|

احمد سبحانی، مدیرکل سابق آسیای غربی وزارت خارجه در گفت‌وگو با «شرق» از 100 روز نخست دولت ترامپ می‌گوید

مرگ زود‌هنگام شعار «بازگشت عظمت»

عبدالرحمن فتح‌الهی: صد روز از 20 ژانویه 2017 گذشته است، روزی که دونالد ترامپ پرحاشیه، پس از پیروزی در تورنمنت سیاسی سخت و نفس‌گیر هشتم نوامبر 2016، خود را به ‌عنوان چهل‌وپنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده به کاخ سفید رساند. اکنون پس از گذشت صد روز نخست دولت جدید ایالات متحده، باید دید ترامپ تا چه میزان از وعده‌هایی را که در ویدئوی 23 نوامبر (15 روز بعد از پیروزی در انتخابات) از آن به‌ عنوان فعالیت‌های صد روز نخست کابینه‌اش یاد کرد، محقق کرده است؟ عملکرد صدروزه‌ای که در همان ویدئو بر سه محور سیاست‌های مرتبط با مهاجرت، قراردادهای تجاری و سیاست نظامی و دفاعی آمریکا بنا نهاده شد؛ آنچه در این صد روز نخست فعالیت دولت برای ترامپ بدیهی شد این است که اداره کشور در جایگاه ریاست‌جمهوری آمریکا به طور قطع از آنچه گمان می‌کرد سخت‌تر است؛ هر چند در مصاحبه‌اش با فایننشال‌تایمز تأکید کرده است از دستورالعمل‌ها و نحوه رفتارش در این دوران به‌هیچ‌وجه پشیمان نیست. به گفته خودش او در تلاش است تا سال جاری میلادی را به سال اقتصاد ملی‌گرایانه تبدیل کند. اما تحلیل آنچه در این صد روز نخست از فعالیت ترامپ وکابینه‌اش گذشته، موضوع گفت‌وگویی است با احمد سبحانی، سفیر سابق کشور در ونزوئلا، مکزیک و همچنین مدیرکل اسبق آمریکای لاتین و مدیر کل سابق آسیای غربی وزارت خارجه که در ادامه می‌خوانید.

با توجه به اینکه یکی از مهم‌ترین مسائل دوران تبلیغاتی ترامپ، حل مسائل و چالش‌های اقتصادی، آمار 13‌ میلیون بی‌کار و 45‌ میلیون نفر زیر خط فقر بود و از آن طرف هم صد روز برای چنین مسئله‌ای به این بزرگی بسیار اندک است، چهل‌وپنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده در این صد روز نخست از آغاز به کار دولتش درخصوص این مسئله چه کارهایی را توانسته انجام دهد؟ با توجه به اینکه در همان روز 20 ژانویه در فرمانی «اوباما کر» را بدون طرح جایگزین ملغی کرد؟
اصولا شعار تغییر در صد روز در خیلی از کشورها از طرف کاندیداها مطرح می‌شود و ترامپ هم در راستای شعارهای پوپولیستی این مسئله را مطرح کرد، اما مطمئنا اداره یک کشور، آن هم کشوری مانند ایالات متحده به‌گونه‌ای نیست که بتوان در صد روز تغییرات چشمگیری را در آن ایجاد کرد، به‌ویژه درباره مسائل اقتصادی، مانند فقر و بی‌کاری. رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده اگر بتواند شرایط لازم را فراهم و در دوران حکومتش نزدیک به یک‌ میلیون فرصت شغلی را ایجاد کند، می‌تواند به آن به‌عنوان برگ برنده نگاه کند، اما در این صد روز درباره اشتغال و مسئله شکاف طبقاتی و فقر عملکرد شایان ذکری نداشته است.
اما مسئله مهم دیگر او در این صد روز سیاست‌های مربوط به امور مهاجران بود. ترامپ از دولت پنانیتو خواست تا سهم خود را برای ساخت دو هزار مایل دیوار بین مکزیک و آمریکا را پرداخت کند و با رد این مسئله از سوی مکزیکوسیتی، واشنگتن هم تقاضای ملاقات دو دولت را رد کرد. شما سیاست‌های مهاجرتی ترامپ را با توجه به اینکه آمار مهاجران چیزی بین 11 تا 15‌ میلیون نفر تخمین‌زده می‌شود، چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در شعارهای تبلیغاتی نامزدهای انتخاباتی می‌توان همه چیز را در حد آرمانی و شعار مطرح کرد، اما قطعا هرچه این شعارها بلندپروازانه‌تر باشد، در مقام اجرا سخت‌تر هم خواهد بود؛ اساسا ساختار اجتماعی و بافت جمعیتی آمریکا بر عنصر مهاجر و مهاجرت بنا شده و شکل گرفته است. عمده دستاوردها و پیشرفت‌های اقتصادی و بالاخص علم و فناوری در آمریکا مدیون مهاجران است. مهاجران مکزیکی و لاتین‌تبار در آمریکا جایگاه و پایگاه خاصی دارند و اساسا مهاجران به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تأسیس آمریکا هستند؛ چه مهاجرانی که علم و تکنولوژی را به ارمغان آوردند و چه مهاجرانی مانند مکزیکی‌ها که به‌ عنوان نیروی کار به آنجا سفر کرده‌اند. مطمئنا این پدیده یک‌شبه یا صد‌روزه شکل نگرفته تا بتوان در صد روز آن را تغییر داد؛ بنابراین طرحِ کشیدن دیوار از سوی ترامپ برای حل مسئله، نه شدنی است و نه اخلاقی.
اما در راستای همین سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی، فرمان جنجالی منع صدور روادید به هفت کشور مسلمان در 27 ژانویه را هم باید دید. شما این دستور ترامپ را در کارنامه صد روز نخستش چگونه ارزیابی می‌کنید که نهایتا هم به واسطه حکم قاضی ایالتی لغو شد؟ و اساسا فلسفه شکل‌گیری و صدور چنین فرمانی از سوی ترامپ را ناشی از چه عواملی می‌دانید؟
این فهرست هفت کشوری که ترامپ آن را در فرمان منع صدور روادید قرار داد، ابتدا در زمان دولت باراک اوباما تهیه شده بود و حتی دولت اوباما آن را به صورت رسمی و البته نه به‌عنوان منع روادید اعلام کرد. اتباع این کشورها در دولت گذشته برای ورود تحت کنترل شدید بودند، اما این فرمان صدور منع روادید در راستای سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی ترامپ، بیشتر یک نمایش سیاسی بود که باید آن را در چارچوب اقدامات پوپولیستی ترامپ ارزیابی کرد که البته با اعتراض و مقاومت شدید دستگاه قضائی فدرال و جنبش‌های مدنی روبه‌رو شد.
