|

بررسي كوتاه فرهنگ در سه دوره 8‌ساله

بررسي كوتاه فرهنگ در سه دوره 8‌ساله نمي‌خواهيم نگاه امنيتي بازگردد

فرهاد توحیدی

دورنمای آنچه در انتخابات ریاست‌جمهوری مطرح می‌شود، این است که کاندیداها باید برنامه مدونی درباره حوزه‌های اقتصادی و سیاسی داشته باشند و به همین منوال، آنچه معمولا نادیده می‌ماند، حوزه فرهنگ و هنر است. حوزه فرهنگ عموما از آن حوزه‌هایی است که اگر توجه درخوری نیابد و از پیش برای آن برنامه‌ای وجود نداشته باشد، به محاق دو حوزه پرمطالبه اقتصاد و سیاست خواهد رفت و بی‌فروغ می‌ماند؛ بنابراین مطالبه برنامه‌های هر کاندیدا در مقوله فرهنگ یکی از اولویت‌های هر انتخاب درستی است و باید گفت که طبعا هر انتخابی هم می‌تواند این حوزه را با مسائل و اتفاقات تازه‌ای روبه‌رو کند.

از آغاز انقلاب تا امروز، حوزه فرهنگ با کم‌مهری‌ها و سیاسی‌کاری‌هایی مواجه بوده و به نظر می‌رسد که بخشی از شرکت‌کنندگان در انتخابات با این نیت پای صندوق‌های رأی می‌روند که بتوانند با یک انتخاب درست، فرهنگ را به دست فرهنگ‌سازان و فرهنگ‌محوران کشور بسپارند؛ اما طبیعی است که در شرایط فعلی کشور، هر کاندیدایی که بخواهد فعالیت انتخاباتی خود را شروع کند، در درجه اول مجبور است به مسائل فوری کشور از‌جمله معیشت مردم و تنظیم سیاست‌های داخلی بپردازد؛ اما این موضوع نباید باعث شود که او در زمینه فرهنگ بی‌برنامه و بی‌تصور باشد.
ما در کشوری زندگی می‌کنیم که آوازه سابقه تاریخی دوهزار‌و 500‌ساله و نقش‌آفرینی‌اش در فرهنگ و تمدن بشری، سراسر گیتی را درنوردیده؛ اما همچنان حوزه فرهنگ این کشور، سهم اندکی از بودجه کل کشور و سهم اندک‌تری از درآمدهای ناخالص کشور دارد. ما میراث‌دار انقلابی هستیم که یکی از شعارهای آن احیای فرهنگی بود و جای تأسف دارد که برای چنین شعاری، همچنان شاهد کمترین توجه‌ها و کمترین اختصاص بودجه‌های عمومی هستیم؛ بنابراین زیبنده نیست در دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری این کشور، دولتی سر کار بیاید که به مقوله فرهنگ کم‌توجه باشد یا برنامه‌های سازنده‌ای برای آن در چنته نداشته باشد.
