پیروز ایزدی در گفتوگویی با «شرق» از تغییر تاکتیکهای انتخاباتی در فرانسه میگوید
مشارکت حداقلي به سود لوپن است
عبدالرحمن فتحالهی
هرچند ساعاتی پس از اعلام نتایج، خیابانهای پاریس به میدان مبارزه و محل صفآرایی طرفداران دو نامزد برنده انتخابات در 23 آوریل بدل شد؛ اما جامعه فرانسه از همان لحظه خود را برای دور دوم انتخابات ریاستجمهوری آماده کرد و علاوه بر فرانسویان، چشمهای اهالی قاره سبز هم به فرانسه دوخته شده است تا ببینند سرنوشت این کشور چگونه رقم میخورد؟ از یکسو نئوناسیونالیستها به قلب دموکراسی قاره سبز نفوذ کردهاند؛ حالا بروکسل نگران سیطره پوپولیستها بر عروس اروپاست؛ چراکه نئوناسیونالیستها پس از برتنکردن قبای برگزیت در بریتانیا، اکنون پاریس را جولانگاه بعدی خود میبینند و تمام امید بروکسل این است که مردم فرانسه هم راه مردم هلند و اتریش را در شکست بر پوپولیسم، ادامه دهند و برای رسیدن به آن هم بسیار امیدوارند. همچنان نظرسنجیها «امانوئل ماکرون»، نامزد میانهرو را پیشتاز نشان میدهند و طبق این آمارها، «مارین لوپن» با حدود ۴۰ درصد آرا، راه بسیار سختی را برای رسیدن به الیزه پیشروي خود میبیند. از سوی دیگر، گویا ماکرون در این ماراتن سیاسی دست برتر را داشته و با شکست لوپن میتواند لقب جوانترین رئیسجمهور این کشور را یدک بکشد. اوجگیری چشمگیر ماکرون، در حالی اتفاق افتاده است که او هیچ پیشینه سیاسی قدرتمندی ندارد و هرگز نماینده پارلمان نبوده و برای اولینبار است که وارد کارزار انتخابات ریاستجمهوری شده؛ اما با گذشتن از خان اول انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در 23 آوریل، اکنون خود را در یکقدمی الیزه میبیند. شاید این پایان ماجرا نباشد؛ دختر یاغی فرانسه حالا تمام نقشههای ممکن را به کار گرفته تا اختلاف را به حداقل برساند و از همینرو، شاید بشود او را به فرماندهای تشبیه کرد که از نیمهشب پیروزی در دور اول، اسلحه را به سمت دشمن گرفته؛ اما رو به سنگر حریف، لبخند میزند. هرچند که شرایط حکایت از پیروزی نزدیک ماکرون دارد؛ اما لوپن هرچه در چنته دارد، رو میکند تا کت ریاستجمهوری به تن ماکرن نرود. حال باید منتظر ماند و دید این انتخابات آبستن چه حوادثی برای دو رقیب، احزاب و شخصیتهای سیاسی، مردم و جامعه فرانسه، اروپا و جهان خواهد بود؟ تحلیل و برآورد شرایط انتخابات دور دوم ریاستجمهوری فرانسه، موضوع گفتوگویی است با «پیروز ایزدی»، عضو مرکز تحقیقات استراتژیک، کارشناس مسائل اروپا و تحلیلگر حوزه فرانسه که در ادامه میخوانید.
انتخابات 23 آوریل در فرانسه تقریبا بر اساس پیشبینیهای کارشناسان پیش رفت؛ اما آیا همه برآوردها و تحلیلهای آنها در این انتخابات تحقق یافت؟ اساسا شما دور اول انتخابات فرانسه را چگونه تحلیل میکنید؟
ببینید در دور اول انتخابات ریاستجمهوری فرانسه، یک چهارضلعی (ماکرون- لوپن- فیون- ملانشون) در نظرسنجیها رقابت تنگاتنگی را برای کسب قدرت داشتند و در این نظرسنجیها، آقای ماکرون پیشتاز بود، خانم لوپن پشت سر او در مقام دوم و فیون و ملانشون برای جایگاه سومی مبارزه انتخاباتی داشتند که در نهایت ماکرون و خانم لوپن توانستند به دور دوم انتخابات راه پیدا کنند. در پاسخ سؤال شما باید بگویم خلاف بیشتر نظرسنجیها که در اروپا و آمریکا صورت میگیرد و واقعیتهای صحنه سیاسی خلاف آن روی میدهد، اینبار انتخابات فرانسه طبق پیشبینیها، تحلیلها و آمارهای نظرسنجی پیش رفت. بههرحال، انتخابات دور اول یک رقابت چهارنفره بود که اختلاف بین آنها چیزی بین چهار تا پنج درصد بود که حکایت از رقابتی تنگاتنگ و نفسگیر داشت و از همین رو، دور اول انتخابات در فرانسه بسیار حساس و نفسگیر بود و در نهایت همه نتیجهاش را شاهد بودیم. تحلیل من درباره انتخابات در دور اول در همین راستا است؛ چرا که تحلیلها و نظرسنجیها تقریبا همه چیز را از افراد و احزاب تا میزان مشارکت مردم و... روشن کرده بود.