پیرو صحبت‌های شما، چرا ترامپ عراق را از فهرست کشورهای تروریستی که شامل منع صدور روادید می‌شدند، خارج کرد؟ و اساسا چرا از ابتدا، عربستان سعودی که عاملیتش در تروریسم، آن هم در سطح بین‌الملل روشن و آشکار است، در اين فهرست وجود نداشت؟
اینکه چرا عربستان در این دو فرمان وجود نداشت؟ به همان دلیلی که به ریاض کرسی حقوق ‌بشر در سازمان ملل اهدا شد؛ به همان دلیلی که عربستان، یکی از بزرگ‌ترین ناقضان حقوق زنان به عضویت در کمیسیون حقوق زنان سازمان ملل پذیرفته شد. به همان دلیلی که در مسئله بمباران یمن و نقض حقوق‌ بشر و محکومیت عربستان به‌عنوان یک کشور کودک‌کش، بان‌ کی‌مون، دبیرکل وقت سازمان ملل رسما آن محکومیت را پس گرفت و دلیل آن را هم فقط دلارهای نفتی عربستان عنوان کرد؛ بنابراین یکی از عوامل وابستگی راهبردی عربستان به قدرت آمریکا در منطقه و دیگری نیاز آمریکا به انرژی و از آن مهم‌تر دلارهای نفتی عربستان و نکته مهم‌تر نگرش و رویکرد تاجرمآبانه و تجارت‌محور ترامپ در اتخاذ این تصمیم تأثیرگذار بوده است؛ اما درباره خروج عراق از هفت کشور در فرمان دوم باید گفت که دولت‌های پیشین آمریکا در عراق سرمایه‌گذاری سنگینی کرده‌اند ؛ بنابراین تهدید دولت عراق به عمل متقابل می‌تواند دولت آمریکا را با مشکل و چالش مواجه کند و از‌همین‌رو واشنگتن مجبور شد در مواضع خود نسبت به بغداد عقب‌نشینی کند.
اما یکی از مهم‌ترین مسائل ترامپ در تحلیل صد‌روزه عملکردش بحث سیاست خارجی و مسئله چین بود. از تماس با رئیس‌جمهور تایوان، استقرار سامانه موشکی تاد در کره‌جنوبی، رزمایش‌های مشترک متعدد با ژاپن و کره‌جنوبی، حضور رزم‌ناوهای ارتش آمریکا در شبه‌جزیره کره تا مناقشات کم‌سابقه با پیونگ یانگ، از اقدامات صدروزه دولت ترامپ در منطقه آسیای جنوب شرقی بود. از دیدگاه شما ریشه این رفتارهای دولت واشنگتن چیست؟ آیا این اقدامات به معنای تحریک چین و بیدار‌کردن اژدهای زرد نیست؟
سیاست راهبردی آمریکا و ترامپ مهار چین و کاهش فاصله تجاری و اقتصادی این کشور با قدرت نوظهور چین است. ترامپ در یک رقابت جدی تجاری با چین، قصد امتیازگیری با استفاده از قدرت چانه‌زنی سیاسی را دارد؛ اما سیاست دولت چین همواره مبتنی بر کاهش تنش برای توسعه اقتصاد و تجارت بین‌الملل بوده و از‌همین‌رو صبر سیاسی پکن بسیار زیاد است و در این راستا حتی ممکن است در آینده امتیازاتی را هم بدهد؛ اما این امتیازات، نه دائمی است و نه امتیازاتی استراتژیک و اساسی است. برای نمونه اینکه ترامپ همکاری‌های اتمی تجاری با چین را مشروط به کمک این کشور برای حل بحران کره‌شمالی کرده و این نکته درهمین‌راستا ارزیابی می‌شود. چین درباره تنش اخیر پیونگ‌یانگ و واشنگتن سعی کرد در یک بی‌طرفی سیاسی، راه‌حل مسئله را به سمت دیپلماسی و گفت‌وگوی سیاسی سوق دهد و از بروز تنش و بحران در منطقه جلوگیری کند؛ چراکه تنش به‌عنوان بزرگ‌ترین تهدید و خطر برای اقتصاد و تجارت بین‌الملل چین به شمار می‌رود و واشنگتن هم به آن واقف است.
اما درباره مسئله مهم خاورمیانه و به‌ویژه سوریه دولت صد‌روزه ترامپ را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ با توجه به اینکه ترامپ در شعارهای تبلیغاتی‌اش همواره دولت «جورج بوش» را به دلیل هزینه‌های هنگفت جنگ افغانستان و عراق و دولت اوباما را به دلیل جنگ سوریه و مسئله تروریسم مورد نقد و حمله‌های تند قرار می‌داد، چگونه در یک چرخش موضع، او هم در تقابل با شعارهای انتخاباتی خودش دست به اقدام نظامی در هفتم آوریل زد؟
هدف ترامپ از پرتاب موشک به سوریه چند‌وجهی بود. اولا برای انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی و کاهش فشارهای وارده به دولت ترامپ به‌واسطه انتخابات جنجالی بوده است. ثانیا ترامپ با این اقدام تلاش کرد اقتدار و قدرت آمریکا را به رخ برخی کشورها از جمله چین، کره‌شمالی و ایران کشیده و دولت خود را دولتی مقتدر با اقدامات و تصمیماتی غیرقابل پیش‌بینی نشان دهد. ثالثا این مسئله تلاشی بود برای تغییر معادله نظامی در سوریه، به نفع کشورهای عرب مخالف سوریه و گروه‌های تروریستی و بازگرداندن اعتمادبه‌نفس به آنها. همچنین صدور فاکتور برای کشورهای عرب خلیج‌فارس بود و اینکه بر سیاست و رویکرد تاجرمآبانه خود تأکید و اعلام کرد که کشورهای ثروتمند عربی منطقه برای کسب حمایت آمریکا باید هزینه آن را نقدا بپردازند و همان‌طور که می‌دانید عربستان هزینه آن را پرداخت و چنانچه در انتظار حمایت‌ها و اقدامات مشابه از این نوع باشند، باید منتظر صدور فاکتور هزینه‌ها باشند.
