چه کسی سفره فقرا را کوچکتر کرد؟
حسن مقیمی . اقتصاددان
الف) سفره ایرانی عمدتا متشکل از 10 قلم اصلی گوشت قرمز، گوشت مرغ، حبوبات، برنج، روغن، قندوشکر، چای، لبنیات، تخممرغ و نان است که میانگین مصرف هریک برای هر نفر ایرانی در سال به شرح ستون سوم جدول زیر است؛ یعنی مثلا بهطور متوسط هر نفر ایرانی سالانه 11 کیلوگرم گوشت قرمز و 26 کیلوگرم مرغ و 117 کیلوگرم نان و... مصرف میکند.
ب) طبق سرشماری سال 1395، تعداد اعضای خانوار ایرانی بهطور متوسط 3.3 نفر است. بنابراین سرانه مصرف ماهانه هر خانوار ایرانی به شرح ستون 4 جدول زیر است؛ یعنی بهطور متوسط هر خانوار ایرانی ماهانه سه کیلوگرم گوشت قرمز و هفت کیلوگرم گوشت مرغ و 32 کیلوگرم نان (یا معادل روزانه 2.5 عدد نان سنگک) و... مصرف میکند.
ج) براساس قیمتهای بازار که بهطور هفتگی از سوی اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی منتشر میشود، هزینه ماهانه 10 قلم عمده سفره ایرانی را میتوان برای زمانهای مختلف محاسبه کرد. مثلا میانگین قیمت گوشت قرمز (گوساله و گوسفندی) در مردادماه 1384 (پایان دوره اصلاحات) حدود چهارهزارو 800 تومان و در مرداد 1392 (پایان دوره مهرورزی) با 6.3 برابر افزایش به حدود 30هزارو 280 تومان رسید و در اردیبهشت 1396 به حدود 39هزارو 900 تومان افزایش یافته است. بنابراین هزینه سه کیلوگرم گوشت قرمز در سفره هر خانوار متوسط ایرانی از 14هزارو 600 تومان در مرداد 1384 به 91هزارو 600 تومان در مرداد 1392 و نهایتا به 120هزارو 600 تومان در اردیبهشت 1396 رسیده است. همین محاسبات برای سایر اقلام در جدول زیر آمده است.
د) جمع مخارج هر خانوار برای اقلام 10 گانه سفره ایرانی در مردادماه سال 1384 (پایان دولت اصلاحات) حدود 73هزارو 680 تومان بود که در مردادماه 1392 (پایان دولت مهرورزی) با 5.3 برابرشدن به رقم 393هزارو 850 تومان رسید و هماکنون در اردیبهشت سال 1396 (ماههای پایانی دور اول دولت تدبیر و امید) با رشد سالانه هفت درصد به 506 هزار تومان رسیده است. مقایسه مخارج بالا بهتنهایی گویای کوچک یا بزرگشدن سفره ایرانی نیست، اما بهوضوح تب تورم سهمگین ایجادشده در دوره مهرورزی دولت نهم و دهم را نشان میدهد که مردم هرروز شاهد کاهش ارزش پول خود بودند.
هـ ) برای اندازهگیری سفره هر خانوار باید بررسی کرد که درآمد خانوارها، بهخصوص خانوارهای کمدرآمد و مستضعف چقدر افزایش داشته و با آن قادر بودهاند چه مقدار از اقلام سفره خود را تأمین کنند. حداقل دستمزد طبق قانون کار برای سه سال 1384 و 1392 و 1396 بهترتیب 129،652 تومان و 557،125 تومان و 1،079،930 تومان بوده است.
و) ارقام جدول نشان میدهند که در سال 1384 و پایان دولت اصلاحات، حدود 57 درصد از درآمد خانوارهای کمدرآمد صرف تأمین نیازهای معیشتی ضروری شده و به عبارت بهتر هر خانوار کمدرآمد میتوانست با حداقل حقوق قانون کار حدود 1.76 برابر نیاز سفره معیشت خود را تأمین کند.
