگزیدن رییسجمهوری کشور از طریق نظام پارلمانی شده» و در عین حال تاکید کرد: «صاحبنظران بهتر است در این خصوص بررسی واظهارنظر کنند تا اگر هم به دلیل ضیق وقت به این دوره از انتخابات نرسید، در انتخابات بعدی مبنای نظر قرار گیرد.» وی هر چند تاکید کرده است که «انتخاب رییسجمهوری، از طریق رای مستقیم مردم، با قانون اساسی همسوست و خود او نیز در تصویب این قانون در خبرگان نخست، به آن رای مثبت داده است» اما در ادامه افزوده است: «ولی پیامدهای ناگوار این گزینش در شرایط کنونی، ملت را بر آن میدارد که در آن تجدید نظر کنند، زیرا به روشنی میبینند که اجرای این اصل به این شیوه، مایه گسترش خصومت، به جای رقابت شده است و زیربنای نظام اسلامی را که همان وحدت مردم است، تهدید میکند. این نوع تجدیدنظر دور از واقعیت نیست و راهکار قانونی دارد و در گذشته هم در مورد برخی از مواد قانون اساسی تجدید نظر انجام گرفت و به رای ملت گذاشته شد.»نخستین مواضع درباره تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی با سخنان مقام معظم رهبری و اظهارات برخی چهرههای شاخص مجلس همچون «حمیدرضا کاتوزیان» آغاز شد. مقام معظم رهبری بیست و چهارم مهر سال 90 در جمع استادان، دانشجویان و دانشگاهیان کرمانشاه تاکید کردند: «در شرایط فعلی نظام سیاسی کشور، ریاستی است و رییسجمهوری با انتخاب مستقیم مردم برگزیده میشود که شیوه خوب و موثری است اما اگر روزی در آینده احتمالا دور، احساس شود که نظام پارلمانی برای انتخاب مسوولان قوهمجریه بهتر است هیچ اشکالی در تغییر ساز و کار فعلی وجود ندارد.»کاتوزیان از جمله نمایندگان اصولگرای مجلس هشتمی بود که برای اولین بار با مطرح کردن جایگزینی نخستوزیری بهجای ریاستجمهوری، موضوع نظام پارلمانی را مورد اشاره قرار داده و گفته بود: «اخیرا نظریهای بین صاحبنظران سیاسی مطرح شده است، مبنی بر اینکه کشور ما با توجه به اینکه از نعمت ولایت فقیه و رهبر معظم انقلاب برخوردار است نیازی به وجود رییسجمهوری ندارد. پس از آن بسیاری از صاحبمنصبان سیاسی نیز درباره ویژگیهای مثبت نظام پارلمانی سخن گفتند.»پس از آن بود که این مساله در قالب سوالی به نشست سخنگوی شورای نگهبان کشیده شد. «عباسعلی کدخدایی» چنین نظریهای را در حد صلاحیت نهاد قانونگذاری ندانست و در پاسخ به این سوال که «اگر این نظریه در قالب طرحی در مجلس مطرح و سپس تصویب شود آیا این پتانسیل در میان اعضای شورای نگهبان وجود دارد که آن را به تصویب برسانند»،گفت: «البته صحبتهایی در مجامع علمی مطرح میشود، اما به هر حال اینگونه موضوعات از جمله مواردی است که نیازمند تغییر قانون اساسی است و فکر نمیکنم که با مصوبه عادی مجلس بتوانیم اصلاحی در این جهت انجام دهیم.» با اینحال کدخدایی چندی بعد درخصوص تغییر نظام ریاستی به پارلمانی گفت: «همانطور که قانون اساسی 1358 در سال 1368 اصلاح و بازنگری شد اگر چنین ضرورتی ایجاب کند قطعا هیچ منعی وجود ندارد اما اینکه چه زمانی این اتفاق بیفتد، مشخص نیست.» وی اظهار داشت: «اصلاح قانون اساسی همانطور که در اصل 177 پیشبینی شده است، میتواند در هر زمانی اتفاق بیفتد که یکی از مصادیقش را مقام معظم رهبری اشاره فرمودند.»