اما نکتهای که درباره انتخابات فرانسه وجود دارد، این است که بعد از جمهوری پنجم هیچگاه در هیچ انتخاباتی یک حزب نتوانسته اکثریت لازمه را به دست آورد و بیشترین آرای کسبشده از سوی یک نامزد، به خود «شارل دوگل» در انتخابات سال 1965 تعلق دارد که حتی او هم با این رکورد نتوانست در یک انتخابات تکدورهای به قدرت دست یابد و همواره تاکنون انتخابات فرانسه همیشه دومرحلهای بوده است. شما دلیل این امر را چه میدانید؟ آیا احزاب بهقدری گسترده و قدرتمند هستند که باعث پیشآمدن چنین مسئلهای شده، یا اینکه احزاب به دلیل عملکرد خود هیچگاه محبوبیت لازم را برای کسب آرای اکثریت نداشتهاند؟
ببینید در بیشتر دورههای انتخابات ریاستجمهوری که از بعد از جمهوری پنجم فرانسه تاکنون برگزار شده، همواره دو طیف در مقابل هم قرار گرفتهاند؛ یعنی طیف راست که عمدتا طرفداران گلیستها بوده، البته تحت عناوین مختلفی مانند حزب گلیسم از آن زمان تاکنون چندینبار اسم خود را عوض کرده است و احزاب سوسیالیست که همواره رقیب سنتی آنها بودهاند. نکتهای که در این میان نباید فراموش کرد، این است که این دو جریان رقیب از 1958 تاکنون به صورتی آرام به میانه گرایش پیدا کردهاند؛ یعنی هرچه زمان بیشتری گذشت، اندیشههای این دو حزب به نوعی به اقتضای شرایط مکان و زمان در فرانسه، تلطیف میشد و در این رقابت دو حزب سنتی، جز در دو مورد که یکی به سال 1969 و رقابت «ژرژ پمپیدو» با اندیشه گلیستی در مقابل «آلن پوئر» قرار گرفت و دیگری در سال 2002 بین «ژاک شیراک» و «ژان ماری لوپن» بازمیگردد که این دو رقیب هم از جریان راست و راست میانه بودند، در سایر موارد این رویه انتخابات فرانسه بر همین منوال بوده است و در همین راستا باید گفت جامعه فرانسه به واسطه شرایطی که گفتم، همواره دو قطبی و همواره بین قطب چپ و راست در نوسان بوده است و در این انتخابات
(2017) بین گلوبالیسم و ناسیونالیسم در نوسان بود. در ادامه جواب سؤالتان هم باید گفت که احزاب، چون به قدر کافی شرایط را در پیشبرد اهداف و تأمین نیازهای مردم نداشته و از آنسو در طیف بین این دو رقیب سنتی احزاب دیگری هم وجود داشتهاند. انتخابات فرانسه همواره به دور دوم کشیده شده است و چون در دور دوم انتخابات فقط بین دو نفر انجام میشود، مسئله اکثریت در آنجا روی میدهد وگرنه در دور اول، دست یافتن به اکثریت در انتخابات فرانسه تاکنون امری محال بوده است.
بعد از انتخابات 23 آوریل لوپن دست به اقدامات فراوانی برای حضور جدیتر در دور دوم زد؛ خروج از حزب پیشروی «جبهه ملی» تنها ساعاتی پس از راهیابی به دور دوم انتخابات، عدول از برخی مواضع تند خود، بهویژه درباره اتحادیه اروپا و بهویژه بر سر کاستن از فوریت برگزاری همه پرسی درباره یورو برای کسب حمایت «نیکلا دوپانت آینان» و نشانندادن واکنش شدید به برکناری جانشین جدید خود «ژان فرانسوا ژاوک» در سمت رهبر موقت حزب به دلیل اظهارات ضدیهودی و انکار هولوکاست؛ آیا همه اینها نشانههایی از تغییر تاکتیک و شوی موقت سیاسی است یا در واقع در استراتژی انتخاباتی خود تغییراتی را داده است؟
ببینید وقتی که خانم لوپن در سال 2011 به رهبری حزب رسید و آن را از پدرش «ژان ماری لوپن» تحویل گرفت در پی بازسازی چهره حزب بود. او همواره خواستار آن بوده که جایگاه حزب را از حالت سایه و تابع جریان اصلی سیاسی فرانسه بودن، خارج کند. بههمیندلیل در برخی از مواضع خود چه در مسائل اقتصادی و چه از لحاظ سیاسی بهویژه در مورد مسائل یهودیستیزی دست به یک رفرم زد. در همین راستا لوپن بیشترین تمرکز خود را بر مسائل اقتصادی برد و طرفدار حفظ و تقویت دولت رفاه در فرانسه شد. از لحاظ اقتصادی این اندیشهها حزب جبهه ملی را به جناح چپ نزدیک کرد و بعد از آن لوپن سعی کرد از میزان یهودیستیزی حزب کاسته تا مخالفتها و حساسیتها در جامعه فرانسه علیه خود را کم کند که البته برخی از اعضای حزب که بیشتر مربوط به جریان سنتی حزب بودند و به اندیشههای ژان ماری لوپن وفادار بودند از این مواضع و اندیشهها فاصله گرفتند. در همین راستا خانم لوپن مسئله یهودیستیزی را به حوزه مهاجرستیزی تغییر داد و سعی کرد با مانور بر روی دو موضوع امنیت و اقتصاد فرانسه بر محبوبیت خود بیفزاید؛ که در انتخابات اخیر به میزان چشمگیری این مواضع، آرای او را افزایش داد و
سبب شد تا او به دور دوم انتخابات راه پیدا کند. البته با همین تاکتیک از قبل هم انتخابات پارلمان اروپا، در انتخابات شهرداریها و در انتخابات منطقهای موفقیتهایی را به دست آورده بود. خانم لوپن اگرچه در مواردی دست به تغییر زد، اما اندیشههای پوپولیستی پدر را حفظ کرده و اقدامات اخیر او فقط برای جلب آرای بیشتر است؛ وگرنه در سیاستها کماکان همان رویه سابق خود را پیش خواهد برد.
