|

نقش تیلرسون در دولت ترامپ

نقش «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا، طی چند هفته پس از تعیین او به این مقام کاملا در حاشیه قرار داشت. در این دوره تیلرسون حتی از بحران استعفای «مارک فلین»، مشاور امنیت ملی، برای توسعه نقش خود در تصمیم‌سازی‌های وزارت خارجه استفاده نکرد؛ حال آنکه همیشه بین وزارت خارجه و مشاوران امنیت ملی در بسیاری از موارد رقابت وجود داشت. بالاترین این رقابت‌ها در دولت نخست «ریچارد نیکسون» و به‌ویژه بین «هنری کیسینجر»، مشاور امنیت ملی وقت و «ویلیام راجرز» وزیر خارجه او، بود.
حتی وقتی کاخ سفید بودجه وزارت خارجه را تقلیل داد، رکس تیلرسون هیچ واکنشی نشان نداد. این در حالی است که کاهش بودجه کاملا بر قدرت این وزارتخانه و نقش آن تأثیر خواهد گذاشت. همچنین تیلرسون در بسیاری از دیدارهای مهمی که مقامات کاخ سفید با میهمانان خارجی داشتند، حضور پیدا نکرد؛ موضوعی که به عملکرد کاملا ضعیف وزیر خارجه تعبیر شد. همین رویکرد در سفرهای تیلرسون به آلمان برای حضور در نشست وزیران خارجه دولت‌های گروه 20، بین 15 تا 17فوریه گذشته نیز مشاهده شد. در آن نشست او نتوانست به انتظارها پاسخ دهد و برای مثال جواب قانع‌کننده‌ای به پرسش مهمی بدهد که در اذهان چرخ می‌خورد و از او می‌خواستند معنای شعار «نخست آمریکا» و تأثیر آن را بر سیاست خارجی این کشور توضیح دهد. با این همه رفتار او از زمان سفر آسیایی‌اش کمی تغییر کرد. او ابتدا به ژاپن و کره‌جنوبی و سپس چین سفر کرد و درنهایت در نشست ائتلاف بین‌المللی واشنگتن علیه تروریسم در 22 مارس حاضر شد. تیلرسون در سفر اخیر خود تا حدودی موفق بود و توانست پیامی روشن مبنی بر تعهد ایالات متحده به حمایت از ژاپن و کره‌جنوبی بدهد و بدون اینکه خشم چینی‌ها را برانگیزد، در پکن مذاکراتی با مقامات این کشور داشته و مقدمات سفر آتی رئیس‌جمهور این کشور به آمریکا را فراهم کند. تیلرسون همچنین توانست در این دیدارها به‌نوعی بر تعهد آمریکا نسبت به ژاپن تأکید کند که نگرانی رهبران چین را در پی نداشته باشد زیرا او دراین‌باره بر سه نکته مهم تأکید کرد: یکی پیامدهای ناشی از سیاست‌های حمایتی آمریکا از تجارت آزاد بین‌المللی که محور اصلی سیاست اقتصادی چین را هم تشکیل می‌دهد. دوم، عدم تحریک چین درباره سیاست‌های ترامپ نسبت به تایوان و نپرداختن به خبرهای نگران‌کننده‌ای که درباره ارسال سلاح‌های آمریکایی به تایوان منتشر شده بود. سوم اینکه مسئولیت مهار بلندپروازی‌های اتمی کره‌شمالی را بر دوش چین انداخت و گفت دولت ترامپ در مقابله با برنامه هسته‌ای و موشکی کره‌شمالی اولویت را به برخوردهای چین با این کشور می‌دهد. تیلرسون همچنین تا حدودی موفق شد نگرانی چین را نسبت به تغییرات در دولت جدید آمریکا برطرف کند هرچند ترامپ در این بازه زمانی کمکی به مأموریت دشوار وزیر خارجه‌اش نکرد. او حتی در طول این سفر با توییت‌های خودش پکن را بیش از پیش نگران کرد زیرا در آستانه سفر وزیر خارجه‌اش توییت کرد که چین برای مهار خطر