در پایان مهرورزی دولت دهم در مرداد 1392، هر خانوار کمدرآمد باید 71درصد از درآمد خود را به معیشت ضروری اختصاص میداد و بهعبارتی با حقوق و دستمزد خود میتوانست 1.41 برابر نیاز معیشت ضروری خود را تأمین كند.
در پایان دور اول دولت تدبیر و امید در اردیبهشت 1396، خانوارهای کمدرآمد میتوانند با اختصاص 47درصد درآمد حداقل قانون کار، نیازهای معیشتی ضروری خود را تأمین کنند و بهعبارت دیگر میتوانند با درآمد خود، 2.13 برابر نیاز معیشتی خود را تأمین کنند.
ز) با شرح و محاسبات بالا میتوان گفت اندازه سفره خانوارهای کمدرآمد ایرانی از 1.76 برابر نیاز معیشتی در پایان دوره اصلاحات با 20درصد کاهش در دوره دولت نهم و دهم به 1.41 در مردادماه 1392 تقلیل یافته و سپس با افزایش قابلملاحظه 50درصد در عرض کمتر از چهار سال به 2.13 برابر در سال 1396 افزایش یافته است.
واضح است که سفره خانوارهای ایرانی در دولت مهرورزی کوچک و کوچکتر شده است. این در حالی است که درآمدهای نفتی افسانهای آن دولت میتوانست فقر را برای همیشه در سرزمین منتظران عدالت ریشهکن کند. از سوی دیگر میتوان گفت که با تدبیر ملت برای رویکارآوردن دولت اعتدال و تلاش برای کاهش تورم و نیز افزایش دستمزد کمدرآمدها، سفره معیشت مستضعفان گستردهتر شده و از 1.41 در دولت دهم با 50درصد افزایش به 2.13 در دولت اعتدال رسیده است.
کسانی که هنوز بر طبل پوسیده پرداخت نقدی یارانهها میکوبند و دم از حمایت از فقرا میزنند باید توجه داشته باشند که دستیابی به هدف مقدس خدمت به محرومان با طناب پاره کسانی که هشت سال سفره فقرا را کوچکتر کردهاند امکانپذیر نیست و این جفا به مردم ستمکشیده است که دوباره آنان را به ورطه فقر بیشتر برگردانند.
الف) سفره ایرانی عمدتا متشکل از 10 قلم اصلی گوشت قرمز، گوشت مرغ، حبوبات، برنج، روغن، قندوشکر، چای، لبنیات، تخممرغ و نان است که میانگین مصرف هریک برای هر نفر ایرانی در سال به شرح ستون سوم جدول زیر است؛ یعنی مثلا بهطور متوسط هر نفر ایرانی سالانه 11 کیلوگرم گوشت قرمز و 26 کیلوگرم مرغ و 117 کیلوگرم نان و... مصرف میکند.
ب) طبق سرشماری سال 1395، تعداد اعضای خانوار ایرانی بهطور متوسط 3.3 نفر است. بنابراین سرانه مصرف ماهانه هر خانوار ایرانی به شرح ستون 4 جدول زیر است؛ یعنی بهطور متوسط هر خانوار ایرانی ماهانه سه کیلوگرم گوشت قرمز و هفت کیلوگرم گوشت مرغ و 32 کیلوگرم نان (یا معادل روزانه 2.5 عدد نان سنگک) و... مصرف میکند.
ج) براساس قیمتهای بازار که بهطور هفتگی از سوی اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی منتشر میشود، هزینه ماهانه 10 قلم عمده سفره ایرانی را میتوان برای زمانهای مختلف محاسبه کرد. مثلا میانگین قیمت گوشت قرمز (گوساله و گوسفندی) در مردادماه 1384 (پایان دوره اصلاحات) حدود چهارهزارو 800 تومان و در مرداد 1392 (پایان دوره مهرورزی) با 6.3 برابر افزایش به حدود 30هزارو 280 تومان رسید و در اردیبهشت 1396 به حدود 39هزارو 900 تومان افزایش یافته است. بنابراین هزینه سه کیلوگرم گوشت قرمز در سفره هر خانوار متوسط ایرانی از 14هزارو 600 تومان در مرداد 1384 به 91هزارو 600 تومان در مرداد 1392 و نهایتا به 120هزارو 600 تومان در اردیبهشت 1396 رسیده است. همین محاسبات برای سایر اقلام در جدول زیر آمده است.