اما خروج از ریاست حزب و اعلام حضور مستقل و بدون وابستگی به حزب را چگونه میبینید؟
این عمل او همانطور که گفتم فقط یک تاکتیک سیاسی انتخاباتی برای کسب آرای بیشتر در دور دوم انتخابات است. او با این اقدام سعی کرد در جامعه فرانسه خود را شخصی معرفی کند که نه تنها وابسته به یک حزب است، بلکه میتواند نماینده و مسئول کل فرانسه باشد؛ همچنین شعارش «به نام مردم» را نیز برای آن انتخاب کرد که خود را کاندیدایی مستقل در جهت حفظ و تقویت منافع مردم فرانسه نشان دهد.
اما از حاشیههای خانم لوپن از ابتدای انتخابات بحث رسوایی مالی ایشان بوده که اخیرا با حکم جریمه پنج میلیون یورویی روبهرو شد. آیا این مسئله میتواند در انتخابات مانند سم کشنده عمل کند؟
ببینید این مسئله رسوایی مالی به اندازهای که در مورد آقای فیون تأثیر سوء خود را داشت و حساسیتهای منفی را برانگیخت درباره خانم لوپن صدق نکرد و این ناشی از این است که آقای فیون از این پول و مزایای نمایندگی پارلمان برای خانواده خود استفاده کرده بود. اما خانم لوپن از این شرایط برای حزب خود استفاده کرده و طرفداران شدید حزب اعتقاد دارند او برای کارزارها و تبلیغات انتخاباتی از این سرمایه استفاده کرده و به همین واسطه حساسیت چندانی مانند آقای فیون ایجاد نکرد. از همین رو بعید میدانم که این مسئله در انتخابات هفتم می اثرگذار باشد؛ چرا که اگر این مسئله توان اثرگذاری منفی را بر آرای خانم لوپن داشت، قطعا در همان دور اول اثر خود را میگذاشت.
اما در راستای اندیشههای پوپولیستی لوپن، مسئله برگزیت و حضور «ترزا می»، نخستوزیر بریتانیا، باعث تقویت جریان راست رادیکال در فرانسه شد؛ اما از آن سو شکست «گریت ویلدرز» و حزب «برای آزادی» در هلند اثر سوء خود را بر پوپولیستها و او گذاشت و علاوه برآن باید نگاه دوگانه «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا، را به انتخابات فرانسه مدنظر داشت، چرا که قلبا خواهان پیروزی خانم لوپن در انتخابات است؛ اما از نظر منطق با رویکارآمدن او نمیتواند همراه باشد. با توجه به این شرایط و اثرگذاریهای سوء و حمایتهای خارجی، وضعیت خانم لوپن را چگونه میبینید؟
ببینید این بحث پوپولیسمی که در چند سال اخیر در اروپا و آمریکا به وجود آمده در واقع واکنشی منفی به نخبگان سیاسی حاکم است. افراد و احزاب سیاسی اصلی در کشورهای اروپایی و آمریکا در عملیاتی کردن وعدههای خود ناکام بوده و گامی در جهت بهبود وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم نتوانستند بردارند. در کشوری مانند فرانسه با توجه به اینکه هم «نیکلا سارکوزی» از جریان راست و هم «فراسوا اولاند» از جریان چپ، تغییرات مثبت چندانی را در مدت زمامداریشان درباره کاهش نرخ بیکاری، افزایش قدرت خرید مردم و مهمتر از آن، تأمین امنیت فرانسه ایجاد نکردهاند، احزاب پوپولیست و راست رادیکال جذب بدنه جامعه فرانسه شدند. قدرتی که امروز این احزاب در دل چنین شرایطی به دست آوردند، قطعا با 10 سال پیش قابل مقایسه نیست. آنان توانستهاند جایگاه و پایگاه خود را یکباره گسترش دهند و در سایه آن به ساختار حاکمه قدرت نزدیک شوند. نشانه آن همین حضور خانم لوپن در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری فرانسه است. اگر شرایطی خاص و پیشبینینشدنی هم به وجود بیاید، حتی امکان پیروزی او هم وجود خواهد داشت. البته باید گفت پیروزی ترامپ کمک چندان زیادی به پوپولیستها در فرانسه
نکرده است، زیرا ترامپ با توجه به عملکرد صد روزه خود و ضعفهای بسیار زیادش در این مدت، سبب شده فرانسویانی که دل به عملکرد پوپولیستها در فرانسه بسته بودند با توجه به شرایط و عملکردشان در آمریکا ناامید شوند. جامعه فرانسه از اساس میل و رغبت چندانی به آمریکا ندارد؛ اما این عامل سبب تشدید ناامیدی از واشنگتن شد. ترامپ پس از بهقدرترسیدن نهتنها کمکی به پوپولیستها در فرانسه نکرده، حتی اثر سوء خود را هم داشته است.
چرا روسیه به حمایت صریح و قاطع از خانم لوپن پرداخته است؛ چیزی شبیه به مسئله انتخابات ریاستجمهوری آمریکا؟
با توجه به تحریمهای اتحادیه اروپا علیه روسیه بهدلیل مسئله اوکراین، همواره در پی لغو تحریمها بهواسطه تضعیف اتحادیه اروپا بوده است، ازهمینرو علاقه بسیار شدیدی را برای بهقدرترسیدن خانم لوپن از خود نشان داده است، چراکه با روی کارآمدن او میتواند همپیمانانی را در نیروهای سیاسی اتحادیه اروپا به دست آورد. ازاینرو خانم لوپن در زمینه سیاست خارجی رویکردش به کشوری مانند روسیه بسیار نزدیک است و مضافا از آندسته سیاستمدارانی است که در راستای اندیشههای پوپولیستی، همواره به نقد و جدایی از اتحادیه اروپا پرداخته است.
