|

چگونه با زمینه‌های گسترش تروریسم و افراط‌گرایی مقابله کنیم؟

محمدجواد ظریف در مقاله‌اي كه روزنامه الراي كويت ديروز منتشر كرد، به تشریح چگونگی مقابله با زمینه‌های گسترش تروریسم و افراط‌گرایی پرداخته است.
او نوشته است: «فراسوی مجادلات پایان‌ناپذیر رایج میان سیاست‌مداران، این دو معضل همزاد یعنی تروریسم و افراط‌گرايی، نتیجه طبیعی ناکارآمدی وضعیت کنونی بین‌المللی و به‌ویژه تحولات اخیر است. این دو معضل نه به منطقه مشخصی از جهان محدود می‌شود و نه مختص دین و مذهب خاصی است». به اعتقاد ظريف «مبارزه تأثیرگذار و موفق علیه این دو پدیده سرطانی، نیازمند رویکرد همه‌جانبه و راهبرد چندبخشی است که بیش و پیش از هر چیز، در گرو درک هوشیارانه از شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و جهانی‌ای است که زمینه‌ساز این دو پدیده شده‌اند».
او همچنين تأكيد كرده است: «برای فهم شرایط اجتماعی و زمینه‌های جهانی، ابتدا باید توهمات نادرست از ذهن‌ها زدوده شوند». از نگاه وزير خارجه كشورمان يك تصور ديگر نيز بايد زدوده شود و آن اين است كه «برای ما در غرب آسیا، آسان است که غرب را به واسطه اقداماتش به عنوان مقصر شوربختی‌های‌مان سرزنش کنیم... هم‌زمان، برای غرب نیز بسیار آسان بوده است که انگشت اتهام را به سوی ما به عنوان مسلمانان غرب آسیا صرف‌نظر از اختلاف‌ها، مخالفت‌ها و حتی نزاع‌های موجود نشانه رود. متهم‌کردن هر یک از طرفین از سوی دیگر، می‌تواند آسان‌ترین راه برای انحراف از اصل موضوع باشد. اما چنین کاری نه صحیح است و نه راه‌گشا. چراکه جهان امروز ما بسیار پیچیده‌تر از گذشته شده است».
به گفته ظريف «سومین تصور غلطی که باید رفع شود، اعتقاد به این باور است که از یک سو میان دیکتاتوری و تروریسم رابطه مستقیمی وجود دارد و از سوی دیگر دموکراسی‌ها با یکدیگر نمی‌جنگند».
ظريف در ادامه به اشغال فلسطين و روند استفاده فعال ايالات متحده از نيروي نظامي بعد از سال 2001 اشاره كرده و نوشته است: «کاملا روشن است که این دو قمار شکست‌خورده ریشه وضعیت‌های غم‌انگیز مستمری است که امروز در افغانستان، عراق و سوریه شاهد آن هستیم». او تأكيد دارد «ضروری است که از ماجراجویی‌های نظامی بدفرجام در غرب آسیا یک نتیجه‌گیری گسترده‌تر ارائه کنیم و آن اینکه، دوران هژمونی و سلطه‌طلبی به سر آمده است».
وزير خارجه كشورمان در اين يادداشت از عوامل داخلي جوامع دچار درگيري و خشونت نيز غافل نشده و نوشته است: «جوامع در حال توسعه با تهاجم و اشغال دچار شکاف شدند، روندهای توسعه‌ای آنها با مانع مواجه شد، فقر در آنها در حال گسترش و وخیم‌تر‌شدن است، پیامدهای منفی فقر برای بافت اجتماعی، مشتمل بر بی‌کاری گسترده و چشم‌انداز ضعیف برای آینده‌ای بهتر و سالم‌تر، همگی به محیط اجتماعی ناسالمی اشاره دارند که زمینه را برای تولید و تکثیر اشکال مختلف بیماری‌های اجتماعی و خشونت سیاسی فزاینده و خودافزا فراهم و بارور می‌کنند».
او همچنين به عنصر منطقه‌اي در خشونت‌هاي افراط‌گرايانه فعلي به‌ويژه در عراق و سوريه پرداخته و نوشته است: «بدون آنکه بخواهیم مسببان یا خطاکاران را مشخص کنیم باید بگوییم زنجیره‌ای از کنش و واکنش، در ترکیب با سایر رویدادها و اظهارات خاص به نفع تروریست‌های افراط‌گرا شد و خطر تشدید تحولات و حتی منازعه را ایجاد كرد».