تسلیحاتی کره‌شمالی هیچ کاری نمی‌کند. اما تیلرسون دراین‌باره زبانی نرم‌تر به کار برد و چینی‌ها را ترغیب کرد با واشنگتن برای کاهش تنش‌ها در شرق آسیا همکاری کنند. او هرچند یادآور شد واشنگتن در مقابله با سیاست‌های تجاوزگرانه کره‌شمالی هیچ تردیدی به خود راه نمی‌دهد اما درعین‌حال گفت درها به روی یک توافق با دولت پیونگ‌یانگ باز است. پررنگ‌شدن نقش تیلرسون در این سفر اما الزاما به این معنا نخواهد بود که او در آینده بازیگری اصلی بوده یا در تصمیم‌سازی‌های مهم نقش خواهد داشت. روشن است که او نمی‌تواند دراین‌باره نقشی جوهری داشته باشد مگر آنکه تلاش بیشتری کند تا رهنمودهای زیادی را که همچنان از خارج از نهادهای سیاسی سنتی آمریکا می‌آید و با هم فاصله زیادی دارد به یکدیگر نزدیک کند. او دراین‌باره با ژنرال‌های کارکشته‌ای که اصلی‌ترین پست‌ها را در نهادهای سیاست خارجی آمریکا به دست دارند، اختلاف دارد؛ ازجمله «دیوید متیس» وزیر دفاع و «اچ.آر.مکمستر» مشاور امنیت ملی این کشور. توجه داشته باشیم که هرچه فعالیت این دو نهاد بیشتر شود اهمیت نقش آنها نیز دوچندان خواهد شد. این در شرایطی است که ترامپ اولویت اصلی خود را به مقابله با تشکیلات داعش و تروریسم در کل اختصاص داده و تکیه بر ابزارهای نظامی را بر ابزارهای دیپلماتیک حداقل در دوره کوتاه‌مدت آینده ترجیح می‌دهد. کاهش بودجه وزارت خارجه آمریکا و در عوض افزایش 10درصدی بودجه وزارت دفاع تنها نخستین نشانه‌های این اولویت بود.

نقش «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا، طی چند هفته پس از تعیین او به این مقام کاملا در حاشیه قرار داشت. در این دوره تیلرسون حتی از بحران استعفای «مارک فلین»، مشاور امنیت ملی، برای توسعه نقش خود در تصمیم‌سازی‌های وزارت خارجه استفاده نکرد؛ حال آنکه همیشه بین وزارت خارجه و مشاوران امنیت ملی در بسیاری از موارد رقابت وجود داشت. بالاترین این رقابت‌ها در دولت نخست «ریچارد نیکسون» و به‌ویژه بین «هنری کیسینجر»، مشاور امنیت ملی وقت و «ویلیام راجرز» وزیر خارجه او، بود.
حتی وقتی کاخ سفید بودجه وزارت خارجه را تقلیل داد، رکس تیلرسون هیچ واکنشی نشان نداد. این در حالی است که کاهش بودجه کاملا بر قدرت این وزارتخانه و نقش آن تأثیر خواهد گذاشت. همچنین تیلرسون در بسیاری از دیدارهای مهمی که مقامات کاخ سفید با میهمانان خارجی داشتند، حضور پیدا نکرد؛ موضوعی که به عملکرد کاملا ضعیف وزیر خارجه تعبیر شد. همین رویکرد در سفرهای تیلرسون به آلمان برای حضور در نشست وزیران خارجه دولت‌های گروه 20، بین 15 تا 17فوریه گذشته نیز مشاهده شد. در آن نشست او نتوانست به انتظارها پاسخ دهد و برای مثال جواب قانع‌کننده‌ای به پرسش مهمی بدهد که در اذهان چرخ می‌خورد و از او می‌خواستند معنای شعار «نخست آمریکا» و تأثیر آن را بر سیاست خارجی این کشور توضیح دهد. با این همه رفتار او از زمان سفر آسیایی‌اش کمی تغییر کرد. او ابتدا به ژاپن و کره‌جنوبی و سپس چین سفر کرد و درنهایت در نشست ائتلاف