یکی از تاکتیکهای مهم انتخاباتی خانم لوپن جذب بخشی از آرای جریان راست میانه، جمهوریخواهان و طرفداران فیون است و از سوی دیگر نیمنگاهی به بخش کمی از آرای طرفداران ملانشون دارد. شما این تاکتیک انتخاباتی خانم لوپن را چگونه تحلیل میکنید؟
آقای فیون در یک اظهار نظر رسمی به حمایت از ماکرون پرداخته است؛ اما برخی از کارشناسان معتقد هستند بخشی از آرای محافظهکاران و جمهوریخواهان که بیشتر به جریان سنتی این جناح فکری گرایش و اعتقاد دارند که جایگاه فرانسه بهدلیل حضور پناهجویان و مهاجران و عملیاتهای تروریستی تهدید شده و به خطر افتاده، امکان دارد در دور دوم به لوپن رأی بدهند، همچنان که بخشی از طرفداران آقای ملانشون هم امکان دارد بهدلیل نزدیکی شعارهای اقتصادی خانم لوپن به او برای حمایت از دولت رفاه به لوپن رأی بدهند.
اکنون به ماکرون مهمترین رقیب و به احتمال فراوان جوانترین رئیسجمهور تاریخ فرانسه میرسیم؛ فارغ از اندیشههای پوپولیستی راست رادیکال که در رقابت با ماکرون هستند و جریانات چپ کلاسیک رادیکال مانند خانم «ناتالی آرتود» با اندیشههای تروتسکی و «فیلیپ پوتو» با تفکرات کمونیستی که حمایتی از ماکرون ندارند؛ سایر احزاب و شخصیتهای مختلف فرانسه در یک طیف گسترده از چپ میانه مانند خود آقای اولاند، «مانوئل والس» و «بنوا آمون» تا جریان راست میانه و حمایت فرانسوا فیون و همچنین حمایت قاطع کشورهای اتحادیه اروپا بهویژه آلمان از ایشان، وضعیت ماکرون را به نسبت خانم لوپن ایدهآلتر کرده است. آیا در واقع در بستر این شرایط باید ماکرون را برنده انتخابات بدانیم؟
در راستای سخنان شما ماکرون توانسته ائتلافی از افرادی که به ارزشهای جمهوری در راست میانه اعتقاد دارند تا طیفهای گسترده اندیشههای چپ را جذب کند و این مسئله همراه حمایتهای گسترده کشورها و مقامات اتحادیه اروپا بزرگترین امتیاز را برای پیروزی به وجود آورده؛ اما نکتهای که نباید فراموش شود این است که در راستای گفتههای شما احزاب کمونیستی و افراد با اندیشههای چپ رادیکال آقای ماکرون را بهخاطر سابقهاش در بانکداری در بانک «روتشیلد»، او را نماینده و سمبل بانکداری بینالمللی، اقتصاد آزاد و سرمایهداری میدانند بههمیندلیل این امکان وجود دارد که این افراد و احزاب اساسا در انتخابات فرانسه در دور دوم شرکت نکنند؛ اما بهجز این طیفهای رادیکال، چه چپ و چه راست، تمام تفکرات میانه حمایت خود را از ماکرون اعلام کردهاند.
«سرژ گلم»، ریاضیدان معروف فرانسوی، اعلام کرد اگر 90 درصد کسانی که از مارین لوپن اعلام حمایت کردهاند به پای صندوقها بیایند و به او رأی بدهند آقای ماکرون برای پیروزی در انتخابات به 66 درصد آرا نیاز دارد. آیا شرایط پیروزی با توجه به این نکات برای آقای ماکرون سختتر شده و احتمال پیروزی کمرنگ برای خانم لوپن وجود دارد؟
بعید است آمارهایی (66 درصد) که شما مطرح کردید در انتخابات حاصل شود و فکر میکنم آمار 60 درصد به 40 درصد به نفع ماکرون واقعبینانهتر است. احتمال دارد در شرایطی این آمار بهصورت 45 درصد به 55 درصد به سود آقای ماکرون پیش رود؛ اما وقوع یا عدم وقوع این آمارها به سه عامل بستگی دارد؛ اول اینکه همچنانی که مطرح شد، تا چه میزان جناح راست میانه و جمهوریخواهان به خانم لوپن رأی خواهند داد؟ دوم اینکه طرفداران اندیشههای چپ میانه بهویژه ملانشون به خانم لوپن نزدیک خواهند شد؟ و سوم اینکه اساسا تا چه میزان مشارکت در این انتخابات انجام میشود؟ میزان مشارکت پایین و حضور تعداد کمتری در این انتخابات، قطعا به سود خانم لوپن است؛ با این شرایط شانس خانم لوپن برای کلیدداری پنجساله الیزه تا حدودی بالا میرود.
فارغ از تمام آمارها، ارقام و تحلیلها، برآورد شما از انتخابات هفتم «می» چگونه است؟ آیا ممکن است سناریوی سال 2002 البته با دوزی پایینتر نسبت به نتایج آن سال تکرار شود، چراکه ژاک شیراک با نسبت بسیار بالای 82 درصد به 18 درصد از ژان ماری لوپن پیشی گرفت و مستأجر الیزه شد که بالاترین میزان رأی در دور دوم انتخابات فرانسه از جمهوری پنجم تاکنون است؟
نکته مهم دیگری را که در این رابطه باید متذکر شوم این است که وقوع حملات تروریستی بیش از هرکسی به سود خانم لوپن است، چراکه او از همان ابتدای انتخابات به وضعیت نامطلوب امنیتی در فرانسه انتقادات شدیدی داشته و معتقد است ماکرون برنامههای کاری و سیاستهای ضعیفی را دراینباره (برخورد با تروریسم) در پیش گرفته است؛ اما درباره نتایج آرا هم باید بگویم همهچیز نشان از پیروزی آقای ماکرون دارد. البته همچنانی که شما گفتید نه با آمار 85 درصدی که ژاک شیراک به پیروزی رسید و قطعا تراژدی سال 2002 که برای ژان ماری لوپن اتفاق افتاد، برای دخترش با آن شدت رخ نخواهد داد و احتمالا خانم لوپن با آماری نزدیک به 40 تا 45 درصد انتخابات را به پایان میرساند.
