|

دستاوردهای مدنی دولت یازدهم

عباس توتونچی . فعال سیاسی

دولت روحانی در یکی از پیچیده‌ترین شرایط سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی سکان اداره کشور را بر عهده گرفت. از لحاظ سیاسی، ایجاد فضای دوقطبی و تقابل با ارکان مختلف نظام و یاران انقلاب، در عرصه اقتصادی، گسترش فساد، هرج‌ومرج و بی‌ثباتی در کنار تورم و رکود و در عرصه بین‌المللی نیز کاهش حضور ایران در مجامع جهانی و بین‌المللی و صدور قطع‌نامه‌های پی‌درپی از شاخصه‌های دولت گذشته بود. در باب دستاوردهای اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی دولت تدبیر و امید، در شرایط فعلی اجماع نظری وجود ندارد. موافقان از کارکرد اقتصادی دولت به دلیل مهار رشد فزاینده تورم و ایجاد ثبات در اقتصاد تمجید می‌کنند و منتقدان نیز اعتقاد دارند گشایشی در فضای اقتصادی کشور به وجود نیامده است. در عرصه بین‌المللی نیز از برجام به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای دولت یاد می شود که علاوه بر رفع مخاطرات نظامی، پایانی بر پروژه ایران‌هراسی بود و باعث گشایش در تعامل ایران با کشورهای خارجی به‌ویژه دولت‌هاي اروپایی شد؛ در مقابل مخالفان دولت در این بخش نیز اعتقاد دارند برجام دستاوردی برای کشور و مردم نداشته است.

اگر حتی همه نقد مخالفان درباره عملکرد اقتصادی و سیاست خارجی دولت یازدهم را بپذیریم، از کارکرد و تأثیر مثبت دولت تدبیر و امید در توسعه و بسط رفتارهای مدنی نمی‌توان به راحتی عبور کرد. البته گذار به دموکراسی پروسه زمان‌بری است و انتظار نمی‌رود دولت روحانی که با شعار توسعه اقتصادی پا به عرصه انتخابات گذاشت، ایرادات ساختاری دموکراسی در کشور را رفع کند، اما با مروری بر آنچه در چهار سال اخیر گذشت، می‌توان دریافت دولت روحانی در بروز رفتارهای مدنی و تغییر متدولوژی مخالفان برای رویارویی با دستاوردهای نوین مدنی مؤثر بوده است.
آنچه مسلم است یکی از تفاوت‌های اصلی اصلاح‌طلبان با اصولگرایان، تفاوت در شیوه رفتارهای سیاسی است. اصولگرایان در رویکردی تکلیف‌گرایانه، قائل به برخورد سلبی، هستند و در مقابل اصلاح‌طلبان با رویکردی نتیجه‌گرایانه منش معتدل، همزیستی مسالمت‌آمیز، کثرت‌گرایی، اختیار، تعامل، سازش، صلح و... را برمی‌گزینند؛ اما اگر مروری کوتاه بر برخی رفتارهای اصولگرایان و مخالفان دولت داشته باشیم، بروز برخی رفتارهای مدنی قابل تأمل و امیدبخش است.
در اولین دوره برگزاری نمایشگاه مطبوعات در دولت روحانی، رسانه‌های اصولگرا به بهانه تبعیض دولت در برخورد با رسانه‌ها، در یک رفتار مدنی و مدرن نمایشگاه مطبوعات را تحریم کردند! در طول چهار سال هر بار که رسانه‌ای اصولگرا توقیف شد، منتقدان اصولگرای دولت با تأکید بر آزادی بیان و مطبوعات دولت را به نادیده‌گرفتن آزادی مطبوعات متهم کردند. اگر در گذشته برخورد با خبرنگاران موضوعی عادی و پیش‌پاافتاده بود، نحوه برخورد وزیر راه روحانی با یک خبرنگار به تیتر اصلی تمام روزنامه‌های اصولگرا تبدیل شد؛ اگر تا پیش از دولت روحانی، موضوع هسته‌ای کشور، ماهیتی امنیتی، محرمانه و غیرقابل بحث داشت، با حضور روحانی به موضوعی فراگیر تبدیل شد و حتی اصولگرایان نیز به این باور مدنی رسیدند که مردم باید به هر آنچه در ماجرای توافق هسته‌ای می‌گذرد، واقف باشند و روزانه نظرات مردم عادی، رانندگان تاکسی، استادان دانشگاه و کارمند و کارگر و کسبه درباره پرونده هسته‌ای در سانه ملی پخش شد. بروز رفتارهای مدنی و قابل تأمل از سوی اصولگرایان به این موارد محدود نشد؛ اگر در گذشته بروز برخی بلایا و حوادث به برخي گناهان مرتبط می‌شد، در دولت روحانی با هر اتفاقی انگشت اشاره به سمت مدیران نشانه می‌رفت و فریاد استیضاح و محاکمه مسئول بلند می‌شد؛ یا اگر معیشت و اقتصاد جامعه از نگاه برخی اصولگرایان، مسئله مهمی نبود و مردم به تجربه زیستن با یک وعده غذایی دعوت می‌شدند، در دولت روحانی معیشت و رفاه مردم به دغدغه اصلی اصولگرایان تبدیل شد و بارها و بارها از تریبون‌های رسمی خواستار توجه به معیشت مردم شدند!
اصلاح‌طلبان باید این تغییرات رفتاری اصولگرایان را حتی اگر تاکتیکی و موقت باشد، به فال نیک بگیرند. مگر نه اینکه یکی از شعارها و مطالبات اصلی اصلاح‌طلبان، ترویج رفتارهای مدنی در جامعه است، پس حتی اگر ترکش‌های این تغییر رفتار دامن دولت اعتدال و اصلاح‌طلب را نیز بگیرد، ملالی نیست و همین که اصولگرایان به رفتارهای مدنی روی آورده‌اند، دستاوردی شیرین، مطلوب و درخورتأمل به شمار می‌آید.

