|

نتایج یک پژوهش درباره زنان دستفروش مترو

مطالعات خانواده در مناطق مختلف جهان حاکی از افزایش خانواده‌های زن سرپرست، طی سه دهه اخیر است به طوری که در ایران و طی سال‌های ۱۳۷۵، ۱۳۶۵، ۱۳۵۵ خانواده‌های «زن سرپرست» به ترتیب4/1 ، 4/7، 8/7 درصد از کل خانوارهای کشور را تشکیل داده‌اند و بر اساس آمار، سال ۱۳۸۵ این رقم به 9/45 درصد رسیده است. (سالنامه آماری کشوری ۱۳۸۵)
در این راستا پژوهشی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با تمرکز روی زنان دستفروش مترو انجام شد و به بررسی تعدد نقش و سلامت‌روان زنان سرپرست خانوار پرداخت.
نتایج یک پژوهش نشان داد که دستفروشی در مترو برای زنان با وجود ایجاد اثرات مخربی چون احساس اضطراب و افسردگی، اثرات مثبتی چون بهبود وضعیت معیشتی آنها را به همراه دارد که این منجر به افزایش عزت‌نفس آنان نیز شده است.
نتایج این پژوهش علل عمده روی‌آوردن این افراد به دستفروشی را مشکلات فردی (سرمایه انسانی اندک) مثل نداشتن مهارت و حرفه و تحصیلات پایین نشان می‌دهد، از سوی دیگر درآمد ناکافی، اختلافات و مشکلات خانوادگی (طلاق، خیانت و اعتیاد همسر) و مشکلات فرهنگی و نداشتن موقعیت اجتماعی این افراد را ناگزیر به سمت این مشاغل سوق می‌دهد. نتایج این پژوهش درباره زنان دستفروش مترو نشان داد که گرچه بنابر آنچه در ادامه ذکر خواهد شد دستفروشی در مترو تاثیرات مخربی روان این زنان دارد ولی به‌طور کلی حاوی تاثیرات مثبتی (با توجه به شرایط این افراد) نیز است.
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که این شغل برای زنان دستفروش احساس انعطاف‌پذیری، آزادی عمل و امنیت به دلیل دوری از یک محیط مردانه برای کار را ایجاد کرده است. از سوی دیگر این زنان ساعت کاری مشخصی ندارند و از آثار قوت این کار برای آنان این است که با تنظیم وقت بین کار بیرون و کار خانگی می‌توانند به امور خانه و فرزندان خود برسند و نکته جالب در این زمینه این است که اغلب آنان از کار خانه در مقایسه با دستفروشی در مترو به عنوان فعالیتی آرامش‌بخش یاد کرده‌اند. نتایج این پژوهش که در قالب یک پایان‌نامه دانشجویی انجام شده است، نشان داد که نقش مادری در این زنان بسیار قوی است و رسیدگی به امور فرزندان کوچک، رسیدگی به تکالیف آنها در برقراری رابطه‌ای احساسی با فرزندانشان برایشان بسیار اهمیت دارد و آنها از اینکه به علت خستگی و مشغولیت‌ذهنی نمی‌توانستند به امور ازدواج، تحصیل و آینده شغلی فرزندانشان رسیدگی کنند بسیار احساس ناراحتی می‌کردند. اما مهم‌ترین مشکلی که این افراد از آن رنج می‌بردند ترس رسیدن ماموران و از دست‌دادن اموالشان است و از دیگر مسایل استرس‌زا برای این افراد می‌توان به ملاقات آشنایان و اقوام‌شان در مترو اشاره کرد. این استرس‌ها زمینه را برای ایجاد اختلالات روانی مثل اضطراب، ناامیدی و خستگی و افسردگی فراهم می‌کند.
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که زنان دستفروش مترو به علت ماهیت شغلی که در آن کار می‌کنند در معرض میگرن، واریس، آرتروز و بیماری‌های ریوی و بیماری‌های پوستی هستند چراکه باری که حمل می‌کنند بسیار سنگین است و هوای مترو آلوده است و سروصدای حرکت قطار مترو نیز موجب آزار آنها می‌شود.
با این همه نتایج این پژوهش سلامت روانی این افراد را متوسط رو به بالا نشان داده است چراکه گرچه رویکردهایی مانند تکثر نقش، تضاد نقش و فشار بار اضافی نقش باعث شده که این افراد از نظر سلامت نسبت به زنانی که فقط به نقش‌های سنتی می‌پردازند (خانه‌داری) در وضعیت نامطلوبی قرار گیرند ولی در مقابل به علت فرضیه اعتلای نقش و نظریه بسط نقش اشتغال به عنوان نقشی جدید که به نقش‌های سنتی اضافه شده، موجب عزت نفس بیشتر، استقلال مالی بیشتر و کسب حمایت اجتماعی گسترده‌تری شده است. مصاحبه با 30 دستفروش در قالب این پژوهش نشان داد که 32درصد زنان دستفروش، سرپرست خانواده هستند. 26/6 درصد برای درآمد مکمل و جبران کمبود درآمد خانواده به این کار وارد شده‌اند، دستفروشی به دلیل عادت و کسب درآمدآمیز 26/6درصد این زنان و راهی برای فرار از انزوای خانه و پاسخ به نیازهای درجه دوم این زنان بوده است. 13/3 درصد از این زنان هم با انگیزه تفنن و استقلال مالی به خود می‌آیند و به خانواده‌های طبقه متوسط تعلق دارند.
