پاسخ به 3 سؤال درباره تفاوتهای 2 دولت در برخورد با یک مسئله ملی
تغییرات ملموس در خلیج فارس
فریدون مجلسی
1 روز دهم اردیبهشت در تقویم، روز خلیج فارس نامگذاری شده است. به نظر میرسد روند فعالیت دولت آقای روحانی درخصوص ارجنهادن به جایگاه خلیج فارس در میان کشورهای همسایه، بهبودبخشیدن به روابط دوجانبه ما با همسایگانمان است. در این میان البته یک حادثه تلخ به وجود آمد که باعث شد موجی از خصومت، فضای این روابط را تحتتأثیر قرار دهد؛ اشغال سفارت عربستان در تهران و مشهد که عملا تلاشهای دولت یازدهم را در بنبستی دیپلماتیک قرار داد. مخالفان داخلی دولت روحانی با این اقدام، ایشان را در شرایط بدی قرار دادند چراکه از یک سو، دولت باید مدافع عملکرد خود باشد و از سوی دیگر نمیتوان از چنین اقدامی دفاع کرد. حوادثی که به دنبال این ماجراجویی در روابط میان ایران و عربستان رخ داد، نشاندهنده این واقعیت است که هیچکدام از کشورهای کوچک منطقه مایل به سروری عربستان نیستند چراکه این مسئله با تمامیت ارضی و استقلالشان زاویه دارد. از سوی دیگر سوابق تاریخی این کشورها و حضور اقلیتهای ایرانی در میان مردم آنها یادآور این نکته است که اگر شاهد تندروی مخالفان دولت نباشیم، میتوان به روابط توأم با احترام میان دولتهاي کشورهای همسایه خلیج فارس امیدوار بود.
2 تاریخ یادآوری میکند که حضور خودخوانده آقای احمدینژاد در اجلاس سران کشورهای عربی، بزرگترین لطمه را به موقعیت ممتاز ایران در منطقه وارد کرد. چالشهای بهوجودآمده در آن دوره باعث شد کشورهای عربی که تدریجا روابطی را با اسرائیل برقرار کرده بودند، بخواهند موقعیت ایران و اسرائیل را جابهجا و توجهات خصمانه همسایهها را به سمت ایران منتقل کنند تا به نوعی ارتباط خود با اسرائیل را پوشش دهند. درحالحاضر به نظر میرسد این روند در دولت یازدهم تغییر کرده است. بهترین راه برای ایران در این زمینه این است که جز در عراق و سوریه که حمایت از خواستههای اکثریت مردم در اولویت است، مسائل جهان عرب را به خود آنها واگذار کند و چنانچه در مسائلی نیاز به پشتیبانی بود، این حمایت در قالب خواستهای عربی مطرح شود. البته گاه اتحادیه کشورهای خلیج فارس، از نام جعلی خلیج عربی استفاده میکنند یا ادعاهایی را درباره جزایر ایرانی خلیج فارس به میان میآورند اما نیازی به واکنش فوری و بروز حساسیتهای عجیب در این زمینه نیست. گاه کافی است که دولت به صورت رسمی در برابر این حاشیهسازیها وارد عمل شود.
3 نام خلیج فارس، در فرهنگ ملل مختلف و زبانهای گوناگون جهان به ثبت رسیده و تمامی نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد آن را به رسمیت میشناسند و دیگر قابل تغییر نیست اما از یاد نبریم که وقتی شخصی مثل محمود احمدینژاد رئیسجمهور میشود که با شعارهای حاد و غیرعملی خود، کشور را در مسیر انزوای جهانی قرار میدهد، افکار عمومی دنیا علیه او میشورد. در چنین شرایطی است که آنها احساس میکنند خدشهواردکردن به نام خلیج فارس میتواند نوعی انتقامجویی از نفرتپراکنیهای احمدینژادی باشد. حال اما در شرایطی عادی و در زمانی که باب گفتوگو با دنیای بیرون باز شده است، آنها نیز ناچارند به نام خلیج فارس احترام بگذارند و - شاید حتی به ناچار- احترام آن را رعایت کنند.
