|

كارناوال داستایفسكی

از تازه‌های نشر حكمت كلمه در نمایشگاه كتاب امسال، می‌توان به دو كتابِ «مسائل بوطیقای داستایفسکی» میخاییل باختین ترجمه‌ نصرالله مرادیانی اشاره كرد و «کتاب خواستن» كوهن ترجمه آزاده کامیار. «مسائل بوطیقای داستایفسکی» دارای پنج فصل است. فصل اول به بررسی آرای منتقدان درباره فرم هنری آثار داستایفسکی می‌پردازد و باختین ضمن این اشارات موضع خود را در برابر منتقدان آشكار می‌كند. باختین در این اثر از توانایی داستایفسکی در حفظ خودآیینی شخصیت‌هایش دفاع می‌کند. فصل دوم درباره قهرمان در آثار داستایفسکی است، اینكه قهرمانان او تا چه اندازه آزاد و خودآیین‌اند. چگونه ممکن است قهرمان از قید صدای مؤلف رها شود یا چگونه این قهرمانان در رمان‌های داستایفسکی به «ایده‌پرداز» مبدل می‌شوند و پرسش‌هایی از این دست. فصل سوم به مسئله «ایده» می‌پردازد. به برخورد داستایفسكی با ایده، و اینكه داستایفسكی به چه شیوه‌ای ایده دیگری را بازسازی كرده و درعین‌حال فاصله خود را از آن حفظ می‌كند. رویارویی ایده‌ها در آثار او چگونه رخ می‌دهد، نیز مبحث دیگری است كه باختین به آن اشاره می‌كند. در فصل چهارم باختین با استفاده از دانش عمیق خود از تاریخ رمان به بحث درباره ژانرهای ادبی در طول تاریخ می‌پردازد که همگی در سیر پیشروی رمان اروپایی سهم داشته‌اند. او کار را از ژانر گفت‌وگوی سقراطی آغاز می‌کند و به ویژگی‌های کارناوالی ادبیات داستایفسکی می‌رسد. باختین در فصل پنج، با آوردن مثال‌های بیشتر از آثار داستایفسکی خاصه رمان‌های او، امكان‌پذیری‌های داستایفسکی را آشکار می‌سازد تا نشان دهد گفتمانِ داستایفسکی چه تفاوت‌هایی با آثار دیگر نویسندگان؛ تورگنيف و تالستوی دارد. «كتاب خواستن» مجموعه‌ای است از شعرها و نقاشی‌های لئونارد کوهن و از این منظر جالب است كه بیشتر مخاطبان كوهن را متعلق به جهان موسیقی می‌دانند تا ادبیات، گرچه بعد از آنكه باب دیلن، جایزه نوبل ادبی را از آن خود كرد، چهره دیگری از ادبیات نزد جهانیان رخ نمود. به‌هرتقدیر كوهن مدت‌ها قبل از آنکه در سال 1967 به موسیقی بپردازد، در زادگاه خود، کانادا شاعری بِنام بود. «کتاب خواستن» نخستین کتاب شعری است که لئونارد کوهن پس از بیست سال سکوت منتشر کرد. او بخش زیادی از شعرهای این مجموعه را در دوران اقامت دوازده‌ساله‌اش در یک معبد ذن در کالیفرنیا نوشت، و همراه با طراحی‌های سیاه‌وسفید خود شامل پرتره‌هایی از خود به چاپ رساند. کوهن در این کتاب نگاهی به گذشته دارد، او تمام آشنایان خود را از زندگان و مردگان احضار می‌کند تا در مهمانی وداع او شرکت کنند. این کتاب به اروینگ لی‌تون تقدیم شده، دوست سالیان کوهن، که مدتی پیش از انتشار این کتاب درگذشت. «کتاب خواستن» درواقع درباره‌ پایان است گرچه كتابی تلخ نیست، پایان نزد كوهن چندان دردناك و تلخ نیست. دیگر نه حسرتی هست نه افسوسی و ازقضا در همین پایان رهایی نیز هست.