البته در مجلس هشتم برخی معتقد بودند اشاره مقام معظم رهبری به «نظام پارلمانی» برای آینده دور است و باید زیرساختها را مهیا کنیم، تعداد دیگری از نمایندگان معتقد بودند نظام پارلمانی نیازمند حضور احزاب فعال است و با توجه به شرایط فعلی در ایران که احزاب به صورت موسمی و تنها در زمان انتخابات فعال میشوند وجود نظام پارلمانی مشکلات را افزایش میدهد. در زمان مطرح شدن این موضوع نیز آیتالله هاشمیرفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به سوالی درخصوص پارلمانی شدن ساختار سیاسی کشور، با اشاره به اینکه طبق قانون اساسی، جمهوریت و اسلامیت دو رکن غیرقابل تغییر نظام جمهوری اسلامی هستند، گفته بود «البته رهبری این موضوع را به آینده دور که ممکن است قابل بررسی باشد، محول کردند، چون تحقق محتمل این کار مستلزم تغییر در قانون اساسی آن هم با سازوکار خود و تغییر در جمهوریت نظام است، در غیراین صورت تضعیف بخش جمهوریت نظام خلاف قانون اساسی است و قدرت انتخاب مردم محدود و محصور میشود که قطعا این مهم مدنظر رهبری نبوده است.» اظهارنظرها در مورد جایگزینی نظام پارلمانی به جای ریاستی که مدتی فروکش کرده بود با آغاز به کار مجلس نهم بار دیگر به جریان افتاد. برخی نمایندگان از ایده «تشکیل فراکسیون پارلمانی» در مجلس سخن به میان آوردند اما برخی دیگر از نمایندگانی که سابقه حضور آنها در مجلس بیشتر بود این موضوع را دور از ذهن دانستند. آنها معتقد بودند که چنین موضوعی نیازمند تغییر قانون اساسی است و از حیطه اختیارات مجلس خارج است. بههرحال این موضوع این بار از سوی آیتالله سبحانی مطرح شده و حال باید دید که این ایده تا چه اندازه میتواند مورد توجه محافل سیاسی قرار گیرد. قابل پیشبینی است که انتخابات ریاست جمهوری آینده برگزار خواهد شد و نتیجه تلاش حامیان تغییر نظام «ریاستی» به «پارلمانی» شاید در سالیان دورتر به بار نشیند آن هم در صورت عزم مقامات عالی و مهیا کردن زیرساختهای لازم.
گروه سیاسی: پنج ماه مانده به انتخابات ریاستجمهوری یازدهم، باز هم بحث تغییر نظام سیاسی کشور به «پارلمانی» به صدر اخبار برگشت. این بار اما از طرف یکی از علمای ساکن قم این موضوع مجددا مطرح شده است. آنگونه که «مهر» گزارش داد «آیتالله جعفر سبحانی، طی پیشنهادی خواستار برگزیدن رییسجمهوری کشور از طریق نظام پارلمانی شده» و در عین حال تاکید کرد: «صاحبنظران بهتر است در این خصوص بررسی واظهارنظر کنند تا اگر هم به دلیل ضیق وقت به این دوره از انتخابات نرسید، در انتخابات بعدی مبنای نظر قرار گیرد.» وی هر چند تاکید کرده است که «انتخاب رییسجمهوری، از طریق رای مستقیم مردم، با قانون اساسی همسوست و خود او نیز در تصویب این قانون در خبرگان نخست، به آن رای مثبت داده است» اما در ادامه افزوده است: «ولی پیامدهای ناگوار این گزینش در شرایط کنونی، ملت را بر آن میدارد که در آن تجدید نظر کنند، زیرا به روشنی میبینند که اجرای این اصل به این شیوه، مایه گسترش خصومت، به جای رقابت شده است و زیربنای نظام اسلامی را که همان وحدت مردم است، تهدید میکند. این نوع تجدیدنظر دور از واقعیت نیست و راهکار قانونی دارد و در گذشته هم در مورد برخی از مواد قانون اساسی تجدید نظر انجام گرفت و به رای ملت گذاشته شد.»نخستین مواضع درباره تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی با سخنان مقام معظم رهبری و اظهارات برخی چهرههای شاخص مجلس همچون «حمیدرضا کاتوزیان» آغاز شد. مقام معظم رهبری بیست و چهارم مهر سال 90 در جمع استادان، دانشجویان و دانشگاهیان کرمانشاه تاکید کردند: «در شرایط فعلی نظام سیاسی کشور، ریاستی است و رییسجمهوری با انتخاب مستقیم مردم برگزیده میشود که شیوه خوب و موثری است اما اگر روزی در آینده احتمالا دور، احساس شود که نظام پارلمانی برای انتخاب مسوولان قوهمجریه بهتر است هیچ اشکالی در تغییر ساز و کار فعلی وجود ندارد.»