1 روز دهم اردیبهشت در تقویم، روز خلیج فارس نامگذاری شده است. به نظر میرسد روند فعالیت دولت آقای روحانی درخصوص ارجنهادن به جایگاه خلیج فارس در میان کشورهای همسایه، بهبودبخشیدن به روابط دوجانبه ما با همسایگانمان است. در این میان البته یک حادثه تلخ به وجود آمد که باعث شد موجی از خصومت، فضای این روابط را تحتتأثیر قرار دهد؛ اشغال سفارت عربستان در تهران و مشهد که عملا تلاشهای دولت یازدهم را در بنبستی دیپلماتیک قرار داد. مخالفان داخلی دولت روحانی با این اقدام، ایشان را در شرایط بدی قرار دادند چراکه از یک سو، دولت باید مدافع عملکرد خود باشد و از سوی دیگر نمیتوان از چنین اقدامی دفاع کرد. حوادثی که به دنبال این ماجراجویی در روابط میان ایران و عربستان رخ داد، نشاندهنده این واقعیت است که هیچکدام از کشورهای کوچک منطقه مایل به سروری عربستان نیستند چراکه این مسئله با تمامیت ارضی و استقلالشان زاویه دارد. از سوی دیگر سوابق تاریخی این کشورها و حضور اقلیتهای ایرانی در میان مردم آنها یادآور این نکته است که اگر شاهد تندروی مخالفان دولت نباشیم، میتوان به روابط توأم با احترام میان دولتهاي کشورهای همسایه خلیج فارس امیدوار بود.
2 تاریخ یادآوری میکند که حضور خودخوانده آقای احمدینژاد در اجلاس سران کشورهای عربی، بزرگترین لطمه را به موقعیت ممتاز ایران در منطقه وارد کرد. چالشهای بهوجودآمده در آن دوره باعث شد کشورهای عربی که تدریجا روابطی را با اسرائیل برقرار کرده بودند، بخواهند موقعیت ایران و اسرائیل را جابهجا و توجهات خصمانه همسایهها را به سمت ایران منتقل کنند تا به نوعی ارتباط خود با اسرائیل را پوشش دهند. درحالحاضر به نظر میرسد این روند در دولت یازدهم تغییر کرده است. بهترین راه برای ایران در این زمینه این است که جز در عراق و سوریه که حمایت از خواستههای اکثریت مردم در اولویت است، مسائل جهان عرب را به خود آنها واگذار کند و چنانچه در مسائلی نیاز به پشتیبانی بود، این حمایت در قالب خواستهای عربی مطرح شود. البته گاه اتحادیه کشورهای خلیج فارس، از نام جعلی خلیج عربی استفاده میکنند یا ادعاهایی را درباره جزایر ایرانی خلیج فارس به میان میآورند اما نیازی به واکنش فوری و بروز حساسیتهای عجیب در این زمینه نیست. گاه کافی است که دولت به صورت رسمی در برابر این حاشیهسازیها وارد عمل شود.
3 نام خلیج فارس، در فرهنگ ملل مختلف و زبانهای گوناگون جهان به ثبت رسیده و تمامی نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد آن را به رسمیت میشناسند و دیگر قابل تغییر نیست اما از یاد نبریم که وقتی شخصی مثل محمود احمدینژاد رئیسجمهور میشود که با شعارهای حاد و غیرعملی خود، کشور را در مسیر انزوای جهانی قرار میدهد، افکار عمومی دنیا علیه او میشورد. در چنین شرایطی است که آنها احساس میکنند خدشهواردکردن به نام خلیج فارس میتواند نوعی انتقامجویی از نفرتپراکنیهای احمدینژادی باشد. حال اما در شرایطی عادی و در زمانی که باب گفتوگو با دنیای بیرون باز شده است، آنها نیز ناچارند به نام خلیج فارس احترام بگذارند و - شاید حتی به ناچار- احترام آن را رعایت کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.