مطالعات خانواده در مناطق مختلف جهان حاکی از افزایش خانواده‌های زن سرپرست، طی سه دهه اخیر است به طوری که در ایران و طی سال‌های ۱۳۷۵، ۱۳۶۵، ۱۳۵۵ خانواده‌های «زن سرپرست» به ترتیب4/1 ، 4/7، 8/7 درصد از کل خانوارهای کشور را تشکیل داده‌اند و بر اساس آمار، سال ۱۳۸۵ این رقم به 9/45 درصد رسیده است. (سالنامه آماری کشوری ۱۳۸۵)
در این راستا پژوهشی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با تمرکز روی زنان دستفروش مترو انجام شد و به بررسی تعدد نقش و سلامت‌روان زنان سرپرست خانوار پرداخت.
نتایج یک پژوهش نشان داد که دستفروشی در مترو برای زنان با وجود ایجاد اثرات مخربی چون احساس اضطراب و افسردگی، اثرات مثبتی چون بهبود وضعیت معیشتی آنها را به همراه دارد که این منجر به افزایش عزت‌نفس آنان نیز شده است.
نتایج این پژوهش علل عمده روی‌آوردن این افراد به دستفروشی را مشکلات فردی (سرمایه انسانی اندک) مثل نداشتن مهارت و حرفه و تحصیلات پایین نشان می‌دهد، از سوی دیگر درآمد ناکافی، اختلافات و مشکلات خانوادگی (طلاق، خیانت و اعتیاد همسر) و مشکلات فرهنگی و نداشتن موقعیت اجتماعی این افراد را ناگزیر به سمت این مشاغل سوق می‌دهد. نتایج این پژوهش درباره زنان دستفروش مترو نشان داد که گرچه بنابر آنچه در ادامه ذکر خواهد شد دستفروشی در مترو تاثیرات مخربی روان این زنان دارد ولی به‌طور کلی حاوی تاثیرات مثبتی (با توجه به شرایط این افراد) نیز است.
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که این شغل برای زنان دستفروش احساس انعطاف‌پذیری، آزادی عمل و امنیت به دلیل دوری از یک محیط مردانه برای کار را ایجاد کرده است. از سوی دیگر این زنان ساعت کاری مشخصی ندارند و از آثار قوت این کار برای آنان این است که با تنظیم وقت بین کار بیرون و کار خانگی می‌توانند به امور خانه و فرزندان خود برسند و نکته جالب در این زمینه این است که اغلب آنان از کار خانه در مقایسه با دستفروشی در مترو به عنوان فعالیتی آرامش‌بخش یاد کرده‌اند. نتایج این پژوهش که در قالب یک پایان‌نامه دانشجویی انجام شده است، نشان داد که نقش مادری در این زنان بسیار قوی است و رسیدگی به امور فرزندان کوچک، رسیدگی به تکالیف آنها در برقراری رابطه‌ای احساسی با فرزندانشان برایشان بسیار اهمیت دارد و آنها از اینکه به علت خستگی و مشغولیت‌ذهنی نمی‌توانستند به امور ازدواج، تحصیل و آینده شغلی فرزندانشان رسیدگی کنند بسیار احساس ناراحتی می‌کردند. اما مهم‌ترین مشکلی که این افراد از آن رنج می‌بردند ترس رسیدن ماموران و از دست‌دادن اموالشان است و از دیگر مسایل استرس‌زا برای این افراد می‌توان به ملاقات آشنایان و اقوام‌شان در مترو اشاره کرد. این استرس‌ها زمینه را برای ایجاد اختلالات روانی مثل اضطراب، ناامیدی و خستگی و افسردگی فراهم می‌کند.
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که زنان دستفروش مترو به علت ماهیت شغلی که در آن کار می‌کنند در معرض میگرن، واریس، آرتروز و بیماری‌های ریوی و بیماری‌های پوستی هستند چراکه باری که حمل می‌کنند بسیار سنگین است و هوای مترو آلوده است و سروصدای حرکت قطار مترو نیز موجب آزار آنها می‌شود.
با این همه نتایج این پژوهش سلامت روانی این افراد را متوسط رو به بالا نشان داده است چراکه گرچه رویکردهایی مانند تکثر نقش، تضاد نقش و فشار بار اضافی نقش باعث شده که این افراد از نظر سلامت نسبت به زنانی که فقط به نقش‌های سنتی می‌پردازند (خانه‌داری) در وضعیت نامطلوبی قرار گیرند ولی در مقابل به علت فرضیه اعتلای نقش و نظریه بسط نقش اشتغال به عنوان نقشی جدید که به نقش‌های سنتی اضافه شده، موجب عزت نفس بیشتر، استقلال مالی بیشتر و کسب حمایت اجتماعی گسترده‌تری شده است. مصاحبه با 30 دستفروش در قالب این پژوهش نشان داد که 32درصد زنان دستفروش، سرپرست خانواده هستند. 26/6 درصد برای درآمد مکمل و جبران کمبود درآمد خانواده به این کار وارد شده‌اند، دستفروشی به دلیل عادت و کسب درآمدآمیز 26/6درصد این زنان و راهی برای فرار از انزوای خانه و پاسخ به نیازهای درجه دوم این زنان بوده است. 13/3 درصد از این زنان هم با انگیزه تفنن و استقلال مالی به خود می‌آیند و به خانواده‌های طبقه متوسط تعلق دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.