اما با توجه به نکات شما و سیاست پرداخت هزینه جنگ‌های آمریکا از سوی سایر کشورها، این استراتژی که در صد روز دولت ترامپ در نظر گرفته شد، در طول چهار سال آینده ادامه خواهد یافت و نهایتا منجر به ماجراجویی‌های جدید می‌شود؟
درباره این مسئله باید بگویم ادامه این سیاست‌ها در طول چهار سال آینده از سوی ترامپ، بستگی به بازیگران پرداخت‌کننده هزینه دارد؛ اگر کشورهایی مانند عربستان بر قدرت خود و احترام و همکاری متقابل با همسایگانشان برای حل مسائل منطقه نگاه نداشته باشند و همچون گذشته سیاست وابستگی به عناصر و بازیگران فرامنطقه‌ای را در پی بگیرند، قطعا چنین استراتژی‌ای برای ریاض و کشورهای همسو با آنان هزینه‌های بسیاری خواهد داشت. در این صورت ترامپ هم، چنین فرصتی را برای باجگیری از دست نخواهد داد و با هزینه و سرمایه دیگران به بازسازی اقتصاد داخلی و در عین حال افزایش هژمونی خود ادامه خواهد داد.
در صورت ادامه چنین سیاستی از سوی ترامپ، جنگ سوریه چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟
پایان یا ادامه جنگ سوریه به عوامل گوناگونی بستگی دارد. در سوریه آنچه مسلم است مناطق زیادی از این کشور حامی دولت «بشار اسد» هستند و درگیری‌های سوریه در مناطق خاصی از این کشور با تحریک بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای صورت می‌پذیرد. ازاین‌رو جنگ سوریه یک جنگ داخلی نیست بلکه یک جنگ نیابتی است و کشورهایی مانند عربستان در جنگ نیابتی سوریه با صرف هزینه‌های بسیار، در پی انتقام از حافظ اسد و بشار اسد به‌واسطه نقش مؤثرشان در حمایت از ایران، به‌ویژه در جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس و همچنین مسئله محور مقاومت هستند. دولت ریاض در کنار کشورهایی مانند ترکیه در آغاز جنگ سوریه تصور می‌کردند که ظرف چند ماه مسئله به سود آنان پایان می‌پذیرد؛ اما در ادامه نه‌تنها چنین نشد که حتی مسئله در میدان واقعی نبرد خلاف تصوراتشان پیش رفت. از سوی دیگر خطر از میان رفتن دولت بشار اسد مانند اوایل جنگ سوریه وجود ندارد و امروز دولت بشار اسد با ثبات سیاسی و افزایش توان نظامی خود، این آرزوی ریاض و آنکارا را بر باد داد. اما عامل دیگر بازیگران فرامنطقه‌ای مانند مسکو و واشنگتن است که به نظر می‌رسد نقش فعال‌تر مسکو نسبت به واشنگتن شرایط جنگ سوریه را به سود جبهه مقاومت پیش می‌برد. ترامپ همچنان که گفتم حاضر به هزینه سرمایه‌های آمریکا نخواهد بود، مگر اینکه فاکتورش را از قبل برای سایر کشورها فرستاده باشد.
شما به روسیه اشاره کردید، یکی از مسائل مورد علاقه که از شعارهای انتخاباتی ترامپ هم بود و در صد روز نخست فعالیتش در راستای آن دست به اقداماتی زد؛ مسئله نزدیکی به پوتین و مسکو بود که البته برای آن، هزینه‌های گزافی را مانند استعفای «مایک فلین» در 14 فوریه هم پرداخت کرد. شما سیاست نزدیکی به پوتین و روسیه را چگونه برآورد می‌کنید؟
ترامپ یک سیاست‌مدار نیست؛ او یک تاجر است و از همین رو روابط بین‌الملل را اقتصادی و کاسبکارانه می‌بیند؛ ببینید غول و قدرت اول اقتصاد جهان چین است که روز به روز بر قدرت آن افزوده می‌شود. اما نکته اینجاست که این رشد اقتصادی را مسکو ندارد؛ هر چند روسیه در بحث‌های سیاسی بین‌المللی بسیار جسورتر از چین عمل می‌کند، ولی در عوض پکن با سیاست دلال‌مآبانه و در پیش گرفتن استراتژی کاهش تنش، همواره در پی پیشبرد اهداف و برنامه‌های اقتصادی است. بنابراین ترامپ هم با نگاه اقتصادی برای مهار چین، به سمت مسکو گرایش پیدا کرد تا مانع از ارتباط بیشتر مسکو-پکن شود، اما تاکنون شرایط واقعی صحنه بین‌المللی او (ترامپ) را در انجام این برنامه ناکام گذاشته است.