ظريف در پايان اين يادداشت به ارائه راهكار پرداخته و از يك مجمع گفت‌وگوي منطقه‌اي كه در نهايت مي‌تواند باعث توسعه ترتيبات رسمي‌تر همكاري امنيتي و عدم تجاوز شود، مي‌نويسد. به گفته او‌ «درحالی‌که این گفت‌وگو باید به ذی‌نفعان مرتبط منطقه‌ای واگذار شود، چارچوب‌های نهادی موجود برای گفت‌وگو و به‌ویژه سازمان ملل متحد نیز می‌توانند برای تحقق این هدف استفاده شوند».
ظريف افزوده است: «با بهره‌مندی از تجربه گذشته و با نگاهی به وضعیت گسترده‌تر جهانی، لازم است دو نگاه متضاد برای بررسی بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به طور کامل شناسایی و تفکیک شود: ذهنیت با حاصل‌جمع صفر در مقابل رهیافت با حاصل‌جمع غیرصفر. در دنیای جهانی‌شده که در آن همه چیز از محیط زیست تا امنیت جهانی شده، تقریبا غیرممکن است که به هزینه دیگران بتوان دستاوردی داشت. رهیافت‌های با حاصل‌جمع صفر به برایندهای با حاصل‌جمع منفی منجر می‌شوند. به عبارت بسیار ساده، باید بین سناریوی «باخت- باخت» در مقابل سناریوی «برد- برد» یکی را انتخاب کرد. هیچ حد وسطی وجود ندارد».
او ضمن تأكيد بر اينكه در عراق، سوريه و يمن راه‌حل نظامي نيست، نوشته است: «با وجود دشواری‌های هر بحران، همیشه امکان‌هایی برای کاوش و در نهایت رسیدن به نتیجه‌ای که برای همه طرف‌های درگیر پذيرفتني باشد، وجود دارد. یا به صورت صریح‌تر، همیشه راهی برای «رسیدن به توافق» وجود دارد».

محمدجواد ظریف در مقاله‌اي كه روزنامه الراي كويت ديروز منتشر كرد، به تشریح چگونگی مقابله با زمینه‌های گسترش تروریسم و افراط‌گرایی پرداخته است.
او نوشته است: «فراسوی مجادلات پایان‌ناپذیر رایج میان سیاست‌مداران، این دو معضل همزاد یعنی تروریسم و افراط‌گرايی، نتیجه طبیعی ناکارآمدی وضعیت کنونی بین‌المللی و به‌ویژه تحولات اخیر است. این دو معضل نه به منطقه مشخصی از جهان محدود می‌شود و نه مختص دین و مذهب خاصی است». به اعتقاد ظريف «مبارزه تأثیرگذار و موفق علیه این دو پدیده سرطانی، نیازمند رویکرد همه‌جانبه و راهبرد چندبخشی است که بیش و پیش از هر چیز، در گرو درک هوشیارانه از شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و جهانی‌ای است که زمینه‌ساز این دو پدیده شده‌اند».
او همچنين تأكيد كرده است: «برای فهم شرایط اجتماعی و زمینه‌های جهانی، ابتدا باید توهمات نادرست از ذهن‌ها زدوده شوند». از نگاه وزير خارجه كشورمان يك تصور ديگر نيز بايد زدوده شود و آن اين است كه «برای ما در غرب آسیا، آسان است که غرب را به واسطه اقداماتش به عنوان مقصر شوربختی‌های‌مان سرزنش کنیم... هم‌زمان، برای غرب نیز بسیار آسان بوده است که انگشت اتهام را به سوی ما به عنوان مسلمانان غرب آسیا صرف‌نظر از اختلاف‌ها، مخالفت‌ها و حتی نزاع‌های موجود نشانه رود. متهم‌کردن هر یک از طرفین از سوی دیگر، می‌تواند آسان‌ترین راه برای انحراف از اصل موضوع باشد. اما چنین کاری نه صحیح است و نه راه‌گشا. چراکه جهان امروز ما بسیار پیچیده‌تر از گذشته شده است».