نگاهی به تاریخ انقلاب اسلامی نشان می‌دهد که یکی از عیارهای سنجش کارآمدی دولت‌ها، میزان همین توجهات آنها به مقوله فرهنگ بوده است. فارغ از روزهای جنگ تحمیلی که کشور آن‌چنان با تنگناهای فراوان روبه‌رو بود که پرداختن به مسئله فرهنگ از دریچه‌هایی جز دولت امکان‌پذیر نبود، آنچه ما را در مواجهه با چهار دولت سازندگی، اصلاحات، عدالت و مهرورزی و سرانجام تدبیر و امید قرار می‌دهد، سازوکار آنها در حوزه فرهنگ است.
دولت سازندگی، با تمام توش و توانی که در راه سازندگی و عبور از مشکلات به‌جامانده از جنگ گذاشت، در حوزه فرهنگ نتوانست آن‌چنان که باید رضایت عمومی را در پی داشته باشد.
در دوره هشت‌ساله اصلاحات، وضع به کلی متفاوت شد و کوشندگان فرهنگ در آن روزگار توانستند با فراغ بال بیشتری مسیر فرهنگ‌سازی را طی کنند. هرچند که گروه‌های مخالف، هر 9 روز یک بحران می‌آفریدند و ایجاد این بحران‌ها در زمین و زمینه فرهنگی کشور هم بی‌تأثیر نبود؛ اما امروز هنوز ثمرات سازندگی فرهنگی آن هشت سال باقی است و می‌توان آن را مطالعه کرد.
در هشت‌ساله دولت آقای احمدی‌نژاد، نگاه کاملا امنیتی به فرهنگ بازگشت. به دلیل شرایط خاصی که پیروزی ایشان در انتخابات ریاست‌جمهوری دوره دهم به وجود آورد، از همان ابتدا، فرهنگ به مقوله امنیتی بدل شد؛ تا‌جایی‌که در دوره دوم انتخاب ایشان، وضع فرهنگ به شکل مصیبت‌باری درآمد و کار فرهنگی آن‌چنان سخت و دردسرساز شد که بسیاری را از صرافت تلاش انداخت.
آنچه از اولین دوره حضور آقای روحانی در ساختمان پاستور برای اهالی فرهنگ به یادگار مانده، حرکت به سمت تعادل و آرامش است. فعالیت فرهنگی در دولت تدبیر و امید، دست‌کم در شکلِ فیزیکی آن، روندی متعادل‌تر پیدا کرد و این امید در دل فعالان فرهنگی زنده شد که بتوانند در مسیری نه‌چندان طولانی، وضعیت فرهنگی کشور را متناسب با شأن ملتی کنند که از چنان پیشینه فرهنگی‌ای برخوردار است.
نگاهی به این روند، نویددهنده این نکته است که می‌توان با تعادل، تعامل و آرامش و خلاص‌کردن حوزه فرهنگ از نگاه امنیتی، به سمت برنامه‌ریزی درازمدتی در این زمینه حرکت کرد و امیدوارم که رئیس‌جمهور منتخب کشور در دوازدهمین انتخاب سرنوشت‌ساز ملت، کسی باشد که شیوه مدیریتی درستی برای بازی در میدان فرهنگ اتخاذ کرده باشد و مردم کارنامه عمل او را پیشاپیش دیده باشند.