اما درباره عملکرد صد روزه نخست ترامپ باید رفتارهای او را در باره مسئله ناتو هم دید، چراکه ترامپ در یک چرخش موضع آشکار نسبت به سیاست‌های انتخاباتی خود در پنجاه‌وسومین کنفرانس امنیتی مونیخ به‌صراحت به حمایت از ناتو پرداخت و حتی در برخی از اظهارنظرها، قول همکاری بیشتر و حمایت مالی قوی‌تر را داد. شما دلیل اتخاذ چنین سیاست‌ها و تغییر مواضع رادیکال را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
مسئله مهمی که در تحلیل عملکرد صدروزه نخست ترامپ نباید فراموش شود این است که این ترامپ نبود که عوض شد، بلکه شرایط او را مجبور به تغییر کرد و اگر اقتضائات به او اجازه می‌داد شاید همان سیاست‌های تبلیغاتی را دنبال می‌کرد. من قبلا هم اشاره کردم ترامپ با ماجراجویی‌های جدید آمریکا مشکلی ندارد مشروط به اینکه هزینه آن را سایرین تقبل کنند. تمام این انتقادات از ناتو به این دلیل بود که معتقد است چرا بیشتر هزینه این نهاد امنیتی- نظامی را واشنگتن باید بپردازد؟ با چنین رویکردی ترامپ تلاش می‌کند تا کشورهایی مانند آلمان که حاضر به پرداخت هزینه خود نبودند را وادار به تمکین کند و حتی آنان را مجبور به افزایش سهم خود کند. اما نکته مهمی که در این میان نباید فراموش شود این است که پیگیری این سیاست‌ها اگرچه در صد روز نخست برای واشنگتن مفید بود اما با پیگیری مداوم آن در آینده می‌تواند چالش‌های مهمی را برای واشنگتن ایجاد کند. نقد و تهدید مکرر اروپا می‌تواند نزدیک‌شدن کشورهای اروپایی به مسکو و چین را به دنبال داشته باشد و رویکرد و سیاست راهبردی آمریکا در زمینه امنیت آتلانتیک و در نهایت رهبری و هژمونی جهانی آمریکا را با چالش مواجه كند و این سیاست می‌تواند مانند یک چاقوی دولبه عمل کند.
اکنون طبق نظرسنجی‌ها 53 درصد مردم آمریکا از عملکرد ترامپ رضایت ندارند که در مقایسه با صدروزه نخست «بیل کلینتون» که 39 درصد و دولت اوباما که 26 درصد مردم از آن رضایت نداشتند، آمار بسیار اسف‌باری است. به‌گونه‌ای که این آمارها او را منفورترین رئیس‌جمهور صدروزه نخست آمریکا از زمان «آیزنهاور» در سال 1945 تاکنون کرده، ارزیابی شما چیست؟
ببینید نکته خیلی مهمی که در اینجا مطرح است این است که نمی‌توان آمار مخالفان دولت بیل کلینتون و اوباما را با دونالد ترامپ مقایسه کرد چراکه این اشخاص در سیاست‌های گفتاری، منطقی و منعطف عمل می‌کردند. اما در سیاست‌های اعمالی همان رویکرد تند و گاهی شدیدتر از جمهوری‌خواهان را پی می‌گرفتند و در حکم یک مشت آهنین زیر یک دستکش مخملی بود. نحوه صحبت و سیاست‌های گفتاری و کلامی ترامپ مانند سیاست‌های اعمالی‌اش، تند است. این نوع از رفتارها به بالارفتن آمار مخالفانش منجر می‌شود و همچنین باید گفت اگر موافقانی وجود داشته باشند به‌شدت موافق و اگر مخالفانی وجود داشته باشند، صراحتا مخالفت خود را با شخص ترامپ اعلام می‌کنند.
اما در این میان نکته بسیار مهمی وجود دارد؛ در نظرسنجی مؤسسه گالوپ از میزان رضایت افکار عمومی آمریکا در دو ماه نخست ترامپ، 58 درصد جامعه آمریکا از عملکرد دوماهه او ناراضی بوده و فقط 37 درصد موافق دولت او بودند. اما 40 روز بعد، این آمار مخالفان به 53 درصد کاهش یافته و آمار موافقان تا 42 درصد افزایش یافت. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اقدام نظامی هفتم ماه آوریل ترامپ باعث این افزایش پنج‌درصدی محبوبیت او شده است. شما این مسئله را چگونه تحلیل می‌کنید؟
زمانی‌که در کشورها یک مسئله خارجی در بیرون از مرزها برای منافع آن کشور روی دهد نوعی از انسجام ملی صورت می‌گیرد. بنابراین دولتمردان در این‌گونه مواقع با نشان‌دادن یک کاریزما و نمایش قدرت به‌راحتی می‌توانند محبوبیت خود را در کشورهای خود بالا ببرند و ترامپ هم از این قاعده مستثنا نیست و به بهانه حمایت از کسانی که مورد حمله شیمیایی قرار گرفته‌اند، دست به اقدام نظامی علیه دمشق زد و چنین رفتاری باعث بالارفتن محبوبیت او شد. هرچند این محبوبیت‌ها بسیار موقتی و کوتاه‌مدت هستند. در همین مسئله سقوط جنگنده روسی به وسیله ترکیه و ایجاد تنش بین آنکارا-مسکو «رجب اردوغان» به اتخاذ مواضع محکم و قاطعانه‌ای پرداخت و از آن‌سو هم پوتین با لحنی شدیدتر، مواضع مسکو را پیش برد؛ اتخاذ این‌گونه سیاست‌ها از سوی این دولتمردان در کشورهای متبوعشان سبب افزایش محبوبیتشان نزد افکار عمومی خود شد. من باز تأکید می‌کنم این‌گونه آمارها بسیار سیال و موقتی است، اما ار آن‌سو هم می‌تواند بسیار کارساز هم باشد. ازهمین‌رو ترامپ با در پیش‌گرفتن چنین سیاست‌هایی حتی برای بار دوم می‌تواند مستأجر کاخ سفید شود چراکه باور دارم ترامپ محصول زمانه خود است و مجموعه‌ای از شرایط نابسامان اقتصادی و سیاسی آمریکا، او را به قدرت رساند.
اما در پایان با توجه به تحلیل صدروزه نخست دولت ترامپ و ناکامی‌ها و چرخش مواضعش در این مدت باید شعار «بازگشت عظمت به آمریکا» که شعار اصلی انتخاباتی ترامپ بود را باید بربادرفته دانست؟
ببینید این صد روز نشان از نابودی بازگشت عظمت به آمریکا است. ایالات متحده نه‌تنها با این رفتارها به مجد و عظمت نخواهند رسید، بلکه در ادامه، جایگاه آمریکا در داخل و خارج بسیار افول می‌کند. آمریکای قبل از ترامپ دارای قدرتی منعطف و نرم بود و جایگاه بالاتری را نسبت به این دولت داشت. اگر ترامپ نزدیک به یک‌ میلیون فرصت شغلی را ایجاد کند، می‌تواند آن را برگ برنده‌ای بداند؛ اما در طول این صد روز درباره اشتغال و مسئله شکاف طبقاتی و فقر او عملکرد شایان ذکری نداشته است.