به گفته ظريف «سومین تصور غلطی که باید رفع شود، اعتقاد به این باور است که از یک سو میان دیکتاتوری و تروریسم رابطه مستقیمی وجود دارد و از سوی دیگر دموکراسی‌ها با یکدیگر نمی‌جنگند».
ظريف در ادامه به اشغال فلسطين و روند استفاده فعال ايالات متحده از نيروي نظامي بعد از سال 2001 اشاره كرده و نوشته است: «کاملا روشن است که این دو قمار شکست‌خورده ریشه وضعیت‌های غم‌انگیز مستمری است که امروز در افغانستان، عراق و سوریه شاهد آن هستیم». او تأكيد دارد «ضروری است که از ماجراجویی‌های نظامی بدفرجام در غرب آسیا یک نتیجه‌گیری گسترده‌تر ارائه کنیم و آن اینکه، دوران هژمونی و سلطه‌طلبی به سر آمده است».
وزير خارجه كشورمان در اين يادداشت از عوامل داخلي جوامع دچار درگيري و خشونت نيز غافل نشده و نوشته است: «جوامع در حال توسعه با تهاجم و اشغال دچار شکاف شدند، روندهای توسعه‌ای آنها با مانع مواجه شد، فقر در آنها در حال گسترش و وخیم‌تر‌شدن است، پیامدهای منفی فقر برای بافت اجتماعی، مشتمل بر بی‌کاری گسترده و چشم‌انداز ضعیف برای آینده‌ای بهتر و سالم‌تر، همگی به محیط اجتماعی ناسالمی اشاره دارند که زمینه را برای تولید و تکثیر اشکال مختلف بیماری‌های اجتماعی و خشونت سیاسی فزاینده و خودافزا فراهم و بارور می‌کنند».
او همچنين به عنصر منطقه‌اي در خشونت‌هاي افراط‌گرايانه فعلي به‌ويژه در عراق و سوريه پرداخته و نوشته است: «بدون آنکه بخواهیم مسببان یا خطاکاران را مشخص کنیم باید بگوییم زنجیره‌ای از کنش و واکنش، در ترکیب با سایر رویدادها و اظهارات خاص به نفع تروریست‌های افراط‌گرا شد و خطر تشدید تحولات و حتی منازعه را ایجاد كرد».
ظريف در پايان اين يادداشت به ارائه راهكار پرداخته و از يك مجمع گفت‌وگوي منطقه‌اي كه در نهايت مي‌تواند باعث توسعه ترتيبات رسمي‌تر همكاري امنيتي و عدم تجاوز شود، مي‌نويسد. به گفته او‌ «درحالی‌که این گفت‌وگو باید به ذی‌نفعان مرتبط منطقه‌ای واگذار شود، چارچوب‌های نهادی موجود برای گفت‌وگو و به‌ویژه سازمان ملل متحد نیز می‌توانند برای تحقق این هدف استفاده شوند».
ظريف افزوده است: «با بهره‌مندی از تجربه گذشته و با نگاهی به وضعیت گسترده‌تر جهانی، لازم است دو نگاه متضاد برای بررسی بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به طور کامل شناسایی و تفکیک شود: ذهنیت با حاصل‌جمع صفر در مقابل رهیافت با حاصل‌جمع غیرصفر. در دنیای جهانی‌شده که در آن همه چیز از محیط زیست تا امنیت جهانی شده، تقریبا غیرممکن است که به هزینه دیگران بتوان دستاوردی داشت. رهیافت‌های با حاصل‌جمع صفر به برایندهای با حاصل‌جمع منفی منجر می‌شوند. به عبارت بسیار ساده، باید بین سناریوی «باخت- باخت» در مقابل سناریوی «برد- برد» یکی را انتخاب کرد. هیچ حد وسطی وجود ندارد».
او ضمن تأكيد بر اينكه در عراق، سوريه و يمن راه‌حل نظامي نيست، نوشته است: «با وجود دشواری‌های هر بحران، همیشه امکان‌هایی برای کاوش و در نهایت رسیدن به نتیجه‌ای که برای همه طرف‌های درگیر پذيرفتني باشد، وجود دارد. یا به صورت صریح‌تر، همیشه راهی برای «رسیدن به توافق» وجود دارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.