دولت روحانی در یکی از پیچیده‌ترین شرایط سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی سکان اداره کشور را بر عهده گرفت. از لحاظ سیاسی، ایجاد فضای دوقطبی و تقابل با ارکان مختلف نظام و یاران انقلاب، در عرصه اقتصادی، گسترش فساد، هرج‌ومرج و بی‌ثباتی در کنار تورم و رکود و در عرصه بین‌المللی نیز کاهش حضور ایران در مجامع جهانی و بین‌المللی و صدور قطع‌نامه‌های پی‌درپی از شاخصه‌های دولت گذشته بود. در باب دستاوردهای اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی دولت تدبیر و امید، در شرایط فعلی اجماع نظری وجود ندارد. موافقان از کارکرد اقتصادی دولت به دلیل مهار رشد فزاینده تورم و ایجاد ثبات در اقتصاد تمجید می‌کنند و منتقدان نیز اعتقاد دارند گشایشی در فضای اقتصادی کشور به وجود نیامده است. در عرصه بین‌المللی نیز از برجام به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای دولت یاد می شود که علاوه بر رفع مخاطرات نظامی، پایانی بر پروژه ایران‌هراسی بود و باعث گشایش در تعامل ایران با کشورهای خارجی به‌ویژه دولت‌هاي اروپایی شد؛ در مقابل مخالفان دولت در این بخش نیز اعتقاد دارند برجام دستاوردی برای کشور و مردم نداشته است.