عبدالرحمن فتح‌الهی: صد روز از 20 ژانویه 2017 گذشته است، روزی که دونالد ترامپ پرحاشیه، پس از پیروزی در تورنمنت سیاسی سخت و نفس‌گیر هشتم نوامبر 2016، خود را به ‌عنوان چهل‌وپنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده به کاخ سفید رساند. اکنون پس از گذشت صد روز نخست دولت جدید ایالات متحده، باید دید ترامپ تا چه میزان از وعده‌هایی را که در ویدئوی 23 نوامبر (15 روز بعد از پیروزی در انتخابات) از آن به‌ عنوان فعالیت‌های صد روز نخست کابینه‌اش یاد کرد، محقق کرده است؟ عملکرد صدروزه‌ای که در همان ویدئو بر سه محور سیاست‌های مرتبط با مهاجرت، قراردادهای تجاری و سیاست نظامی و دفاعی آمریکا بنا نهاده شد؛ آنچه در این صد روز نخست فعالیت دولت برای ترامپ بدیهی شد این است که اداره کشور در جایگاه ریاست‌جمهوری آمریکا به طور قطع از آنچه گمان می‌کرد سخت‌تر است؛ هر چند در مصاحبه‌اش با فایننشال‌تایمز تأکید کرده است از دستورالعمل‌ها و نحوه رفتارش در این دوران به‌هیچ‌وجه پشیمان نیست. به گفته خودش او در تلاش است تا سال جاری میلادی را به سال اقتصاد ملی‌گرایانه تبدیل کند. اما تحلیل آنچه در این صد روز نخست از فعالیت ترامپ وکابینه‌اش گذشته، موضوع گفت‌وگویی است با احمد سبحانی، سفیر سابق کشور در ونزوئلا، مکزیک و همچنین مدیرکل اسبق آمریکای لاتین و مدیر کل سابق آسیای غربی وزارت خارجه که در ادامه می‌خوانید.

با توجه به اینکه یکی از مهم‌ترین مسائل دوران تبلیغاتی ترامپ، حل مسائل و چالش‌های اقتصادی، آمار 13‌ میلیون بی‌کار و 45‌ میلیون نفر زیر خط فقر بود و از آن طرف هم صد روز برای چنین مسئله‌ای به این بزرگی بسیار اندک است، چهل‌وپنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده در این صد روز نخست از آغاز به کار دولتش درخصوص این مسئله چه کارهایی را توانسته انجام دهد؟ با توجه به اینکه در همان روز 20 ژانویه در فرمانی «اوباما کر» را بدون طرح جایگزین ملغی کرد؟
اصولا شعار تغییر در صد روز در خیلی از کشورها از طرف کاندیداها مطرح می‌شود و ترامپ هم در راستای شعارهای پوپولیستی این مسئله را مطرح کرد، اما مطمئنا اداره یک کشور، آن هم کشوری مانند ایالات متحده به‌گونه‌ای نیست که بتوان در صد روز تغییرات چشمگیری را در آن ایجاد کرد، به‌ویژه درباره مسائل اقتصادی، مانند فقر و بی‌کاری. رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده اگر بتواند شرایط لازم را فراهم و در دوران حکومتش نزدیک به یک‌ میلیون فرصت شغلی را ایجاد کند، می‌تواند به آن به‌عنوان برگ برنده نگاه کند، اما در این صد روز درباره اشتغال و مسئله شکاف طبقاتی و فقر عملکرد شایان ذکری نداشته است.
اما مسئله مهم دیگر او در این صد روز سیاست‌های مربوط به امور مهاجران بود. ترامپ از دولت پنانیتو خواست تا سهم خود را برای ساخت دو هزار مایل دیوار بین مکزیک و آمریکا را پرداخت کند و با رد این مسئله از سوی مکزیکوسیتی، واشنگتن هم تقاضای ملاقات دو دولت را رد کرد. شما سیاست‌های مهاجرتی ترامپ را با توجه به اینکه آمار مهاجران چیزی بین 11 تا 15‌ میلیون نفر تخمین‌زده می‌شود، چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در شعارهای تبلیغاتی نامزدهای انتخاباتی می‌توان همه چیز را در حد آرمانی و شعار مطرح کرد، اما قطعا هرچه این شعارها بلندپروازانه‌تر باشد، در مقام اجرا سخت‌تر هم خواهد بود؛ اساسا ساختار اجتماعی و بافت جمعیتی آمریکا بر عنصر مهاجر و مهاجرت بنا شده و شکل گرفته است. عمده دستاوردها و پیشرفت‌های اقتصادی و بالاخص علم و فناوری در آمریکا مدیون مهاجران است. مهاجران مکزیکی و لاتین‌تبار در آمریکا جایگاه و پایگاه خاصی دارند و اساسا مهاجران به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تأسیس آمریکا هستند؛ چه مهاجرانی که علم و تکنولوژی را به ارمغان آوردند و چه مهاجرانی مانند مکزیکی‌ها که به‌ عنوان نیروی کار به آنجا سفر کرده‌اند. مطمئنا این پدیده یک‌شبه یا صد‌روزه شکل نگرفته تا بتوان در صد روز آن را تغییر داد؛ بنابراین طرحِ کشیدن دیوار از سوی ترامپ برای حل مسئله، نه شدنی است و نه اخلاقی.
اما در راستای همین سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی، فرمان جنجالی منع صدور روادید به هفت کشور مسلمان در 27 ژانویه را هم باید دید. شما این دستور ترامپ را در کارنامه صد روز نخستش چگونه ارزیابی می‌کنید که نهایتا هم به واسطه حکم قاضی ایالتی لغو شد؟ و اساسا فلسفه شکل‌گیری و صدور چنین فرمانی از سوی ترامپ را ناشی از چه عواملی می‌دانید؟
این فهرست هفت کشوری که ترامپ آن را در فرمان منع صدور روادید قرار داد، ابتدا در زمان دولت باراک اوباما تهیه شده بود و حتی دولت اوباما آن را به صورت رسمی و البته نه به‌عنوان منع روادید اعلام کرد. اتباع این کشورها در دولت گذشته برای ورود تحت کنترل شدید بودند، اما این فرمان صدور منع روادید در راستای سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی ترامپ، بیشتر یک نمایش سیاسی بود که باید آن را در چارچوب اقدامات پوپولیستی ترامپ ارزیابی کرد که البته با اعتراض و مقاومت شدید دستگاه قضائی فدرال و جنبش‌های مدنی روبه‌رو شد.
