گفتوگو با حبیبالله دانش، کارگردان «آدم، آدم است»
نقطه مقابل تئاتر بورژوایی
عسل عباسیان: حبیبالله دانش، کارگردانی است که این شبها تئاتر موفق «آدم، آدم است» را در تالار مولوی با عدهای هنرجوی شهرستانی روی صحنه برده. به بهانه این اجرا با او گفتوگوی کوتاهی کردیم.
چرا انتخاب شما برای این اجرا، متن «آدم، آدم است» بود؟ چرا این متن و چرا برشت؟
به نظرم آرا و اندیشههای برشت جهانشمول است. برتولت برشت تئاتر «روایی - دیالکتیکی» خود را نقطه مقابل تئاتر بورژوایی میداند. برشت اعتقاد داشت که میبایست از تماشاگر توهمزدایی کرد و تئاتر باید بهگونهای عمل کند که برای مخاطبش آگاهی ارمغان بیاورد. درواقع او با هدف ایجاد بصیرت در تماشاگر و ترغیب او برای ایجاد دگرگونی قدم در این مسیر میگذارد. به نظرم تئاتر ایران امروز در حال تبدیلشدن به یک کالای لوکس است. مثل همه مناسبتهای ما با خودمان، با محیط اطراف، با خانواده، با دنیای مجازی، با آداب و رسوم... بیآنکه ارادهای داشته باشیم در حال استحالهایم از چیزی به چیزی دیگر. هویتهای متغیر که دائم در حال تغییر است. آنقدر که نمیتوانیم تصمیم بگیریم. آنقدر که نمیتوانیم حتی «نه» بگوییم.
شما با بچههای بهارستان که از مرکز کمی دورند و محرومیتهایی دارند این متن را کار کردید. چطور این اتفاق افتاد؟ چرا چنین تصمیمی گرفتید؟
به سفارش یکی از دوستانم، آقای عبدالرضا علیپناه که رئیس اداره ارشاد بهارستان است، قرار شد که یک دوره آموزشی برگزار کنم و در حین دوره آموزشی به تولید یک اثر با همین هنرجوها برسیم و در همانجا کار را اجرا کنیم. خب منم قصد داشتم با نسل نو این شهرستان کار کنم. در نتیجه تصمیم گرفتم کاری کنم که هم برای خودم چالشبرانگیز باشد و هم برای هنرجویان دورهای اثرگذار باشد.
این نمایش پیش از اجرا در تالار مولوی، در بهارستان هم اجرا شد. اجرای آنجا چطور بود و بازخوردها چگونه؟
این نمایش در خرداد 95 در فرهنگسرای قلم، واقع در بهارستان اجرا رفت و با وجود اینکه به علت سطح منطقه از بلیت ارزان برخوردار بود، با استقبال تماشاگران مواجه شد. فعالان حوزه تئاتر و ادبیات و هنر در منطقه این اثر را انقلابی بزرگ در شهرشان ارزیابی کردند.
شما دکوری غولپیکر برای این نمایش طراحی کردید. چطور چنین طراحی و فضاسازیای در ذهن شما شکل گرفت؟
خب فکر میکنم وقتی آدم میخواهد کار کند باید همه جوانب کار را در نظر بگیرد؛ از ایدهپردازیهای اولیه تا تجسمبخشیدن آنها جلو چشمان مخاطب. امروزه انسان در ساختههای خودش حقیر شده. ابَرقهرمانها، ابَرساختمانها، بهدنبال ساخت بزرگترینهاست. بنابراین همهچیز از انسان بزرگتر میشود. اگر امکانش را داشتم حتی دکور را بزرگتر میگرفتم و حتی اشیا و آکسسوار بازیگران باید بزرگتر میبود تا هم وجه کاریکاتوری و هم وجوه حقیرشدن انسان در برابر ساختههایش بیشتر نمود پیدا کند.
همچنان تصمیم شما بر ادامه همین روش و کارکردن با هنرجویان مناطق محروم است؟ کمی درباره برنامههای آتیتان توضیح دهید.
آموزش یکی از دغدغههای من است. قطعا این مناطق برایم اولویت دارند. چون از بد حادثه، دوران نوجوانی و جوانیام را در همین مناطق سپری کردهام و همیشه بهخاطر اینکه کسی نبوده تا به استعدادهایم پروبال بدهد، سوختهام. هنوز در این مناطق انگار اتفاقی نمیافتد. مسئولان هم فقط وعده میدهند، اما همه امکانات در پایتخت متمرکز شده و اتفاقا بودجههای فرهنگی هم بیشتر در پایتخت مصرف میشود. این مناطق از نیروهای بالقوهای برخوردارند که دیده نمیشوند و بنا بر دلایل بسیار تبدیل شدهاند به تماشاگران و مصرفکنندگان محصولات فرهنگی. در صورتی که خودشان مولد هستند. بخش عمده موانع رشد آنها مربوط میشود به مسئولان فرهنگی. امیدوارم که همین حرکت کوچک در بهارستان نمونه خوبی باشد تا دیگران هم به حد وسعشان کاری کنند.
همین الان هم یک کارگاه آموزشی به نام «کارگاه تجربه» در تالار هنر اصفهان برگزار کردهایم که با محمدرضا ترابی آن را اداره میکنیم. 9 اثر در طول دوره از سوی جوانان اصفهانی تولید شده و آماده اجراست و شاید در تابستان امسال هم در شهرستان شهریار بتوانم در انجمن نمایش آنجا دورههایی را برگزار کنم که البته فعلا در حد گپوگفتهای اولیه است.