اگر حتی همه نقد مخالفان درباره عملکرد اقتصادی و سیاست خارجی دولت یازدهم را بپذیریم، از کارکرد و تأثیر مثبت دولت تدبیر و امید در توسعه و بسط رفتارهای مدنی نمی‌توان به راحتی عبور کرد. البته گذار به دموکراسی پروسه زمان‌بری است و انتظار نمی‌رود دولت روحانی که با شعار توسعه اقتصادی پا به عرصه انتخابات گذاشت، ایرادات ساختاری دموکراسی در کشور را رفع کند، اما با مروری بر آنچه در چهار سال اخیر گذشت، می‌توان دریافت دولت روحانی در بروز رفتارهای مدنی و تغییر متدولوژی مخالفان برای رویارویی با دستاوردهای نوین مدنی مؤثر بوده است.
آنچه مسلم است یکی از تفاوت‌های اصلی اصلاح‌طلبان با اصولگرایان، تفاوت در شیوه رفتارهای سیاسی است. اصولگرایان در رویکردی تکلیف‌گرایانه، قائل به برخورد سلبی، هستند و در مقابل اصلاح‌طلبان با رویکردی نتیجه‌گرایانه منش معتدل، همزیستی مسالمت‌آمیز، کثرت‌گرایی، اختیار، تعامل، سازش، صلح و... را برمی‌گزینند؛ اما اگر مروری کوتاه بر برخی رفتارهای اصولگرایان و مخالفان دولت داشته باشیم، بروز برخی رفتارهای مدنی قابل تأمل و امیدبخش است.
در اولین دوره برگزاری نمایشگاه مطبوعات در دولت روحانی، رسانه‌های اصولگرا به بهانه تبعیض دولت در برخورد با رسانه‌ها، در یک رفتار مدنی و مدرن نمایشگاه مطبوعات را تحریم کردند! در طول چهار سال هر بار که رسانه‌ای اصولگرا توقیف شد، منتقدان اصولگرای دولت با تأکید بر آزادی بیان و مطبوعات دولت را به نادیده‌گرفتن آزادی مطبوعات متهم کردند. اگر در گذشته برخورد با خبرنگاران موضوعی عادی و پیش‌پاافتاده بود، نحوه برخورد وزیر راه روحانی با یک خبرنگار به تیتر اصلی تمام روزنامه‌های اصولگرا تبدیل شد؛ اگر تا پیش از دولت روحانی، موضوع هسته‌ای کشور، ماهیتی امنیتی، محرمانه و غیرقابل بحث داشت، با حضور روحانی به موضوعی فراگیر تبدیل شد و حتی اصولگرایان نیز به این باور مدنی رسیدند که مردم باید به هر آنچه در ماجرای توافق هسته‌ای می‌گذرد، واقف باشند و روزانه نظرات مردم عادی، رانندگان تاکسی، استادان دانشگاه و کارمند و کارگر و کسبه درباره پرونده هسته‌ای در سانه ملی پخش شد. بروز رفتارهای مدنی و قابل تأمل از سوی اصولگرایان به این موارد محدود نشد؛ اگر در گذشته بروز برخی بلایا و حوادث به برخي گناهان مرتبط می‌شد، در دولت روحانی با هر اتفاقی انگشت اشاره به سمت مدیران نشانه می‌رفت و فریاد استیضاح و محاکمه مسئول بلند می‌شد؛ یا اگر معیشت و اقتصاد جامعه از نگاه برخی اصولگرایان، مسئله مهمی نبود و مردم به تجربه زیستن با یک وعده غذایی دعوت می‌شدند، در دولت روحانی معیشت و رفاه مردم به دغدغه اصلی اصولگرایان تبدیل شد و بارها و بارها از تریبون‌های رسمی خواستار توجه به معیشت مردم شدند!
اصلاح‌طلبان باید این تغییرات رفتاری اصولگرایان را حتی اگر تاکتیکی و موقت باشد، به فال نیک بگیرند. مگر نه اینکه یکی از شعارها و مطالبات اصلی اصلاح‌طلبان، ترویج رفتارهای مدنی در جامعه است، پس حتی اگر ترکش‌های این تغییر رفتار دامن دولت اعتدال و اصلاح‌طلب را نیز بگیرد، ملالی نیست و همین که اصولگرایان به رفتارهای مدنی روی آورده‌اند، دستاوردی شیرین، مطلوب و درخورتأمل به شمار می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.