|

با کمال تاسف

ادامه از صفحه 7

بسیاری از داستان‌های اخیر، شکلی از زندگی مردم را بازنمایی کردند که تجربه مشترک تعداد زیادی از مردم به ویژه طبقه متوسط بود و فرصت بازنمایی در جای دیگری را نداشت. اما این داستان‌ها در پرداخت به تجربه و بدل کردن آن به روایت ادبی، دچار بحران شدند، از این‌رو گزارش از واقعیت عینی زندگی، که کار ژورنالیسم و رسانه است، همزمان با تغییر فضای اجتماعی- سیاسی به ادبیات اخیر راه یافت و به آن خصلتی ژورنالیستی و بازنمایانه داد و این تغییر کارکرد حاصلی جز تهی شدن ادبیات از مفهوم واقعی‌اش نداشت.

درست معکوس فضای ادبی موجود در دهه چهل، که مواجهه نویسندگان با امر نوشتن و انتشار، کتابی شدن ژورنال‌ها را رقم زد. نگاه کنید به شمار بسیار مجلات آن دوران که این روند را حتی در عنوان خود نشان می‌دهند: کتاب هفته، کتاب جمعه و... شاید نشریات ادبی بی‌رمق اخیر، به این دلیل که امکانی برای تجربه نوشتن نویسندگان فراهم نمی‌آورند، تا حدی مسوولِ وضعیت فعلی ادبیات‌اند، اما مواجهه جریان ادبی نیز با ادبیات تغییر کرده است: ادبیات این روزها مقوله‌ای ساده و آسان‌یاب و از پیش معلوم تصور و عرضه می‌شود. در این میان وضعیت غالب ادبیات ما، رشد کمی آثار ادبی و نویسندگان جوان را نشانه شکوفایی ادبیات در آینده‌ای نزدیک می‌داند و نوید می‌دهد که این استعدادهای جوان جریان‌های ادبی تازه‌ای را شکل خواهند داد، این نشان می‌دهد که ادبیات ما به مفهوم نهادی‌اش تنها دچار فرآیند کامل شدن است. در حالی که به گفته رانسیر در وضعیت‌های بحرانی و بن‌بست، (مانند وضع کنونی ادبیات ما) مساله تمام کردن تجربه است و نه تکمیل تجربه. ادبیات ما، اما برای سرپوش گذاشتن بر بی‌بضاعتی خود مدام مساله ممیزی را مطرح می‌کند، این‌که اگر امکان چاپ آثار بیشتری فراهم شود، ادبیات شکوفا می‌شود و ممیزی مانع این شکوفایی است. در حالی‌که در عرصه خلق ادبی، ممکن است چند کتاب محدود دوران‌ساز باشند و انبوه کتاب‌ها نتوانند دورانی بسازند. در چنین وضعیتی «این نکته از یاد رفته است كه ادبیات مستلزم نوع خاصی از کشف و کوشش و هدفی خلاقانه است که صرفا از درون خود ادبیات، قابل پیگیری است و به هیچ‌وجه وظیفه‌اش ثبت نتایج فوری از فعالیت‌ها و مقاصد متفاوت نیست. وقتی بازار غلبه می‌کند، ادبیات فرع بر قضیه می‌شود.»

عنوان داستانی از بهرام صادقی

بسیاری از داستان‌های اخیر، شکلی از زندگی مردم را بازنمایی کردند که تجربه مشترک تعداد زیادی از مردم به ویژه طبقه متوسط بود و فرصت بازنمایی در جای دیگری را نداشت. اما این داستان‌ها در پرداخت به تجربه و بدل کردن آن به روایت ادبی، دچار بحران شدند، از این‌رو گزارش از واقعیت عینی زندگی، که کار ژورنالیسم و رسانه است، همزمان با تغییر فضای اجتماعی- سیاسی به ادبیات اخیر راه یافت و به آن خصلتی ژورنالیستی و بازنمایانه داد و این تغییر کارکرد حاصلی جز تهی شدن ادبیات از مفهوم واقعی‌اش نداشت.

درست معکوس فضای ادبی موجود در دهه چهل، که مواجهه نویسندگان با امر نوشتن و انتشار، کتابی شدن ژورنال‌ها را رقم زد. نگاه کنید به شمار بسیار مجلات آن دوران که این روند را حتی در عنوان خود نشان می‌دهند: کتاب هفته، کتاب جمعه و... شاید نشریات ادبی بی‌رمق اخیر، به این دلیل که امکانی برای تجربه نوشتن نویسندگان فراهم نمی‌آورند، تا حدی مسوولِ وضعیت فعلی ادبیات‌اند، اما مواجهه جریان ادبی نیز با ادبیات تغییر کرده است: ادبیات این روزها مقوله‌ای ساده و آسان‌یاب و از پیش معلوم تصور و عرضه می‌شود. در این میان وضعیت غالب ادبیات ما، رشد کمی آثار ادبی و نویسندگان جوان را نشانه شکوفایی ادبیات در آینده‌ای نزدیک می‌داند و نوید می‌دهد که این استعدادهای جوان جریان‌های ادبی تازه‌ای را شکل خواهند داد، این نشان می‌دهد که ادبیات ما به مفهوم نهادی‌اش تنها دچار فرآیند کامل شدن است. در حالی که به گفته رانسیر در وضعیت‌های بحرانی و بن‌بست، (مانند وضع کنونی ادبیات ما) مساله تمام کردن تجربه است و نه تکمیل تجربه. ادبیات ما، اما برای سرپوش گذاشتن بر بی‌بضاعتی خود مدام مساله ممیزی را مطرح می‌کند، این‌که اگر امکان چاپ آثار بیشتری فراهم شود، ادبیات شکوفا می‌شود و ممیزی مانع این شکوفایی است. در حالی‌که در عرصه خلق ادبی، ممکن است چند کتاب محدود دوران‌ساز باشند و انبوه کتاب‌ها نتوانند دورانی بسازند. در چنین وضعیتی «این نکته از یاد رفته است كه ادبیات مستلزم نوع خاصی از کشف و کوشش و هدفی خلاقانه است که صرفا از درون خود ادبیات، قابل پیگیری است و به هیچ‌وجه وظیفه‌اش ثبت نتایج فوری از فعالیت‌ها و مقاصد متفاوت نیست. وقتی بازار غلبه می‌کند، ادبیات فرع بر قضیه می‌شود.»

عنوان داستانی از بهرام صادقی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.