دغدغههای دیپلماتیک کاندیداها از نگاه صادق ملکی، کارشناس ارشد مسائل سیاست خارجی:
کلیگویی؛ مثل دانشجویان ترم اول علوم سیاسی
در مناظرههای انتخابات و سخنرانیها به نظر میرسد اقبال چندانی به موضوع سیاست خارجی نشد. غیر از مواضعی که هرازگاهی درباره برجام اتخاذ شد، باقي موضوعات معطوف به مسائل داخلی بود. اگر با این پیشفرض موافق هستید، دلیلش را چه میدانید؟
مهمترین دستاورد دولت روحانی، موفقیت در سیاست خارجی و تبلور آن در برجام است که حاصل دستورالعمل نرمش قهرمانانه بود. ورود به این حوزه برای کاندیداها به معنای تبلیغ موفقیت آقای روحانی بود. از سوی دیگر دقت کنید سیاست خارجی، شهرداری، حوزه قضا یا مدیریت حرم نیست، سیاست خارجی حوزهای تخصصی و حساس است که رقبای آقای روحانی تخصص آن را ندارند و هدفمند به آن ورود نکردند.
غیر از آقای روحانی که کارنامه مشخصی در سیاست خارجی دارد و به نظر میرسد آقای جهانگیری هم با او همسو است، دیگر کاندیداها، نه کارنامه مشخص و نه تجربهای در این زمینه دارند. نظر شما درباره مواضع آقای رئیسی در حوزه دیپلماسی چیست؟
ایشان در حوزه سیاست خارجی ورود خاصی نداشتند که بشود آن را ارزیابی کرد. کلیگویی مانند لزوم گسترش روابط با همسایگان، واحد ترم اول دانشجویان علوم سیاسی است. کسی که میخواهد بر مسند ریاستجمهوری بنشیند نه فارغالتحصیل بلکه باید میداندیده صحنه سیاست باشد که آقای رئیسی فاقد این تجربه است. کاغذپاره دانستن قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، حاصل بیسوادی سیاسی و آشنایینداشتن با حقوق بینالملل بود که ایران را به ذیل فصل هفتم برد و سایه جنگ را بر کشور انداخت. نباید اجازه داد این روند تکرار شود. ایران جزیره نیست، بخشی از جغرافیای جهان است و مجبور به تعامل با استانداردهای جهان است. بعید میدانم آقای رئیسی زمان و حوصله آموزش سیاست خارجی را در این سن داشته باشند.
آقای رئیسی اولویتش را در سیاست خارجی ارتباط با کشورهای همسایه اعلام کرده، درحالیکه این موضوع در اولویت سیاست خارجی آقای روحانی هم بود. اما این پیام از سوي همسایگان بهدرستی دریافت نشد. درحالیکه سیاست خارجی یک موضوع یکطرفه نیست، فکر میکنید آقای رئیسی در صورت انتخابشدن، در اجرای این سیاست موفقتر از روحانی خواهد بود؟
در نگاه کلان اینگونه فکر نمیکنم، اما اگر سیاست خارجی احمدینژاد در پوشش آقای رئیسی بازگردد مسلما کشورهایي چون ترکیه از آن استقبال خواهند کرد؛ چون اين كشور از مزایای تحریم ایران، سود زیادی برد. زندهشدن ارتباطات ضراب، زنجانی و اردوغان در قالبی دیگر در داخل و خارج و بهطور مشخص برای ترکیه نقطهای مطلوب است. اما چرا پیام آقای روحانی در گسترش روابط با همسایگان دریافت نشد؛ علل چندگانه دارد. برخی چون ترکیه که از مزایای حاصل از تحریم محروم شدهاند، برایشان دشوار است که خود را با روابط جدید مبتنی بر منافع متقابل وفق دهند. در رابطه با همسایه دیگری چون عربستان نیز روابط تهران - ریاض در بخشی تاوان حمله به سفارت را میدهد. اما از همه مهمتر سیاست خارجی در رابطه با همسایگان، تابعی از شرایط و روابط کشور با بازیگران نظام بینالملل است. چون هنوز در رابطه ما با غرب چالش وجود دارد، همسایگان نیز تحتتأثیر این چالش، رابطه خود را با ما تنظیم میکند. فارغ از آن، بازگشت ایران به نظام بینالملل و ارتقای موقعیت آن، خود محل نگرانی رقبایي چون عربستان و ترکیه است. البته بحث اختلافات ایران با همسایگان در بحران سوریه، عراق، یمن و...
نیز خود عامل نزدیکنشدن همسایگان به ایران است. توجه داشته باشیم که خاورمیانه هنوز در دور رقابت و دشمنی بوده و هنوز نهتنها وارد دوره اعتماد و همکاری نشده بلکه از آن دور است. شاید این وضعیت از منظری برای بازیگران اصلی نظام بینالملل مطلوب باشد.