بین‌المللی واشنگتن علیه تروریسم در 22 مارس حاضر شد. تیلرسون در سفر اخیر خود تا حدودی موفق بود و توانست پیامی روشن مبنی بر تعهد ایالات متحده به حمایت از ژاپن و کره‌جنوبی بدهد و بدون اینکه خشم چینی‌ها را برانگیزد، در پکن مذاکراتی با مقامات این کشور داشته و مقدمات سفر آتی رئیس‌جمهور این کشور به آمریکا را فراهم کند. تیلرسون همچنین توانست در این دیدارها به‌نوعی بر تعهد آمریکا نسبت به ژاپن تأکید کند که نگرانی رهبران چین را در پی نداشته باشد زیرا او دراین‌باره بر سه نکته مهم تأکید کرد: یکی پیامدهای ناشی از سیاست‌های حمایتی آمریکا از تجارت آزاد بین‌المللی که محور اصلی سیاست اقتصادی چین را هم تشکیل می‌دهد. دوم، عدم تحریک چین درباره سیاست‌های ترامپ نسبت به تایوان و نپرداختن به خبرهای نگران‌کننده‌ای که درباره ارسال سلاح‌های آمریکایی به تایوان منتشر شده بود. سوم اینکه مسئولیت مهار بلندپروازی‌های اتمی کره‌شمالی را بر دوش چین انداخت و گفت دولت ترامپ در مقابله با برنامه هسته‌ای و موشکی کره‌شمالی اولویت را به برخوردهای چین با این کشور می‌دهد. تیلرسون همچنین تا حدودی موفق شد نگرانی چین را نسبت به تغییرات در دولت جدید آمریکا برطرف کند هرچند ترامپ در این بازه زمانی کمکی به مأموریت دشوار وزیر خارجه‌اش نکرد. او حتی در طول این سفر با توییت‌های خودش پکن را بیش از پیش نگران کرد زیرا در آستانه سفر وزیر خارجه‌اش توییت کرد که چین برای مهار خطر تسلیحاتی کره‌شمالی هیچ کاری نمی‌کند. اما تیلرسون دراین‌باره زبانی نرم‌تر به کار برد و چینی‌ها را ترغیب کرد با واشنگتن برای کاهش تنش‌ها در شرق آسیا همکاری کنند. او هرچند یادآور شد واشنگتن در مقابله با سیاست‌های تجاوزگرانه کره‌شمالی هیچ تردیدی به خود راه نمی‌دهد اما درعین‌حال گفت درها به روی یک توافق با دولت پیونگ‌یانگ باز است. پررنگ‌شدن نقش تیلرسون در این سفر اما الزاما به این معنا نخواهد بود که او در آینده بازیگری اصلی بوده یا در تصمیم‌سازی‌های مهم نقش خواهد داشت. روشن است که او نمی‌تواند دراین‌باره نقشی جوهری داشته باشد مگر آنکه تلاش بیشتری کند تا رهنمودهای زیادی را که همچنان از خارج از نهادهای سیاسی سنتی آمریکا می‌آید و با هم فاصله زیادی دارد به یکدیگر نزدیک کند. او دراین‌باره با ژنرال‌های کارکشته‌ای که اصلی‌ترین پست‌ها را در نهادهای سیاست خارجی آمریکا به دست دارند، اختلاف دارد؛ ازجمله «دیوید متیس» وزیر دفاع و «اچ.آر.مکمستر» مشاور امنیت ملی این کشور. توجه داشته باشیم که هرچه فعالیت این دو نهاد بیشتر شود اهمیت نقش آنها نیز دوچندان خواهد شد. این در شرایطی است که ترامپ اولویت اصلی خود را به مقابله با تشکیلات داعش و تروریسم در کل اختصاص داده و تکیه بر ابزارهای نظامی را بر ابزارهای دیپلماتیک حداقل در دوره کوتاه‌مدت آینده ترجیح می‌دهد. کاهش بودجه وزارت خارجه آمریکا و در عوض افزایش 10درصدی بودجه وزارت دفاع تنها نخستین نشانه‌های این اولویت بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.