از تازه‌های نشر حكمت كلمه در نمایشگاه كتاب امسال، می‌توان به دو كتابِ «مسائل بوطیقای داستایفسکی» میخاییل باختین ترجمه‌ نصرالله مرادیانی اشاره كرد و «کتاب خواستن» كوهن ترجمه آزاده کامیار. «مسائل بوطیقای داستایفسکی» دارای پنج فصل است. فصل اول به بررسی آرای منتقدان درباره فرم هنری آثار داستایفسکی می‌پردازد و باختین ضمن این اشارات موضع خود را در برابر منتقدان آشكار می‌كند. باختین در این اثر از توانایی داستایفسکی در حفظ خودآیینی شخصیت‌هایش دفاع می‌کند. فصل دوم درباره قهرمان در آثار داستایفسکی است، اینكه قهرمانان او تا چه اندازه آزاد و خودآیین‌اند. چگونه ممکن است قهرمان از قید صدای مؤلف رها شود یا چگونه این قهرمانان در رمان‌های داستایفسکی به «ایده‌پرداز» مبدل می‌شوند و پرسش‌هایی از این دست. فصل سوم به مسئله «ایده» می‌پردازد. به برخورد داستایفسكی با ایده، و اینكه داستایفسكی به چه شیوه‌ای ایده دیگری را بازسازی كرده و درعین‌حال فاصله خود را از آن حفظ می‌كند. رویارویی ایده‌ها در آثار او چگونه رخ می‌دهد، نیز مبحث دیگری است كه باختین به آن اشاره می‌كند. در فصل چهارم باختین با استفاده از دانش عمیق خود از تاریخ رمان به بحث درباره ژانرهای ادبی در طول تاریخ می‌پردازد که همگی در سیر پیشروی رمان اروپایی سهم داشته‌اند. او کار را از ژانر گفت‌وگوی سقراطی آغاز می‌کند و به ویژگی‌های کارناوالی ادبیات داستایفسکی می‌رسد. باختین در فصل پنج، با آوردن مثال‌های بیشتر از آثار داستایفسکی خاصه رمان‌های او، امكان‌پذیری‌های داستایفسکی را آشکار می‌سازد تا نشان دهد گفتمانِ داستایفسکی چه تفاوت‌هایی با آثار دیگر نویسندگان؛ تورگنيف و تالستوی دارد. «كتاب خواستن» مجموعه‌ای است از شعرها و نقاشی‌های لئونارد کوهن و از این منظر جالب است كه بیشتر مخاطبان كوهن را متعلق به جهان موسیقی می‌دانند تا ادبیات، گرچه بعد از آنكه باب دیلن، جایزه نوبل ادبی را از آن خود كرد، چهره دیگری از ادبیات نزد جهانیان رخ نمود. به‌هرتقدیر كوهن مدت‌ها قبل از آنکه در سال 1967 به موسیقی بپردازد، در زادگاه خود، کانادا شاعری بِنام بود. «کتاب خواستن» نخستین کتاب شعری است که لئونارد کوهن پس از بیست سال سکوت منتشر کرد. او بخش زیادی از شعرهای این مجموعه را در دوران اقامت دوازده‌ساله‌اش در یک معبد ذن در کالیفرنیا نوشت، و همراه با طراحی‌های سیاه‌وسفید خود شامل پرتره‌هایی از خود به چاپ رساند. کوهن در این کتاب نگاهی به گذشته دارد، او تمام آشنایان خود را از زندگان و مردگان احضار می‌کند تا در مهمانی وداع او شرکت کنند. این کتاب به اروینگ لی‌تون تقدیم شده، دوست سالیان کوهن، که مدتی پیش از انتشار این کتاب درگذشت. «کتاب خواستن» درواقع درباره‌ پایان است گرچه كتابی تلخ نیست، پایان نزد كوهن چندان دردناك و تلخ نیست. دیگر نه حسرتی هست نه افسوسی و ازقضا در همین پایان رهایی نیز هست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.