د) جمع مخارج هر خانوار برای اقلام 10 گانه سفره ایرانی در مردادماه سال 1384 (پایان دولت اصلاحات) حدود 73هزارو 680 تومان بود که در مردادماه 1392 (پایان دولت مهرورزی) با 5.3 برابرشدن به رقم 393هزارو 850 تومان رسید و هماکنون در اردیبهشت سال 1396 (ماههای پایانی دور اول دولت تدبیر و امید) با رشد سالانه هفت درصد به 506 هزار تومان رسیده است. مقایسه مخارج بالا بهتنهایی گویای کوچک یا بزرگشدن سفره ایرانی نیست، اما بهوضوح تب تورم سهمگین ایجادشده در دوره مهرورزی دولت نهم و دهم را نشان میدهد که مردم هرروز شاهد کاهش ارزش پول خود بودند.
هـ ) برای اندازهگیری سفره هر خانوار باید بررسی کرد که درآمد خانوارها، بهخصوص خانوارهای کمدرآمد و مستضعف چقدر افزایش داشته و با آن قادر بودهاند چه مقدار از اقلام سفره خود را تأمین کنند. حداقل دستمزد طبق قانون کار برای سه سال 1384 و 1392 و 1396 بهترتیب 129،652 تومان و 557،125 تومان و 1،079،930 تومان بوده است.
و) ارقام جدول نشان میدهند که در سال 1384 و پایان دولت اصلاحات، حدود 57 درصد از درآمد خانوارهای کمدرآمد صرف تأمین نیازهای معیشتی ضروری شده و به عبارت بهتر هر خانوار کمدرآمد میتوانست با حداقل حقوق قانون کار حدود 1.76 برابر نیاز سفره معیشت خود را تأمین کند.
در پایان مهرورزی دولت دهم در مرداد 1392، هر خانوار کمدرآمد باید 71درصد از درآمد خود را به معیشت ضروری اختصاص میداد و بهعبارتی با حقوق و دستمزد خود میتوانست 1.41 برابر نیاز معیشت ضروری خود را تأمین كند.
در پایان دور اول دولت تدبیر و امید در اردیبهشت 1396، خانوارهای کمدرآمد میتوانند با اختصاص 47درصد درآمد حداقل قانون کار، نیازهای معیشتی ضروری خود را تأمین کنند و بهعبارت دیگر میتوانند با درآمد خود، 2.13 برابر نیاز معیشتی خود را تأمین کنند.
ز) با شرح و محاسبات بالا میتوان گفت اندازه سفره خانوارهای کمدرآمد ایرانی از 1.76 برابر نیاز معیشتی در پایان دوره اصلاحات با 20درصد کاهش در دوره دولت نهم و دهم به 1.41 در مردادماه 1392 تقلیل یافته و سپس با افزایش قابلملاحظه 50درصد در عرض کمتر از چهار سال به 2.13 برابر در سال 1396 افزایش یافته است.
واضح است که سفره خانوارهای ایرانی در دولت مهرورزی کوچک و کوچکتر شده است. این در حالی است که درآمدهای نفتی افسانهای آن دولت میتوانست فقر را برای همیشه در سرزمین منتظران عدالت ریشهکن کند. از سوی دیگر میتوان گفت که با تدبیر ملت برای رویکارآوردن دولت اعتدال و تلاش برای کاهش تورم و نیز افزایش دستمزد کمدرآمدها، سفره معیشت مستضعفان گستردهتر شده و از 1.41 در دولت دهم با 50درصد افزایش به 2.13 در دولت اعتدال رسیده است.
کسانی که هنوز بر طبل پوسیده پرداخت نقدی یارانهها میکوبند و دم از حمایت از فقرا میزنند باید توجه داشته باشند که دستیابی به هدف مقدس خدمت به محرومان با طناب پاره کسانی که هشت سال سفره فقرا را کوچکتر کردهاند امکانپذیر نیست و این جفا به مردم ستمکشیده است که دوباره آنان را به ورطه فقر بیشتر برگردانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.