دورنمای آنچه در انتخابات ریاست‌جمهوری مطرح می‌شود، این است که کاندیداها باید برنامه مدونی درباره حوزه‌های اقتصادی و سیاسی داشته باشند و به همین منوال، آنچه معمولا نادیده می‌ماند، حوزه فرهنگ و هنر است. حوزه فرهنگ عموما از آن حوزه‌هایی است که اگر توجه درخوری نیابد و از پیش برای آن برنامه‌ای وجود نداشته باشد، به محاق دو حوزه پرمطالبه اقتصاد و سیاست خواهد رفت و بی‌فروغ می‌ماند؛ بنابراین مطالبه برنامه‌های هر کاندیدا در مقوله فرهنگ یکی از اولویت‌های هر انتخاب درستی است و باید گفت که طبعا هر انتخابی هم می‌تواند این حوزه را با مسائل و اتفاقات تازه‌ای روبه‌رو کند.

از آغاز انقلاب تا امروز، حوزه فرهنگ با کم‌مهری‌ها و سیاسی‌کاری‌هایی مواجه بوده و به نظر می‌رسد که بخشی از شرکت‌کنندگان در انتخابات با این نیت پای صندوق‌های رأی می‌روند که بتوانند با یک انتخاب درست، فرهنگ را به دست فرهنگ‌سازان و فرهنگ‌محوران کشور بسپارند؛ اما طبیعی است که در شرایط فعلی کشور، هر کاندیدایی که بخواهد فعالیت انتخاباتی خود را شروع کند، در درجه اول مجبور است به مسائل فوری کشور از‌جمله معیشت مردم و تنظیم سیاست‌های داخلی بپردازد؛ اما این موضوع نباید باعث شود که او در زمینه فرهنگ بی‌برنامه و بی‌تصور باشد.
ما در کشوری زندگی می‌کنیم که آوازه سابقه تاریخی دوهزار‌و 500‌ساله و نقش‌آفرینی‌اش در فرهنگ و تمدن بشری، سراسر گیتی را درنوردیده؛ اما همچنان حوزه فرهنگ این کشور، سهم اندکی از بودجه کل کشور و سهم اندک‌تری از درآمدهای ناخالص کشور دارد. ما میراث‌دار انقلابی هستیم که یکی از شعارهای آن احیای فرهنگی بود و جای تأسف دارد که برای چنین شعاری، همچنان شاهد کمترین توجه‌ها و کمترین اختصاص بودجه‌های عمومی هستیم؛ بنابراین زیبنده نیست در دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری این کشور، دولتی سر کار بیاید که به مقوله فرهنگ کم‌توجه باشد یا برنامه‌های سازنده‌ای برای آن در چنته نداشته باشد.
نگاهی به تاریخ انقلاب اسلامی نشان می‌دهد که یکی از عیارهای سنجش کارآمدی دولت‌ها، میزان همین توجهات آنها به مقوله فرهنگ بوده است. فارغ از روزهای جنگ تحمیلی که کشور آن‌چنان با تنگناهای فراوان روبه‌رو بود که پرداختن به مسئله فرهنگ از دریچه‌هایی جز دولت امکان‌پذیر نبود، آنچه ما را در مواجهه با چهار دولت سازندگی، اصلاحات، عدالت و مهرورزی و سرانجام تدبیر و امید قرار می‌دهد، سازوکار آنها در حوزه فرهنگ است.
دولت سازندگی، با تمام توش و توانی که در راه سازندگی و عبور از مشکلات به‌جامانده از جنگ گذاشت، در حوزه فرهنگ نتوانست آن‌چنان که باید رضایت عمومی را در پی داشته باشد.
در دوره هشت‌ساله اصلاحات، وضع به کلی متفاوت شد و کوشندگان فرهنگ در آن روزگار توانستند با فراغ بال بیشتری مسیر فرهنگ‌سازی را طی کنند. هرچند که گروه‌های مخالف، هر 9 روز یک بحران می‌آفریدند و ایجاد این بحران‌ها در زمین و زمینه فرهنگی کشور هم بی‌تأثیر نبود؛ اما امروز هنوز ثمرات سازندگی فرهنگی آن هشت سال باقی است و می‌توان آن را مطالعه کرد.
در هشت‌ساله دولت آقای احمدی‌نژاد، نگاه کاملا امنیتی به فرهنگ بازگشت. به دلیل شرایط خاصی که پیروزی ایشان در انتخابات ریاست‌جمهوری دوره دهم به وجود آورد، از همان ابتدا، فرهنگ به مقوله امنیتی بدل شد؛ تا‌جایی‌که در دوره دوم انتخاب ایشان، وضع فرهنگ به شکل مصیبت‌باری درآمد و کار فرهنگی آن‌چنان سخت و دردسرساز شد که بسیاری را از صرافت تلاش انداخت.
آنچه از اولین دوره حضور آقای روحانی در ساختمان پاستور برای اهالی فرهنگ به یادگار مانده، حرکت به سمت تعادل و آرامش است. فعالیت فرهنگی در دولت تدبیر و امید، دست‌کم در شکلِ فیزیکی آن، روندی متعادل‌تر پیدا کرد و این امید در دل فعالان فرهنگی زنده شد که بتوانند در مسیری نه‌چندان طولانی، وضعیت فرهنگی کشور را متناسب با شأن ملتی کنند که از چنان پیشینه فرهنگی‌ای برخوردار است.
نگاهی به این روند، نویددهنده این نکته است که می‌توان با تعادل، تعامل و آرامش و خلاص‌کردن حوزه فرهنگ از نگاه امنیتی، به سمت برنامه‌ریزی درازمدتی در این زمینه حرکت کرد و امیدوارم که رئیس‌جمهور منتخب کشور در دوازدهمین انتخاب سرنوشت‌ساز ملت، کسی باشد که شیوه مدیریتی درستی برای بازی در میدان فرهنگ اتخاذ کرده باشد و مردم کارنامه عمل او را پیشاپیش دیده باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.