|

سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش در گذر زمان

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار معلمان و فرهنگیان در 17 اردیبهشت، با تأکید بر جدی‌گرفتن مسئله «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» فرمودند: «یک مسئله مهم دیگر، این مسئله سند تحول است... تا کِی باید نشست تا این نظام‌نامه‌هایی که گفته می‌شود در ذیل سند تحول باید تحقق پیدا کند، تنظیم بشود؟ این کار باید زود انجام بگیرد. معلوم می‌شود شور و شوقِ لازم نیست، انگیزه لازم نیست. بنده جدا از وزیر محترم و مسئولان محترم می‌خواهم که مسئله تحول را جدی بگیرند».
از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، فکر اصلاح نظام آموزش‌وپرورش همواره دغدغه مسئولان آموزش‌وپرورش بود، به‌طوری‌که یک‌بار در سال 1363 و بار دیگر در سال 1380 هنگام معرفی وزیران آموزش‌و‌پرورش به مجلس شورای اسلامی، تغییر بنیادی نظام آموزش‌وپرورش سرلوحه برنامه کار وزیران قرار داشت.
در نیمه‌های دهه 60 اولین گام اساسی برای تغییر نظام تعلیم و تربیت کشور برداشته شد و پس از چندسال تلاش صاحب‌نظران حوزه آموزش‌وپرورش «کلیات طرح تغییر بنیادی نظام آموزش‌وپرورش» تهیه شد و بعد از بررسی‌های مختلف در نهایت در تیرماه 1368 به تأیید شورای‌عالی انقلاب فرهنگی رسید. برای اجرائی‌کردن این برنامه در اوایل دهه 70 وزارت آموزش‌وپرورش اصلاحاتی را در دوره متوسطه آغاز کرد که هدف آن انطباق بیشتر آموزش‌های این دوره تحصیلی با نیازهای جامعه بود و قرار بود تحولات به مقاطع دیگر تحصیلی نیز تسری یابد.
به‌این‌ترتیب از شهریور1380 به‌تدریج فکر تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش با تشکیل کمیته اصلاحات آموزش‌وپرورش شکل گرفت و به پیشنهاد کمیته اصلاحات، همایش ملی مهندسی اصلاحات در آموزش‌وپرورش در خرداد 1381 برگزار شد. در این همایش هزارو 360 چکیده مقاله دریافت شد و از دستاوردهای این همایش پیش‌نویس اول سند و منشور اصلاح نظام آموزش‌وپرورش در آذرماه 1381 و پیش‌نویس دوم آن در تابستان 1382 از سوی کمیته پژوهشکده تعلیم و تربیت تدوین شد.
در نهایت در تاریخ 22/7/1383 طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش با نگاه راهبردی و در راستای چشم‌انداز 20ساله در هیئت دولت به تصویب رسید. سپس از طرف وزارت آموزش‌وپرورش محمود مهرمحمدی به‌عنوان مجری سند انتخاب شد. وی کار خود را با کارشناسان و پژوهشگران مختلف در حوزه‌های متنوع آموزش‌وپرورش آغاز کرد. کمیته طرح تدوین سند ملی شامل سه کمیته بود: مطالعات نظری، کمیته مطالعات مؤلفه‌های فصلی آموزش‌وپرورش و کمیته مطالعات محیطی. وی در همین ارتباط در وبلاگ «صدا سند» می‌نویسد: «ما تقریبا از اواخر سال 1383 با تشکیل شورای راهبری کار را شروع کردیم و برای پروژه‌ای که پیش‌بینی می‌شد ظرف مدت یک سال به پایان برسد قریب پنج سال وقت گذاشتیم و حاصل کار را در مجلدات چندگانه‌ای در سال 1388 به کارفرمایمان که، شورایعالی آموزش‌وپرورش بود تحویل دادیم». باوجود مشکلاتی که این تیم داشت، کار تدوین سند پیش رفت تا در دی‌ماه 1388 پیش‌نویس اولیه سند با عنوان سند تحول راهبردی آموزش‌وپرورش در افق 20 ساله به شورای‌عالی آموزش‌وپرورش تحویل داده شد. ناگفته نماند از زمان ابلاغ مصوبه هیئت وزیران و آغاز فعالیت تا زمانی ‌که سند ملی شورای‌عالی آموزش‌وپرورش به تصویب رسید، وزارت آموزش‌وپرورش با تغییرات پیاپی که شامل تغییر چهار وزیر و یک سرپرست در وزارتخانه بود روبه‌رو شد.