اگرچه آقای قالیباف انصراف داد، بد نیست مواضع دیپلماتیک او را مرور کنیم. موضع آقای قالیباف در حوزه دیپلماسی را چطور دیدید؟ به نظرتان چقدر واقعگرایانه بود؟ او از دیپلماسی شهری بهعنوان یک دیپلماسی موفق در کارنامهاش حرف میزد. اساسا این موضوع چقدر
هم عرض دیپلماسی کشوری مثل ایران میتواند باشد؟
اساس دیپلماسی شهری باید متکی بر رعایت حقوق شهروندی و رضایت شهروندان از عملکرد شهرداریها باشد. شرایط مدیریتی اعمالشده بر تهران فاقد رضایتمندی از آقای قالیباف است که دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی و... دارد. بسیاری از رؤسایجمهور در اروپا که کارنامه موفقی داشتند از پلکان شهرداری بر مسند ریاستجمهوری نشستند. استقبال نكردن مردم از آقای قالیباف در دورههای پیشین انتخابات ریاستجمهوری نشان میدهد کارنامه شهرداری ایشان از منظر مردم نمیتواند سکوی ریاستجمهوری وی باشد.
دیپلماسی آقای حسن روحانی را در چهارسال گذشته دیدیم. به نظر شما صلاح امروز کشور ادامه این سیاست است یا تغییر آن؟
مسلما نهتنها ادامه سیاست تعامل و ایجابی آقای روحانی یک ضرورت اجتنابناپذیر است بلکه نگاهی به شرایط بحرانی منطقه و فضای بینالمللی بر ایشان دیکته میکند که رویکرد تعاملی خود را گسترش داده و نهادینه کند. باید در ادامه برجام تلاش شود تحریمهای غیربرجامی نیز لغو شود. باید با زبان بینالمللی و استاندارد معمول با جهان سخن گفت. مهمترین مزیت تاریخی ایران نه قدرت نظامی بلکه مزیت فرهنگی آن بوده و هست. باید به همراه تقویت بنیانهای دفاعی کشور راه گفتوگوها را هموار کرد. باید با زبان صلح به مصاف ایرانهراسی رفت. روحانی با برجام و درک استراتژیک از شرایط در داخل و نظام بینالملل نشان داد نه به دنبال مدیریت بحران بلکه بهدنبال حل بحران است و باید این روند با شتاب بیشتر تداوم یابد.
در مناظرههای انتخابات و سخنرانیها به نظر میرسد اقبال چندانی به موضوع سیاست خارجی نشد. غیر از مواضعی که هرازگاهی درباره برجام اتخاذ شد، باقي موضوعات معطوف به مسائل داخلی بود. اگر با این پیشفرض موافق هستید، دلیلش را چه میدانید؟
مهمترین دستاورد دولت روحانی، موفقیت در سیاست خارجی و تبلور آن در برجام است که حاصل دستورالعمل نرمش قهرمانانه بود. ورود به این حوزه برای کاندیداها به معنای تبلیغ موفقیت آقای روحانی بود. از سوی دیگر دقت کنید سیاست خارجی، شهرداری، حوزه قضا یا مدیریت حرم نیست، سیاست خارجی حوزهای تخصصی و حساس است که رقبای آقای روحانی تخصص آن را ندارند و هدفمند به آن ورود نکردند.
غیر از آقای روحانی که کارنامه مشخصی در سیاست خارجی دارد و به نظر میرسد آقای جهانگیری هم با او همسو است، دیگر کاندیداها، نه کارنامه مشخص و نه تجربهای در این زمینه دارند. نظر شما درباره مواضع آقای رئیسی در حوزه دیپلماسی چیست؟
ایشان در حوزه سیاست خارجی ورود خاصی نداشتند که بشود آن را ارزیابی کرد. کلیگویی مانند لزوم گسترش روابط با همسایگان، واحد ترم اول دانشجویان علوم سیاسی است. کسی که میخواهد بر مسند ریاستجمهوری بنشیند نه فارغالتحصیل بلکه باید میداندیده صحنه سیاست باشد که آقای رئیسی فاقد این تجربه است. کاغذپاره دانستن قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، حاصل بیسوادی سیاسی و آشنایینداشتن با حقوق بینالملل بود که ایران را به ذیل فصل هفتم برد و سایه جنگ را بر کشور انداخت. نباید اجازه داد این روند تکرار شود. ایران جزیره نیست، بخشی از جغرافیای جهان است و مجبور به تعامل با استانداردهای جهان است. بعید میدانم آقای رئیسی زمان و حوصله آموزش سیاست خارجی را در این سن داشته باشند.