هرچند ساعاتی پس از اعلام نتایج، خیابانهای پاریس به میدان مبارزه و محل صفآرایی طرفداران دو نامزد برنده انتخابات در 23 آوریل بدل شد؛ اما جامعه فرانسه از همان لحظه خود را برای دور دوم انتخابات ریاستجمهوری آماده کرد و علاوه بر فرانسویان، چشمهای اهالی قاره سبز هم به فرانسه دوخته شده است تا ببینند سرنوشت این کشور چگونه رقم میخورد؟ از یکسو نئوناسیونالیستها به قلب دموکراسی قاره سبز نفوذ کردهاند؛ حالا بروکسل نگران سیطره پوپولیستها بر عروس اروپاست؛ چراکه نئوناسیونالیستها پس از برتنکردن قبای برگزیت در بریتانیا، اکنون پاریس را جولانگاه بعدی خود میبینند و تمام امید بروکسل این است که مردم فرانسه هم راه مردم هلند و اتریش را در شکست بر پوپولیسم، ادامه دهند و برای رسیدن به آن هم بسیار امیدوارند. همچنان نظرسنجیها «امانوئل ماکرون»، نامزد میانهرو را پیشتاز نشان میدهند و طبق این آمارها، «مارین لوپن» با حدود ۴۰ درصد آرا، راه بسیار سختی را برای رسیدن به الیزه پیشروي خود میبیند. از سوی دیگر، گویا ماکرون در این ماراتن سیاسی دست برتر را داشته و با شکست لوپن میتواند لقب جوانترین رئیسجمهور این کشور را یدک بکشد. اوجگیری چشمگیر ماکرون، در حالی اتفاق افتاده است که او هیچ پیشینه سیاسی قدرتمندی ندارد و هرگز نماینده پارلمان نبوده و برای اولینبار است که وارد کارزار انتخابات ریاستجمهوری شده؛ اما با گذشتن از خان اول انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در 23 آوریل، اکنون خود را در یکقدمی الیزه میبیند. شاید این پایان ماجرا نباشد؛ دختر یاغی فرانسه حالا تمام نقشههای ممکن را به کار گرفته تا اختلاف را به حداقل برساند و از همینرو، شاید بشود او را به فرماندهای تشبیه کرد که از نیمهشب پیروزی در دور اول، اسلحه را به سمت دشمن گرفته؛ اما رو به سنگر حریف، لبخند میزند. هرچند که شرایط حکایت از پیروزی نزدیک ماکرون دارد؛ اما لوپن هرچه در چنته دارد، رو میکند تا کت ریاستجمهوری به تن ماکرن نرود. حال باید منتظر ماند و دید این انتخابات آبستن چه حوادثی برای دو رقیب، احزاب و شخصیتهای سیاسی، مردم و جامعه فرانسه، اروپا و جهان خواهد بود؟ تحلیل و برآورد شرایط انتخابات دور دوم ریاستجمهوری فرانسه، موضوع گفتوگویی است با «پیروز ایزدی»، عضو مرکز تحقیقات استراتژیک، کارشناس مسائل اروپا و تحلیلگر حوزه فرانسه که در ادامه میخوانید.
انتخابات 23 آوریل در فرانسه تقریبا بر اساس پیشبینیهای کارشناسان پیش رفت؛ اما آیا همه برآوردها و تحلیلهای آنها در این انتخابات تحقق یافت؟ اساسا شما دور اول انتخابات فرانسه را چگونه تحلیل میکنید؟
ببینید در دور اول انتخابات ریاستجمهوری فرانسه، یک چهارضلعی (ماکرون- لوپن- فیون- ملانشون) در نظرسنجیها رقابت تنگاتنگی را برای کسب قدرت داشتند و در این نظرسنجیها، آقای ماکرون پیشتاز بود، خانم لوپن پشت سر او در مقام دوم و فیون و ملانشون برای جایگاه سومی مبارزه انتخاباتی داشتند که در نهایت ماکرون و خانم لوپن توانستند به دور دوم انتخابات راه پیدا کنند. در پاسخ سؤال شما باید بگویم خلاف بیشتر نظرسنجیها که در اروپا و آمریکا صورت میگیرد و واقعیتهای صحنه سیاسی خلاف آن روی میدهد، اینبار انتخابات فرانسه طبق پیشبینیها، تحلیلها و آمارهای نظرسنجی پیش رفت. بههرحال، انتخابات دور اول یک رقابت چهارنفره بود که اختلاف بین آنها چیزی بین چهار تا پنج درصد بود که حکایت از رقابتی تنگاتنگ و نفسگیر داشت و از همین رو، دور اول انتخابات در فرانسه بسیار حساس و نفسگیر بود و در نهایت همه نتیجهاش را شاهد بودیم. تحلیل من درباره انتخابات در دور اول در همین راستا است؛ چرا که تحلیلها و نظرسنجیها تقریبا همه چیز را از افراد و احزاب تا میزان مشارکت مردم و... روشن کرده بود.