کاتوزیان از جمله نمایندگان اصولگرای مجلس هشتمی بود که برای اولین بار با مطرح کردن جایگزینی نخستوزیری بهجای ریاستجمهوری، موضوع نظام پارلمانی را مورد اشاره قرار داده و گفته بود: «اخیرا نظریهای بین صاحبنظران سیاسی مطرح شده است، مبنی بر اینکه کشور ما با توجه به اینکه از نعمت ولایت فقیه و رهبر معظم انقلاب برخوردار است نیازی به وجود رییسجمهوری ندارد. پس از آن بسیاری از صاحبمنصبان سیاسی نیز درباره ویژگیهای مثبت نظام پارلمانی سخن گفتند.»پس از آن بود که این مساله در قالب سوالی به نشست سخنگوی شورای نگهبان کشیده شد. «عباسعلی کدخدایی» چنین نظریهای را در حد صلاحیت نهاد قانونگذاری ندانست و در پاسخ به این سوال که «اگر این نظریه در قالب طرحی در مجلس مطرح و سپس تصویب شود آیا این پتانسیل در میان اعضای شورای نگهبان وجود دارد که آن را به تصویب برسانند»،گفت: «البته صحبتهایی در مجامع علمی مطرح میشود، اما به هر حال اینگونه موضوعات از جمله مواردی است که نیازمند تغییر قانون اساسی است و فکر نمیکنم که با مصوبه عادی مجلس بتوانیم اصلاحی در این جهت انجام دهیم.» با اینحال کدخدایی چندی بعد درخصوص تغییر نظام ریاستی به پارلمانی گفت: «همانطور که قانون اساسی 1358 در سال 1368 اصلاح و بازنگری شد اگر چنین ضرورتی ایجاب کند قطعا هیچ منعی وجود ندارد اما اینکه چه زمانی این اتفاق بیفتد، مشخص نیست.» وی اظهار داشت: «اصلاح قانون اساسی همانطور که در اصل 177 پیشبینی شده است، میتواند در هر زمانی اتفاق بیفتد که یکی از مصادیقش را مقام معظم رهبری اشاره فرمودند.»البته در مجلس هشتم برخی معتقد بودند اشاره مقام معظم رهبری به «نظام پارلمانی» برای آینده دور است و باید زیرساختها را مهیا کنیم، تعداد دیگری از نمایندگان معتقد بودند نظام پارلمانی نیازمند حضور احزاب فعال است و با توجه به شرایط فعلی در ایران که احزاب به صورت موسمی و تنها در زمان انتخابات فعال میشوند وجود نظام پارلمانی مشکلات را افزایش میدهد. در زمان مطرح شدن این موضوع نیز آیتالله هاشمیرفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به سوالی درخصوص پارلمانی شدن ساختار سیاسی کشور، با اشاره به اینکه طبق قانون اساسی، جمهوریت و اسلامیت دو رکن غیرقابل تغییر نظام جمهوری اسلامی هستند، گفته بود «البته رهبری این موضوع را به آینده دور که ممکن است قابل بررسی باشد، محول کردند، چون تحقق محتمل این کار مستلزم تغییر در قانون اساسی آن هم با سازوکار خود و تغییر در جمهوریت نظام است، در غیراین صورت تضعیف بخش جمهوریت نظام خلاف قانون اساسی است و قدرت انتخاب مردم محدود و محصور میشود که قطعا این مهم مدنظر رهبری نبوده است.» اظهارنظرها در مورد جایگزینی نظام پارلمانی به جای ریاستی که مدتی فروکش کرده بود با آغاز به کار مجلس نهم بار دیگر به جریان افتاد. برخی نمایندگان از ایده «تشکیل فراکسیون پارلمانی» در مجلس سخن به میان آوردند اما برخی دیگر از نمایندگانی که سابقه حضور آنها در مجلس بیشتر بود این موضوع را دور از ذهن دانستند. آنها معتقد بودند که چنین موضوعی نیازمند تغییر قانون اساسی است و از حیطه اختیارات مجلس خارج است. بههرحال این موضوع این بار از سوی آیتالله سبحانی مطرح شده و حال باید دید که این ایده تا چه اندازه میتواند مورد توجه محافل سیاسی قرار گیرد. قابل پیشبینی است که انتخابات ریاست جمهوری آینده برگزار خواهد شد و نتیجه تلاش حامیان تغییر نظام «ریاستی» به «پارلمانی» شاید در سالیان دورتر به بار نشیند آن هم در صورت عزم مقامات عالی و مهیا کردن زیرساختهای لازم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.