پیرو صحبت‌های شما، چرا ترامپ عراق را از فهرست کشورهای تروریستی که شامل منع صدور روادید می‌شدند، خارج کرد؟ و اساسا چرا از ابتدا، عربستان سعودی که عاملیتش در تروریسم، آن هم در سطح بین‌الملل روشن و آشکار است، در اين فهرست وجود نداشت؟
اینکه چرا عربستان در این دو فرمان وجود نداشت؟ به همان دلیلی که به ریاض کرسی حقوق ‌بشر در سازمان ملل اهدا شد؛ به همان دلیلی که عربستان، یکی از بزرگ‌ترین ناقضان حقوق زنان به عضویت در کمیسیون حقوق زنان سازمان ملل پذیرفته شد. به همان دلیلی که در مسئله بمباران یمن و نقض حقوق‌ بشر و محکومیت عربستان به‌عنوان یک کشور کودک‌کش، بان‌ کی‌مون، دبیرکل وقت سازمان ملل رسما آن محکومیت را پس گرفت و دلیل آن را هم فقط دلارهای نفتی عربستان عنوان کرد؛ بنابراین یکی از عوامل وابستگی راهبردی عربستان به قدرت آمریکا در منطقه و دیگری نیاز آمریکا به انرژی و از آن مهم‌تر دلارهای نفتی عربستان و نکته مهم‌تر نگرش و رویکرد تاجرمآبانه و تجارت‌محور ترامپ در اتخاذ این تصمیم تأثیرگذار بوده است؛ اما درباره خروج عراق از هفت کشور در فرمان دوم باید گفت که دولت‌های پیشین آمریکا در عراق سرمایه‌گذاری سنگینی کرده‌اند ؛ بنابراین تهدید دولت عراق به عمل متقابل می‌تواند دولت آمریکا را با مشکل و چالش مواجه کند و از‌همین‌رو واشنگتن مجبور شد در مواضع خود نسبت به بغداد عقب‌نشینی کند.
اما یکی از مهم‌ترین مسائل ترامپ در تحلیل صد‌روزه عملکردش بحث سیاست خارجی و مسئله چین بود. از تماس با رئیس‌جمهور تایوان، استقرار سامانه موشکی تاد در کره‌جنوبی، رزمایش‌های مشترک متعدد با ژاپن و کره‌جنوبی، حضور رزم‌ناوهای ارتش آمریکا در شبه‌جزیره کره تا مناقشات کم‌سابقه با پیونگ یانگ، از اقدامات صدروزه دولت ترامپ در منطقه آسیای جنوب شرقی بود. از دیدگاه شما ریشه این رفتارهای دولت واشنگتن چیست؟ آیا این اقدامات به معنای تحریک چین و بیدار‌کردن اژدهای زرد نیست؟
سیاست راهبردی آمریکا و ترامپ مهار چین و کاهش فاصله تجاری و اقتصادی این کشور با قدرت نوظهور چین است. ترامپ در یک رقابت جدی تجاری با چین، قصد امتیازگیری با استفاده از قدرت چانه‌زنی سیاسی را دارد؛ اما سیاست دولت چین همواره مبتنی بر کاهش تنش برای توسعه اقتصاد و تجارت بین‌الملل بوده و از‌همین‌رو صبر سیاسی پکن بسیار زیاد است و در این راستا حتی ممکن است در آینده امتیازاتی را هم بدهد؛ اما این امتیازات، نه دائمی است و نه امتیازاتی استراتژیک و اساسی است. برای نمونه اینکه ترامپ همکاری‌های اتمی تجاری با چین را مشروط به کمک این کشور برای حل بحران کره‌شمالی کرده و این نکته درهمین‌راستا ارزیابی می‌شود. چین درباره تنش اخیر پیونگ‌یانگ و واشنگتن سعی کرد در یک بی‌طرفی سیاسی، راه‌حل مسئله را به سمت دیپلماسی و گفت‌وگوی سیاسی سوق دهد و از بروز تنش و بحران در منطقه جلوگیری کند؛ چراکه تنش به‌عنوان بزرگ‌ترین تهدید و خطر برای اقتصاد و تجارت بین‌الملل چین به شمار می‌رود و واشنگتن هم به آن واقف است.
اما درباره مسئله مهم خاورمیانه و به‌ویژه سوریه دولت صد‌روزه ترامپ را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ با توجه به اینکه ترامپ در شعارهای تبلیغاتی‌اش همواره دولت «جورج بوش» را به دلیل هزینه‌های هنگفت جنگ افغانستان و عراق و دولت اوباما را به دلیل جنگ سوریه و مسئله تروریسم مورد نقد و حمله‌های تند قرار می‌داد، چگونه در یک چرخش موضع، او هم در تقابل با شعارهای انتخاباتی خودش دست به اقدام نظامی در هفتم آوریل زد؟
هدف ترامپ از پرتاب موشک به سوریه چند‌وجهی بود. اولا برای انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی و کاهش فشارهای وارده به دولت ترامپ به‌واسطه انتخابات جنجالی بوده است. ثانیا ترامپ با این اقدام تلاش کرد اقتدار و قدرت آمریکا را به رخ برخی کشورها از جمله چین، کره‌شمالی و ایران کشیده و دولت خود را دولتی مقتدر با اقدامات و تصمیماتی غیرقابل پیش‌بینی نشان دهد. ثالثا این مسئله تلاشی بود برای تغییر معادله نظامی در سوریه، به نفع کشورهای عرب مخالف سوریه و گروه‌های تروریستی و بازگرداندن اعتمادبه‌نفس به آنها. همچنین صدور فاکتور برای کشورهای عرب خلیج‌فارس بود و اینکه بر سیاست و رویکرد تاجرمآبانه خود تأکید و اعلام کرد که کشورهای ثروتمند عربی منطقه برای کسب حمایت آمریکا باید هزینه آن را نقدا بپردازند و همان‌طور که می‌دانید عربستان هزینه آن را پرداخت و چنانچه در انتظار حمایت‌ها و اقدامات مشابه از این نوع باشند، باید منتظر صدور فاکتور هزینه‌ها باشند.