آقای رئیسی اولویتش را در سیاست خارجی ارتباط با کشورهای همسایه اعلام کرده، درحالیکه این موضوع در اولویت سیاست خارجی آقای روحانی هم بود. اما این پیام از سوي همسایگان بهدرستی دریافت نشد. درحالیکه سیاست خارجی یک موضوع یکطرفه نیست، فکر میکنید آقای رئیسی در صورت انتخابشدن، در اجرای این سیاست موفقتر از روحانی خواهد بود؟
در نگاه کلان اینگونه فکر نمیکنم، اما اگر سیاست خارجی احمدینژاد در پوشش آقای رئیسی بازگردد مسلما کشورهایي چون ترکیه از آن استقبال خواهند کرد؛ چون اين كشور از مزایای تحریم ایران، سود زیادی برد. زندهشدن ارتباطات ضراب، زنجانی و اردوغان در قالبی دیگر در داخل و خارج و بهطور مشخص برای ترکیه نقطهای مطلوب است. اما چرا پیام آقای روحانی در گسترش روابط با همسایگان دریافت نشد؛ علل چندگانه دارد. برخی چون ترکیه که از مزایای حاصل از تحریم محروم شدهاند، برایشان دشوار است که خود را با روابط جدید مبتنی بر منافع متقابل وفق دهند. در رابطه با همسایه دیگری چون عربستان نیز روابط تهران - ریاض در بخشی تاوان حمله به سفارت را میدهد. اما از همه مهمتر سیاست خارجی در رابطه با همسایگان، تابعی از شرایط و روابط کشور با بازیگران نظام بینالملل است. چون هنوز در رابطه ما با غرب چالش وجود دارد، همسایگان نیز تحتتأثیر این چالش، رابطه خود را با ما تنظیم میکند. فارغ از آن، بازگشت ایران به نظام بینالملل و ارتقای موقعیت آن، خود محل نگرانی رقبایي چون عربستان و ترکیه است. البته بحث اختلافات ایران با همسایگان در بحران سوریه، عراق، یمن و...
نیز خود عامل نزدیکنشدن همسایگان به ایران است. توجه داشته باشیم که خاورمیانه هنوز در دور رقابت و دشمنی بوده و هنوز نهتنها وارد دوره اعتماد و همکاری نشده بلکه از آن دور است. شاید این وضعیت از منظری برای بازیگران اصلی نظام بینالملل مطلوب باشد.
اگرچه آقای قالیباف انصراف داد، بد نیست مواضع دیپلماتیک او را مرور کنیم. موضع آقای قالیباف در حوزه دیپلماسی را چطور دیدید؟ به نظرتان چقدر واقعگرایانه بود؟ او از دیپلماسی شهری بهعنوان یک دیپلماسی موفق در کارنامهاش حرف میزد. اساسا این موضوع چقدر
هم عرض دیپلماسی کشوری مثل ایران میتواند باشد؟
اساس دیپلماسی شهری باید متکی بر رعایت حقوق شهروندی و رضایت شهروندان از عملکرد شهرداریها باشد. شرایط مدیریتی اعمالشده بر تهران فاقد رضایتمندی از آقای قالیباف است که دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی و... دارد. بسیاری از رؤسایجمهور در اروپا که کارنامه موفقی داشتند از پلکان شهرداری بر مسند ریاستجمهوری نشستند. استقبال نكردن مردم از آقای قالیباف در دورههای پیشین انتخابات ریاستجمهوری نشان میدهد کارنامه شهرداری ایشان از منظر مردم نمیتواند سکوی ریاستجمهوری وی باشد.
دیپلماسی آقای حسن روحانی را در چهارسال گذشته دیدیم. به نظر شما صلاح امروز کشور ادامه این سیاست است یا تغییر آن؟
مسلما نهتنها ادامه سیاست تعامل و ایجابی آقای روحانی یک ضرورت اجتنابناپذیر است بلکه نگاهی به شرایط بحرانی منطقه و فضای بینالمللی بر ایشان دیکته میکند که رویکرد تعاملی خود را گسترش داده و نهادینه کند. باید در ادامه برجام تلاش شود تحریمهای غیربرجامی نیز لغو شود. باید با زبان بینالمللی و استاندارد معمول با جهان سخن گفت. مهمترین مزیت تاریخی ایران نه قدرت نظامی بلکه مزیت فرهنگی آن بوده و هست. باید به همراه تقویت بنیانهای دفاعی کشور راه گفتوگوها را هموار کرد. باید با زبان صلح به مصاف ایرانهراسی رفت. روحانی با برجام و درک استراتژیک از شرایط در داخل و نظام بینالملل نشان داد نه به دنبال مدیریت بحران بلکه بهدنبال حل بحران است و باید این روند با شتاب بیشتر تداوم یابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.