اما نکتهای که درباره انتخابات فرانسه وجود دارد، این است که بعد از جمهوری پنجم هیچگاه در هیچ انتخاباتی یک حزب نتوانسته اکثریت لازمه را به دست آورد و بیشترین آرای کسبشده از سوی یک نامزد، به خود «شارل دوگل» در انتخابات سال 1965 تعلق دارد که حتی او هم با این رکورد نتوانست در یک انتخابات تکدورهای به قدرت دست یابد و همواره تاکنون انتخابات فرانسه همیشه دومرحلهای بوده است. شما دلیل این امر را چه میدانید؟ آیا احزاب بهقدری گسترده و قدرتمند هستند که باعث پیشآمدن چنین مسئلهای شده، یا اینکه احزاب به دلیل عملکرد خود هیچگاه محبوبیت لازم را برای کسب آرای اکثریت نداشتهاند؟
ببینید در بیشتر دورههای انتخابات ریاستجمهوری که از بعد از جمهوری پنجم فرانسه تاکنون برگزار شده، همواره دو طیف در مقابل هم قرار گرفتهاند؛ یعنی طیف راست که عمدتا طرفداران گلیستها بوده، البته تحت عناوین مختلفی مانند حزب گلیسم از آن زمان تاکنون چندینبار اسم خود را عوض کرده است و احزاب سوسیالیست که همواره رقیب سنتی آنها بودهاند. نکتهای که در این میان نباید فراموش کرد، این است که این دو جریان رقیب از 1958 تاکنون به صورتی آرام به میانه گرایش پیدا کردهاند؛ یعنی هرچه زمان بیشتری گذشت، اندیشههای این دو حزب به نوعی به اقتضای شرایط مکان و زمان در فرانسه، تلطیف میشد و در این رقابت دو حزب سنتی، جز در دو مورد که یکی به سال 1969 و رقابت «ژرژ پمپیدو» با اندیشه گلیستی در مقابل «آلن پوئر» قرار گرفت و دیگری در سال 2002 بین «ژاک شیراک» و «ژان ماری لوپن» بازمیگردد که این دو رقیب هم از جریان راست و راست میانه بودند، در سایر موارد این رویه انتخابات فرانسه بر همین منوال بوده است و در همین راستا باید گفت جامعه فرانسه به واسطه شرایطی که گفتم، همواره دو قطبی و همواره بین قطب چپ و راست در نوسان بوده است و در این انتخابات
(2017) بین گلوبالیسم و ناسیونالیسم در نوسان بود. در ادامه جواب سؤالتان هم باید گفت که احزاب، چون به قدر کافی شرایط را در پیشبرد اهداف و تأمین نیازهای مردم نداشته و از آنسو در طیف بین این دو رقیب سنتی احزاب دیگری هم وجود داشتهاند. انتخابات فرانسه همواره به دور دوم کشیده شده است و چون در دور دوم انتخابات فقط بین دو نفر انجام میشود، مسئله اکثریت در آنجا روی میدهد وگرنه در دور اول، دست یافتن به اکثریت در انتخابات فرانسه تاکنون امری محال بوده است.
بعد از انتخابات 23 آوریل لوپن دست به اقدامات فراوانی برای حضور جدیتر در دور دوم زد؛ خروج از حزب پیشروی «جبهه ملی» تنها ساعاتی پس از راهیابی به دور دوم انتخابات، عدول از برخی مواضع تند خود، بهویژه درباره اتحادیه اروپا و بهویژه بر سر کاستن از فوریت برگزاری همه پرسی درباره یورو برای کسب حمایت «نیکلا دوپانت آینان» و نشانندادن واکنش شدید به برکناری جانشین جدید خود «ژان فرانسوا ژاوک» در سمت رهبر موقت حزب به دلیل اظهارات ضدیهودی و انکار هولوکاست؛ آیا همه اینها نشانههایی از تغییر تاکتیک و شوی موقت سیاسی است یا در واقع در استراتژی انتخاباتی خود تغییراتی را داده است؟
ببینید وقتی که خانم لوپن در سال 2011 به رهبری حزب رسید و آن را از پدرش «ژان ماری لوپن» تحویل گرفت در پی بازسازی چهره حزب بود. او همواره خواستار آن بوده که جایگاه حزب را از حالت سایه و تابع جریان اصلی سیاسی فرانسه بودن، خارج کند. بههمیندلیل در برخی از مواضع خود چه در مسائل اقتصادی و چه از لحاظ سیاسی بهویژه در مورد مسائل یهودیستیزی دست به یک رفرم زد. در همین راستا لوپن بیشترین تمرکز خود را بر مسائل اقتصادی برد و طرفدار حفظ و تقویت دولت رفاه در فرانسه شد. از لحاظ اقتصادی این اندیشهها حزب جبهه ملی را به جناح چپ نزدیک کرد و بعد از آن لوپن سعی کرد از میزان یهودیستیزی حزب کاسته تا مخالفتها و حساسیتها در جامعه فرانسه علیه خود را کم کند که البته برخی از اعضای حزب که بیشتر مربوط به جریان سنتی حزب بودند و به اندیشههای ژان ماری لوپن وفادار بودند از این مواضع و اندیشهها فاصله گرفتند. در همین راستا خانم لوپن مسئله یهودیستیزی را به حوزه مهاجرستیزی تغییر داد و سعی کرد با مانور بر روی دو موضوع امنیت و اقتصاد فرانسه بر محبوبیت خود بیفزاید؛ که در انتخابات اخیر به میزان چشمگیری این مواضع، آرای او را افزایش داد و
سبب شد تا او به دور دوم انتخابات راه پیدا کند. البته با همین تاکتیک از قبل هم انتخابات پارلمان اروپا، در انتخابات شهرداریها و در انتخابات منطقهای موفقیتهایی را به دست آورده بود. خانم لوپن اگرچه در مواردی دست به تغییر زد، اما اندیشههای پوپولیستی پدر را حفظ کرده و اقدامات اخیر او فقط برای جلب آرای بیشتر است؛ وگرنه در سیاستها کماکان همان رویه سابق خود را پیش خواهد برد.
اما خروج از ریاست حزب و اعلام حضور مستقل و بدون وابستگی به حزب را چگونه میبینید؟
این عمل او همانطور که گفتم فقط یک تاکتیک سیاسی انتخاباتی برای کسب آرای بیشتر در دور دوم انتخابات است. او با این اقدام سعی کرد در جامعه فرانسه خود را شخصی معرفی کند که نه تنها وابسته به یک حزب است، بلکه میتواند نماینده و مسئول کل فرانسه باشد؛ همچنین شعارش «به نام مردم» را نیز برای آن انتخاب کرد که خود را کاندیدایی مستقل در جهت حفظ و تقویت منافع مردم فرانسه نشان دهد.