اما با توجه به نکات شما و سیاست پرداخت هزینه جنگ‌های آمریکا از سوی سایر کشورها، این استراتژی که در صد روز دولت ترامپ در نظر گرفته شد، در طول چهار سال آینده ادامه خواهد یافت و نهایتا منجر به ماجراجویی‌های جدید می‌شود؟
درباره این مسئله باید بگویم ادامه این سیاست‌ها در طول چهار سال آینده از سوی ترامپ، بستگی به بازیگران پرداخت‌کننده هزینه دارد؛ اگر کشورهایی مانند عربستان بر قدرت خود و احترام و همکاری متقابل با همسایگانشان برای حل مسائل منطقه نگاه نداشته باشند و همچون گذشته سیاست وابستگی به عناصر و بازیگران فرامنطقه‌ای را در پی بگیرند، قطعا چنین استراتژی‌ای برای ریاض و کشورهای همسو با آنان هزینه‌های بسیاری خواهد داشت. در این صورت ترامپ هم، چنین فرصتی را برای باجگیری از دست نخواهد داد و با هزینه و سرمایه دیگران به بازسازی اقتصاد داخلی و در عین حال افزایش هژمونی خود ادامه خواهد داد.
در صورت ادامه چنین سیاستی از سوی ترامپ، جنگ سوریه چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟
پایان یا ادامه جنگ سوریه به عوامل گوناگونی بستگی دارد. در سوریه آنچه مسلم است مناطق زیادی از این کشور حامی دولت «بشار اسد» هستند و درگیری‌های سوریه در مناطق خاصی از این کشور با تحریک بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای صورت می‌پذیرد. ازاین‌رو جنگ سوریه یک جنگ داخلی نیست بلکه یک جنگ نیابتی است و کشورهایی مانند عربستان در جنگ نیابتی سوریه با صرف هزینه‌های بسیار، در پی انتقام از حافظ اسد و بشار اسد به‌واسطه نقش مؤثرشان در حمایت از ایران، به‌ویژه در جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس و همچنین مسئله محور مقاومت هستند. دولت ریاض در کنار کشورهایی مانند ترکیه در آغاز جنگ سوریه تصور می‌کردند که ظرف چند ماه مسئله به سود آنان پایان می‌پذیرد؛ اما در ادامه نه‌تنها چنین نشد که حتی مسئله در میدان واقعی نبرد خلاف تصوراتشان پیش رفت. از سوی دیگر خطر از میان رفتن دولت بشار اسد مانند اوایل جنگ سوریه وجود ندارد و امروز دولت بشار اسد با ثبات سیاسی و افزایش توان نظامی خود، این آرزوی ریاض و آنکارا را بر باد داد. اما عامل دیگر بازیگران فرامنطقه‌ای مانند مسکو و واشنگتن است که به نظر می‌رسد نقش فعال‌تر مسکو نسبت به واشنگتن شرایط جنگ سوریه را به سود جبهه مقاومت پیش می‌برد. ترامپ همچنان که گفتم حاضر به هزینه سرمایه‌های آمریکا نخواهد بود، مگر اینکه فاکتورش را از قبل برای سایر کشورها فرستاده باشد.
شما به روسیه اشاره کردید، یکی از مسائل مورد علاقه که از شعارهای انتخاباتی ترامپ هم بود و در صد روز نخست فعالیتش در راستای آن دست به اقداماتی زد؛ مسئله نزدیکی به پوتین و مسکو بود که البته برای آن، هزینه‌های گزافی را مانند استعفای «مایک فلین» در 14 فوریه هم پرداخت کرد. شما سیاست نزدیکی به پوتین و روسیه را چگونه برآورد می‌کنید؟
ترامپ یک سیاست‌مدار نیست؛ او یک تاجر است و از همین رو روابط بین‌الملل را اقتصادی و کاسبکارانه می‌بیند؛ ببینید غول و قدرت اول اقتصاد جهان چین است که روز به روز بر قدرت آن افزوده می‌شود. اما نکته اینجاست که این رشد اقتصادی را مسکو ندارد؛ هر چند روسیه در بحث‌های سیاسی بین‌المللی بسیار جسورتر از چین عمل می‌کند، ولی در عوض پکن با سیاست دلال‌مآبانه و در پیش گرفتن استراتژی کاهش تنش، همواره در پی پیشبرد اهداف و برنامه‌های اقتصادی است. بنابراین ترامپ هم با نگاه اقتصادی برای مهار چین، به سمت مسکو گرایش پیدا کرد تا مانع از ارتباط بیشتر مسکو-پکن شود، اما تاکنون شرایط واقعی صحنه بین‌المللی او (ترامپ) را در انجام این برنامه ناکام گذاشته است.