مهدی نویدادهم، دبیرکل شورای‌عالی آموزش‌وپرورش در ارتباط با مشکلات تدوین سند می‌گوید: «یکی از مشکلات اصلی جابه‌جایی بنده از شورای‌عالی آموزش‌وپرورش به سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی بود. سازمان پژوهش یک مأموریت مشخص برای برنامه‌ریزی درسی و تولید محتوای آموزشی دارد. اینکه من بتوانم کل سازمان را با کار تدوین سند همسو و از توانمندی آن سازمان برای اجرای این طرح استفاده کنم، مدتی وقت من را گرفت و این یکی از مشکلاتی بود که می‌توانست تهدیدی باشد اما خوشبختانه به یک فرصت تبدیل شد».
در سال 91 و در زمان حاجی‌بابایی، وزیر دولت دهم، سندی که در این سال‌ها کارشناسان و پژوهشگران خبره حوزه آموزش‌وپرورش تدوین كرده بودند دچار تغییرات شگرفی شد و عنوان آن به «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» تغییر کرد. وی در مصاحبه با برنامه شناسنامه در تاریخ (3/8/93) می‌گوید: « در زمانی که ما به آموزش‌وپرورش ورود پیدا کردیم عزیزان از قبل زحمت کشیدند، اما سند اولیه‌ای که تهیه شد شاید حدود 70 درصد این سند تغییر پیدا کرد».
با توجه به اهمیت و جایگاه «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» در نظام آموزش‌وپرورش و دغدغه‌های پیش‌آمده برای بزرگان و کارشناسان در ارتباط با اجرائی‌شدن آن سعی داریم به‌صورت هفتگی در این ستون به بررسی راهکارهای عملیاتی‌شدن این سند از نگاه کارشناسان این حوزه بپردازیم.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار معلمان و فرهنگیان در 17 اردیبهشت، با تأکید بر جدی‌گرفتن مسئله «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» فرمودند: «یک مسئله مهم دیگر، این مسئله سند تحول است... تا کِی باید نشست تا این نظام‌نامه‌هایی که گفته می‌شود در ذیل سند تحول باید تحقق پیدا کند، تنظیم بشود؟ این کار باید زود انجام بگیرد. معلوم می‌شود شور و شوقِ لازم نیست، انگیزه لازم نیست. بنده جدا از وزیر محترم و مسئولان محترم می‌خواهم که مسئله تحول را جدی بگیرند».
از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، فکر اصلاح نظام آموزش‌وپرورش همواره دغدغه مسئولان آموزش‌وپرورش بود، به‌طوری‌که یک‌بار در سال 1363 و بار دیگر در سال 1380 هنگام معرفی وزیران آموزش‌و‌پرورش به مجلس شورای اسلامی، تغییر بنیادی نظام آموزش‌وپرورش سرلوحه برنامه کار وزیران قرار داشت.
در نیمه‌های دهه 60 اولین گام اساسی برای تغییر نظام تعلیم و تربیت کشور برداشته شد و پس از چندسال تلاش صاحب‌نظران حوزه آموزش‌وپرورش «کلیات طرح تغییر بنیادی نظام آموزش‌وپرورش» تهیه شد و بعد از بررسی‌های مختلف در نهایت در تیرماه 1368 به تأیید شورای‌عالی انقلاب فرهنگی رسید. برای اجرائی‌کردن این برنامه در اوایل دهه 70 وزارت آموزش‌وپرورش اصلاحاتی را در دوره متوسطه آغاز کرد که هدف آن انطباق بیشتر آموزش‌های این دوره تحصیلی با نیازهای جامعه بود و قرار بود تحولات به مقاطع دیگر تحصیلی نیز تسری یابد.