اما از حاشیههای خانم لوپن از ابتدای انتخابات بحث رسوایی مالی ایشان بوده که اخیرا با حکم جریمه پنج میلیون یورویی روبهرو شد. آیا این مسئله میتواند در انتخابات مانند سم کشنده عمل کند؟
ببینید این مسئله رسوایی مالی به اندازهای که در مورد آقای فیون تأثیر سوء خود را داشت و حساسیتهای منفی را برانگیخت درباره خانم لوپن صدق نکرد و این ناشی از این است که آقای فیون از این پول و مزایای نمایندگی پارلمان برای خانواده خود استفاده کرده بود. اما خانم لوپن از این شرایط برای حزب خود استفاده کرده و طرفداران شدید حزب اعتقاد دارند او برای کارزارها و تبلیغات انتخاباتی از این سرمایه استفاده کرده و به همین واسطه حساسیت چندانی مانند آقای فیون ایجاد نکرد. از همین رو بعید میدانم که این مسئله در انتخابات هفتم می اثرگذار باشد؛ چرا که اگر این مسئله توان اثرگذاری منفی را بر آرای خانم لوپن داشت، قطعا در همان دور اول اثر خود را میگذاشت.
اما در راستای اندیشههای پوپولیستی لوپن، مسئله برگزیت و حضور «ترزا می»، نخستوزیر بریتانیا، باعث تقویت جریان راست رادیکال در فرانسه شد؛ اما از آن سو شکست «گریت ویلدرز» و حزب «برای آزادی» در هلند اثر سوء خود را بر پوپولیستها و او گذاشت و علاوه برآن باید نگاه دوگانه «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا، را به انتخابات فرانسه مدنظر داشت، چرا که قلبا خواهان پیروزی خانم لوپن در انتخابات است؛ اما از نظر منطق با رویکارآمدن او نمیتواند همراه باشد. با توجه به این شرایط و اثرگذاریهای سوء و حمایتهای خارجی، وضعیت خانم لوپن را چگونه میبینید؟
ببینید این بحث پوپولیسمی که در چند سال اخیر در اروپا و آمریکا به وجود آمده در واقع واکنشی منفی به نخبگان سیاسی حاکم است. افراد و احزاب سیاسی اصلی در کشورهای اروپایی و آمریکا در عملیاتی کردن وعدههای خود ناکام بوده و گامی در جهت بهبود وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم نتوانستند بردارند. در کشوری مانند فرانسه با توجه به اینکه هم «نیکلا سارکوزی» از جریان راست و هم «فراسوا اولاند» از جریان چپ، تغییرات مثبت چندانی را در مدت زمامداریشان درباره کاهش نرخ بیکاری، افزایش قدرت خرید مردم و مهمتر از آن، تأمین امنیت فرانسه ایجاد نکردهاند، احزاب پوپولیست و راست رادیکال جذب بدنه جامعه فرانسه شدند. قدرتی که امروز این احزاب در دل چنین شرایطی به دست آوردند، قطعا با 10 سال پیش قابل مقایسه نیست. آنان توانستهاند جایگاه و پایگاه خود را یکباره گسترش دهند و در سایه آن به ساختار حاکمه قدرت نزدیک شوند. نشانه آن همین حضور خانم لوپن در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری فرانسه است. اگر شرایطی خاص و پیشبینینشدنی هم به وجود بیاید، حتی امکان پیروزی او هم وجود خواهد داشت. البته باید گفت پیروزی ترامپ کمک چندان زیادی به پوپولیستها در فرانسه
نکرده است، زیرا ترامپ با توجه به عملکرد صد روزه خود و ضعفهای بسیار زیادش در این مدت، سبب شده فرانسویانی که دل به عملکرد پوپولیستها در فرانسه بسته بودند با توجه به شرایط و عملکردشان در آمریکا ناامید شوند. جامعه فرانسه از اساس میل و رغبت چندانی به آمریکا ندارد؛ اما این عامل سبب تشدید ناامیدی از واشنگتن شد. ترامپ پس از بهقدرترسیدن نهتنها کمکی به پوپولیستها در فرانسه نکرده، حتی اثر سوء خود را هم داشته است.
چرا روسیه به حمایت صریح و قاطع از خانم لوپن پرداخته است؛ چیزی شبیه به مسئله انتخابات ریاستجمهوری آمریکا؟
با توجه به تحریمهای اتحادیه اروپا علیه روسیه بهدلیل مسئله اوکراین، همواره در پی لغو تحریمها بهواسطه تضعیف اتحادیه اروپا بوده است، ازهمینرو علاقه بسیار شدیدی را برای بهقدرترسیدن خانم لوپن از خود نشان داده است، چراکه با روی کارآمدن او میتواند همپیمانانی را در نیروهای سیاسی اتحادیه اروپا به دست آورد. ازاینرو خانم لوپن در زمینه سیاست خارجی رویکردش به کشوری مانند روسیه بسیار نزدیک است و مضافا از آندسته سیاستمدارانی است که در راستای اندیشههای پوپولیستی، همواره به نقد و جدایی از اتحادیه اروپا پرداخته است.