اما درباره عملکرد صد روزه نخست ترامپ باید رفتارهای او را در باره مسئله ناتو هم دید، چراکه ترامپ در یک چرخش موضع آشکار نسبت به سیاست‌های انتخاباتی خود در پنجاه‌وسومین کنفرانس امنیتی مونیخ به‌صراحت به حمایت از ناتو پرداخت و حتی در برخی از اظهارنظرها، قول همکاری بیشتر و حمایت مالی قوی‌تر را داد. شما دلیل اتخاذ چنین سیاست‌ها و تغییر مواضع رادیکال را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
مسئله مهمی که در تحلیل عملکرد صدروزه نخست ترامپ نباید فراموش شود این است که این ترامپ نبود که عوض شد، بلکه شرایط او را مجبور به تغییر کرد و اگر اقتضائات به او اجازه می‌داد شاید همان سیاست‌های تبلیغاتی را دنبال می‌کرد. من قبلا هم اشاره کردم ترامپ با ماجراجویی‌های جدید آمریکا مشکلی ندارد مشروط به اینکه هزینه آن را سایرین تقبل کنند. تمام این انتقادات از ناتو به این دلیل بود که معتقد است چرا بیشتر هزینه این نهاد امنیتی- نظامی را واشنگتن باید بپردازد؟ با چنین رویکردی ترامپ تلاش می‌کند تا کشورهایی مانند آلمان که حاضر به پرداخت هزینه خود نبودند را وادار به تمکین کند و حتی آنان را مجبور به افزایش سهم خود کند. اما نکته مهمی که در این میان نباید فراموش شود این است که پیگیری این سیاست‌ها اگرچه در صد روز نخست برای واشنگتن مفید بود اما با پیگیری مداوم آن در آینده می‌تواند چالش‌های مهمی را برای واشنگتن ایجاد کند. نقد و تهدید مکرر اروپا می‌تواند نزدیک‌شدن کشورهای اروپایی به مسکو و چین را به دنبال داشته باشد و رویکرد و سیاست راهبردی آمریکا در زمینه امنیت آتلانتیک و در نهایت رهبری و هژمونی جهانی آمریکا را با چالش مواجه كند و این سیاست می‌تواند مانند یک چاقوی دولبه عمل کند.
اکنون طبق نظرسنجی‌ها 53 درصد مردم آمریکا از عملکرد ترامپ رضایت ندارند که در مقایسه با صدروزه نخست «بیل کلینتون» که 39 درصد و دولت اوباما که 26 درصد مردم از آن رضایت نداشتند، آمار بسیار اسف‌باری است. به‌گونه‌ای که این آمارها او را منفورترین رئیس‌جمهور صدروزه نخست آمریکا از زمان «آیزنهاور» در سال 1945 تاکنون کرده، ارزیابی شما چیست؟
ببینید نکته خیلی مهمی که در اینجا مطرح است این است که نمی‌توان آمار مخالفان دولت بیل کلینتون و اوباما را با دونالد ترامپ مقایسه کرد چراکه این اشخاص در سیاست‌های گفتاری، منطقی و منعطف عمل می‌کردند. اما در سیاست‌های اعمالی همان رویکرد تند و گاهی شدیدتر از جمهوری‌خواهان را پی می‌گرفتند و در حکم یک مشت آهنین زیر یک دستکش مخملی بود. نحوه صحبت و سیاست‌های گفتاری و کلامی ترامپ مانند سیاست‌های اعمالی‌اش، تند است. این نوع از رفتارها به بالارفتن آمار مخالفانش منجر می‌شود و همچنین باید گفت اگر موافقانی وجود داشته باشند به‌شدت موافق و اگر مخالفانی وجود داشته باشند، صراحتا مخالفت خود را با شخص ترامپ اعلام می‌کنند.
اما در این میان نکته بسیار مهمی وجود دارد؛ در نظرسنجی مؤسسه گالوپ از میزان رضایت افکار عمومی آمریکا در دو ماه نخست ترامپ، 58 درصد جامعه آمریکا از عملکرد دوماهه او ناراضی بوده و فقط 37 درصد موافق دولت او بودند. اما 40 روز بعد، این آمار مخالفان به 53 درصد کاهش یافته و آمار موافقان تا 42 درصد افزایش یافت. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اقدام نظامی هفتم ماه آوریل ترامپ باعث این افزایش پنج‌درصدی محبوبیت او شده است. شما این مسئله را چگونه تحلیل می‌کنید؟
زمانی‌که در کشورها یک مسئله خارجی در بیرون از مرزها برای منافع آن کشور روی دهد نوعی از انسجام ملی صورت می‌گیرد. بنابراین دولتمردان در این‌گونه مواقع با نشان‌دادن یک کاریزما و نمایش قدرت به‌راحتی می‌توانند محبوبیت خود را در کشورهای خود بالا ببرند و ترامپ هم از این قاعده مستثنا نیست و به بهانه حمایت از کسانی که مورد حمله شیمیایی قرار گرفته‌اند، دست به اقدام نظامی علیه دمشق زد و چنین رفتاری باعث بالارفتن محبوبیت او شد. هرچند این محبوبیت‌ها بسیار موقتی و کوتاه‌مدت هستند. در همین مسئله سقوط جنگنده روسی به وسیله ترکیه و ایجاد تنش بین آنکارا-مسکو «رجب اردوغان» به اتخاذ مواضع محکم و قاطعانه‌ای پرداخت و از آن‌سو هم پوتین با لحنی شدیدتر، مواضع مسکو را پیش برد؛ اتخاذ این‌گونه سیاست‌ها از سوی این دولتمردان در کشورهای متبوعشان سبب افزایش محبوبیتشان نزد افکار عمومی خود شد. من باز تأکید می‌کنم این‌گونه آمارها بسیار سیال و موقتی است، اما ار آن‌سو هم می‌تواند بسیار کارساز هم باشد. ازهمین‌رو ترامپ با در پیش‌گرفتن چنین سیاست‌هایی حتی برای بار دوم می‌تواند مستأجر کاخ سفید شود چراکه باور دارم ترامپ محصول زمانه خود است و مجموعه‌ای از شرایط نابسامان اقتصادی و سیاسی آمریکا، او را به قدرت رساند.
اما در پایان با توجه به تحلیل صدروزه نخست دولت ترامپ و ناکامی‌ها و چرخش مواضعش در این مدت باید شعار «بازگشت عظمت به آمریکا» که شعار اصلی انتخاباتی ترامپ بود را باید بربادرفته دانست؟
ببینید این صد روز نشان از نابودی بازگشت عظمت به آمریکا است. ایالات متحده نه‌تنها با این رفتارها به مجد و عظمت نخواهند رسید، بلکه در ادامه، جایگاه آمریکا در داخل و خارج بسیار افول می‌کند. آمریکای قبل از ترامپ دارای قدرتی منعطف و نرم بود و جایگاه بالاتری را نسبت به این دولت داشت. اگر ترامپ نزدیک به یک‌ میلیون فرصت شغلی را ایجاد کند، می‌تواند آن را برگ برنده‌ای بداند؛ اما در طول این صد روز درباره اشتغال و مسئله شکاف طبقاتی و فقر او عملکرد شایان ذکری نداشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.