به‌این‌ترتیب از شهریور1380 به‌تدریج فکر تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش با تشکیل کمیته اصلاحات آموزش‌وپرورش شکل گرفت و به پیشنهاد کمیته اصلاحات، همایش ملی مهندسی اصلاحات در آموزش‌وپرورش در خرداد 1381 برگزار شد. در این همایش هزارو 360 چکیده مقاله دریافت شد و از دستاوردهای این همایش پیش‌نویس اول سند و منشور اصلاح نظام آموزش‌وپرورش در آذرماه 1381 و پیش‌نویس دوم آن در تابستان 1382 از سوی کمیته پژوهشکده تعلیم و تربیت تدوین شد.
در نهایت در تاریخ 22/7/1383 طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش با نگاه راهبردی و در راستای چشم‌انداز 20ساله در هیئت دولت به تصویب رسید. سپس از طرف وزارت آموزش‌وپرورش محمود مهرمحمدی به‌عنوان مجری سند انتخاب شد. وی کار خود را با کارشناسان و پژوهشگران مختلف در حوزه‌های متنوع آموزش‌وپرورش آغاز کرد. کمیته طرح تدوین سند ملی شامل سه کمیته بود: مطالعات نظری، کمیته مطالعات مؤلفه‌های فصلی آموزش‌وپرورش و کمیته مطالعات محیطی. وی در همین ارتباط در وبلاگ «صدا سند» می‌نویسد: «ما تقریبا از اواخر سال 1383 با تشکیل شورای راهبری کار را شروع کردیم و برای پروژه‌ای که پیش‌بینی می‌شد ظرف مدت یک سال به پایان برسد قریب پنج سال وقت گذاشتیم و حاصل کار را در مجلدات چندگانه‌ای در سال 1388 به کارفرمایمان که، شورایعالی آموزش‌وپرورش بود تحویل دادیم». باوجود مشکلاتی که این تیم داشت، کار تدوین سند پیش رفت تا در دی‌ماه 1388 پیش‌نویس اولیه سند با عنوان سند تحول راهبردی آموزش‌وپرورش در افق 20 ساله به شورای‌عالی آموزش‌وپرورش تحویل داده شد. ناگفته نماند از زمان ابلاغ مصوبه هیئت وزیران و آغاز فعالیت تا زمانی ‌که سند ملی شورای‌عالی آموزش‌وپرورش به تصویب رسید، وزارت آموزش‌وپرورش با تغییرات پیاپی که شامل تغییر چهار وزیر و یک سرپرست در وزارتخانه بود روبه‌رو شد.
مهدی نویدادهم، دبیرکل شورای‌عالی آموزش‌وپرورش در ارتباط با مشکلات تدوین سند می‌گوید: «یکی از مشکلات اصلی جابه‌جایی بنده از شورای‌عالی آموزش‌وپرورش به سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی بود. سازمان پژوهش یک مأموریت مشخص برای برنامه‌ریزی درسی و تولید محتوای آموزشی دارد. اینکه من بتوانم کل سازمان را با کار تدوین سند همسو و از توانمندی آن سازمان برای اجرای این طرح استفاده کنم، مدتی وقت من را گرفت و این یکی از مشکلاتی بود که می‌توانست تهدیدی باشد اما خوشبختانه به یک فرصت تبدیل شد».
در سال 91 و در زمان حاجی‌بابایی، وزیر دولت دهم، سندی که در این سال‌ها کارشناسان و پژوهشگران خبره حوزه آموزش‌وپرورش تدوین كرده بودند دچار تغییرات شگرفی شد و عنوان آن به «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» تغییر کرد. وی در مصاحبه با برنامه شناسنامه در تاریخ (3/8/93) می‌گوید: « در زمانی که ما به آموزش‌وپرورش ورود پیدا کردیم عزیزان از قبل زحمت کشیدند، اما سند اولیه‌ای که تهیه شد شاید حدود 70 درصد این سند تغییر پیدا کرد».
با توجه به اهمیت و جایگاه «سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش» در نظام آموزش‌وپرورش و دغدغه‌های پیش‌آمده برای بزرگان و کارشناسان در ارتباط با اجرائی‌شدن آن سعی داریم به‌صورت هفتگی در این ستون به بررسی راهکارهای عملیاتی‌شدن این سند از نگاه کارشناسان این حوزه بپردازیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.