یکی از تاکتیکهای مهم انتخاباتی خانم لوپن جذب بخشی از آرای جریان راست میانه، جمهوریخواهان و طرفداران فیون است و از سوی دیگر نیمنگاهی به بخش کمی از آرای طرفداران ملانشون دارد. شما این تاکتیک انتخاباتی خانم لوپن را چگونه تحلیل میکنید؟
آقای فیون در یک اظهار نظر رسمی به حمایت از ماکرون پرداخته است؛ اما برخی از کارشناسان معتقد هستند بخشی از آرای محافظهکاران و جمهوریخواهان که بیشتر به جریان سنتی این جناح فکری گرایش و اعتقاد دارند که جایگاه فرانسه بهدلیل حضور پناهجویان و مهاجران و عملیاتهای تروریستی تهدید شده و به خطر افتاده، امکان دارد در دور دوم به لوپن رأی بدهند، همچنان که بخشی از طرفداران آقای ملانشون هم امکان دارد بهدلیل نزدیکی شعارهای اقتصادی خانم لوپن به او برای حمایت از دولت رفاه به لوپن رأی بدهند.
اکنون به ماکرون مهمترین رقیب و به احتمال فراوان جوانترین رئیسجمهور تاریخ فرانسه میرسیم؛ فارغ از اندیشههای پوپولیستی راست رادیکال که در رقابت با ماکرون هستند و جریانات چپ کلاسیک رادیکال مانند خانم «ناتالی آرتود» با اندیشههای تروتسکی و «فیلیپ پوتو» با تفکرات کمونیستی که حمایتی از ماکرون ندارند؛ سایر احزاب و شخصیتهای مختلف فرانسه در یک طیف گسترده از چپ میانه مانند خود آقای اولاند، «مانوئل والس» و «بنوا آمون» تا جریان راست میانه و حمایت فرانسوا فیون و همچنین حمایت قاطع کشورهای اتحادیه اروپا بهویژه آلمان از ایشان، وضعیت ماکرون را به نسبت خانم لوپن ایدهآلتر کرده است. آیا در واقع در بستر این شرایط باید ماکرون را برنده انتخابات بدانیم؟
در راستای سخنان شما ماکرون توانسته ائتلافی از افرادی که به ارزشهای جمهوری در راست میانه اعتقاد دارند تا طیفهای گسترده اندیشههای چپ را جذب کند و این مسئله همراه حمایتهای گسترده کشورها و مقامات اتحادیه اروپا بزرگترین امتیاز را برای پیروزی به وجود آورده؛ اما نکتهای که نباید فراموش شود این است که در راستای گفتههای شما احزاب کمونیستی و افراد با اندیشههای چپ رادیکال آقای ماکرون را بهخاطر سابقهاش در بانکداری در بانک «روتشیلد»، او را نماینده و سمبل بانکداری بینالمللی، اقتصاد آزاد و سرمایهداری میدانند بههمیندلیل این امکان وجود دارد که این افراد و احزاب اساسا در انتخابات فرانسه در دور دوم شرکت نکنند؛ اما بهجز این طیفهای رادیکال، چه چپ و چه راست، تمام تفکرات میانه حمایت خود را از ماکرون اعلام کردهاند.
«سرژ گلم»، ریاضیدان معروف فرانسوی، اعلام کرد اگر 90 درصد کسانی که از مارین لوپن اعلام حمایت کردهاند به پای صندوقها بیایند و به او رأی بدهند آقای ماکرون برای پیروزی در انتخابات به 66 درصد آرا نیاز دارد. آیا شرایط پیروزی با توجه به این نکات برای آقای ماکرون سختتر شده و احتمال پیروزی کمرنگ برای خانم لوپن وجود دارد؟
بعید است آمارهایی (66 درصد) که شما مطرح کردید در انتخابات حاصل شود و فکر میکنم آمار 60 درصد به 40 درصد به نفع ماکرون واقعبینانهتر است. احتمال دارد در شرایطی این آمار بهصورت 45 درصد به 55 درصد به سود آقای ماکرون پیش رود؛ اما وقوع یا عدم وقوع این آمارها به سه عامل بستگی دارد؛ اول اینکه همچنانی که مطرح شد، تا چه میزان جناح راست میانه و جمهوریخواهان به خانم لوپن رأی خواهند داد؟ دوم اینکه طرفداران اندیشههای چپ میانه بهویژه ملانشون به خانم لوپن نزدیک خواهند شد؟ و سوم اینکه اساسا تا چه میزان مشارکت در این انتخابات انجام میشود؟ میزان مشارکت پایین و حضور تعداد کمتری در این انتخابات، قطعا به سود خانم لوپن است؛ با این شرایط شانس خانم لوپن برای کلیدداری پنجساله الیزه تا حدودی بالا میرود.
فارغ از تمام آمارها، ارقام و تحلیلها، برآورد شما از انتخابات هفتم «می» چگونه است؟ آیا ممکن است سناریوی سال 2002 البته با دوزی پایینتر نسبت به نتایج آن سال تکرار شود، چراکه ژاک شیراک با نسبت بسیار بالای 82 درصد به 18 درصد از ژان ماری لوپن پیشی گرفت و مستأجر الیزه شد که بالاترین میزان رأی در دور دوم انتخابات فرانسه از جمهوری پنجم تاکنون است؟
نکته مهم دیگری را که در این رابطه باید متذکر شوم این است که وقوع حملات تروریستی بیش از هرکسی به سود خانم لوپن است، چراکه او از همان ابتدای انتخابات به وضعیت نامطلوب امنیتی در فرانسه انتقادات شدیدی داشته و معتقد است ماکرون برنامههای کاری و سیاستهای ضعیفی را دراینباره (برخورد با تروریسم) در پیش گرفته است؛ اما درباره نتایج آرا هم باید بگویم همهچیز نشان از پیروزی آقای ماکرون دارد. البته همچنانی که شما گفتید نه با آمار 85 درصدی که ژاک شیراک به پیروزی رسید و قطعا تراژدی سال 2002 که برای ژان ماری لوپن اتفاق افتاد، برای دخترش با آن شدت رخ نخواهد داد و احتمالا خانم لوپن با آماری نزدیک به 40 تا 45 درصد انتخابات را به پایان میرساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.