عسل عباسیان: حبیبالله دانش، کارگردانی است که این شبها تئاتر موفق «آدم، آدم است» را در تالار مولوی با عدهای هنرجوی شهرستانی روی صحنه برده. به بهانه این اجرا با او گفتوگوی کوتاهی کردیم.
چرا انتخاب شما برای این اجرا، متن «آدم، آدم است» بود؟ چرا این متن و چرا برشت؟
به نظرم آرا و اندیشههای برشت جهانشمول است. برتولت برشت تئاتر «روایی - دیالکتیکی» خود را نقطه مقابل تئاتر بورژوایی میداند. برشت اعتقاد داشت که میبایست از تماشاگر توهمزدایی کرد و تئاتر باید بهگونهای عمل کند که برای مخاطبش آگاهی ارمغان بیاورد. درواقع او با هدف ایجاد بصیرت در تماشاگر و ترغیب او برای ایجاد دگرگونی قدم در این مسیر میگذارد. به نظرم تئاتر ایران امروز در حال تبدیلشدن به یک کالای لوکس است. مثل همه مناسبتهای ما با خودمان، با محیط اطراف، با خانواده، با دنیای مجازی، با آداب و رسوم... بیآنکه ارادهای داشته باشیم در حال استحالهایم از چیزی به چیزی دیگر. هویتهای متغیر که دائم در حال تغییر است. آنقدر که نمیتوانیم تصمیم بگیریم. آنقدر که نمیتوانیم حتی «نه» بگوییم.
شما با بچههای بهارستان که از مرکز کمی دورند و محرومیتهایی دارند این متن را کار کردید. چطور این اتفاق افتاد؟ چرا چنین تصمیمی گرفتید؟
به سفارش یکی از دوستانم، آقای عبدالرضا علیپناه که رئیس اداره ارشاد بهارستان است، قرار شد که یک دوره آموزشی برگزار کنم و در حین دوره آموزشی به تولید یک اثر با همین هنرجوها برسیم و در همانجا کار را اجرا کنیم. خب منم قصد داشتم با نسل نو این شهرستان کار کنم. در نتیجه تصمیم گرفتم کاری کنم که هم برای خودم چالشبرانگیز باشد و هم برای هنرجویان دورهای اثرگذار باشد.
این نمایش پیش از اجرا در تالار مولوی، در بهارستان هم اجرا شد. اجرای آنجا چطور بود و بازخوردها چگونه؟
این نمایش در خرداد 95 در فرهنگسرای قلم، واقع در بهارستان اجرا رفت و با وجود اینکه به علت سطح منطقه از بلیت ارزان برخوردار بود، با استقبال تماشاگران مواجه شد. فعالان حوزه تئاتر و ادبیات و هنر در منطقه این اثر را انقلابی بزرگ در شهرشان ارزیابی کردند.
شما دکوری غولپیکر برای این نمایش طراحی کردید. چطور چنین طراحی و فضاسازیای در ذهن شما شکل گرفت؟
خب فکر میکنم وقتی آدم میخواهد کار کند باید همه جوانب کار را در نظر بگیرد؛ از ایدهپردازیهای اولیه تا تجسمبخشیدن آنها جلو چشمان مخاطب. امروزه انسان در ساختههای خودش حقیر شده. ابَرقهرمانها، ابَرساختمانها، بهدنبال ساخت بزرگترینهاست. بنابراین همهچیز از انسان بزرگتر میشود. اگر امکانش را داشتم حتی دکور را بزرگتر میگرفتم و حتی اشیا و آکسسوار بازیگران باید بزرگتر میبود تا هم وجه کاریکاتوری و هم وجوه حقیرشدن انسان در برابر ساختههایش بیشتر نمود پیدا کند.
همچنان تصمیم شما بر ادامه همین روش و کارکردن با هنرجویان مناطق محروم است؟ کمی درباره برنامههای آتیتان توضیح دهید.
آموزش یکی از دغدغههای من است. قطعا این مناطق برایم اولویت دارند. چون از بد حادثه، دوران نوجوانی و جوانیام را در همین مناطق سپری کردهام و همیشه بهخاطر اینکه کسی نبوده تا به استعدادهایم پروبال بدهد، سوختهام. هنوز در این مناطق انگار اتفاقی نمیافتد. مسئولان هم فقط وعده میدهند، اما همه امکانات در پایتخت متمرکز شده و اتفاقا بودجههای فرهنگی هم بیشتر در پایتخت مصرف میشود. این مناطق از نیروهای بالقوهای برخوردارند که دیده نمیشوند و بنا بر دلایل بسیار تبدیل شدهاند به تماشاگران و مصرفکنندگان محصولات فرهنگی. در صورتی که خودشان مولد هستند. بخش عمده موانع رشد آنها مربوط میشود به مسئولان فرهنگی. امیدوارم که همین حرکت کوچک در بهارستان نمونه خوبی باشد تا دیگران هم به حد وسعشان کاری کنند.
همین الان هم یک کارگاه آموزشی به نام «کارگاه تجربه» در تالار هنر اصفهان برگزار کردهایم که با محمدرضا ترابی آن را اداره میکنیم. 9 اثر در طول دوره از سوی جوانان اصفهانی تولید شده و آماده اجراست و شاید در تابستان امسال هم در شهرستان شهریار بتوانم در انجمن نمایش آنجا دورههایی را برگزار کنم که البته فعلا در حد گپوگفتهای اولیه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.