|

رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتي:

مسوولان صنعت گردشگری را گیج کرده‌اند

صدرا محقق . عكس: مهدي حسني، شرق

مسوولان صنعت گردشگری را گیج کرده‌اند
محمد‌حسن کرمانی رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران و از فعالان باسابقه بخش خصوصی در حوزه گردشگری است. او همیشه در این حوزه از منتقدان اصلی مسوولان دولتی و برنامه‌هایشان هم بوده، در رابطه با چشم‌انداز وضعیت گردشگری کشور در دولت آینده و آنچه در دو دولت نهم و دهم در زمان زمامداری محمود احمدی‌نژاد در کشور گذشت، به گفت‌وگو نشسته‌ایم، مشروح این گفت‌وگو در ادامه می‌آید.

‌ چشم‌انداز وضعیت گردشگری در سال جدید را چگونه می‌بینید؟
من این چشم‌انداز را خوب نمی‌بینم، سالی که نکوست از بهارش پیداست، این چند ماه اول سال هم خوب نبود، شرایط موجود اقتصادی نشان می‌دهد با توجه به اولویت‌بندی‌های مردم و مسوولان، گردشگری اولویت ندارد، فضای سیاسی هم کسب و کار ما را به رکود برده است. به نظر من این وضعیت تا چند ماه بعد از انتخابات هم ادامه پیدا می‌کند. بی‌برنامگی موجود در این عرصه هم به مشکلات دامن می‌زند. شواهد نشان می‌دهد این صنعت در سال‌جاری در همین وضعیت خواهد ماند، مگر اینکه دلخوش کنیم به آمارهای عجیب‌و‌غریب مسوولان. برای نمونه من هفته پیش به سه استان سفر کردم و در هتل هم اقامت کردم، می‌دانم که ظرفیت اشغال هتل‌های کشور چه اندازه است، اما وقتی مسوولان آمارهای غیرواقعی می‌دهند چه می‌شود گفت.
‌ دولت دهم در ماه‌های پایانی عمرش است، تا چند وقت دیگر دولت جدید با رییس‌جمهور و احتمالا مسوولان جدید مشغول به کار می‌شود، انتظار شما به عنوان رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران از دولت آینده چیست؟
هر دولتی با هر رییس‌جمهوری که باشد، باید اقتصاد یا گردشگری را با سیاست پیوند ندهد، این نکته بسیار مهم است، الان سازمانی که متولی بحث گردشگری در کشور است به مباحثی ورود می‌کند که به لحاظ تخصصی هیچ ارتباطی به او ندارد. این هزینه‌هایی که در این عرصه‌ها هم صرف می‌شود همه بیهوده است و هیچ منفعتی برای گردشگری کشور ندارد. در حالی که این هزینه‌ها باید خرج صنعت گردشگری شود. ما به عنوان فعالان بخش خصوصی هیچ‌گونه شفاف‌سازی در زمینه این صنعت ندیدیم. نه از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، نه از سازمان حج و زیارت و نه از سازمان هواپیمایی کشور که سازمان‌های اصلی متولی و مرتبط با صنعت گردشگری هستند. در این سال‌ها هر کس ساز خودش را زده است. اما آنچه که هیچ اهمیتی نداشته برای اینها صنعت گردشگری بوده است. در جلساتشان حتی فعالان اصلی بخش خصوصی را راه نمی‌دهند. به نظر من فرم و ساختار موجود در این سازمان‌ها اشتباه است. دولت باید در این صنعت حضور حداقلی داشته باشد. نه اینکه به عنوان مدیر و فرمان‌دهی متولی باشد، حداکثر حضور دولت در عرصه صنعت گردشگری باید وظیفه‌اش چیزی در حد امربر باشد. اگر روزی قرار شد کارشناسانه کار کنند باید گزارشی غیرسیاسی در این‌باره منتشر کنند و ببینند ما کجای کار هستیم. برای مقایسه می‌شود به کشور ترکیه و برنامه‌های آنها در این صنعت نگاه کرد تا بفهمیم ما در کجای کار هستیم. اما آمارها و برنامه‌های ما در زمینه گردشگری مشکل اساسی دارد. به عنوان مثال نگاه کنید به همین آخرین اقدامی که سازمان در زمینه افزایش قیمت بلیت موزه‌ها برای افراد خارجی انجام داد، من مبنای این کار را نمی‌فهمم و تاکنون هم مشکلات زیادی ایجاد کرده است، به عنوان مثال در همین چند‌وقت اخیر دو نفر که همسران خارجی اما با ملیت ایرانی و دارای کارت‌ملی و شناسنامه ایرانی داشته‌اند به من گفتند برای دیدن موزه رفته بودند اما به آنها گفته شد چون قیافه آنها به خارجی‌ها می‌خورد باید قیمت بلیت را به نرخ خارجی‌ها حساب کنند. این کارها توهین‌آمیز است. اما از آن‌سو کاری که باید کنند را نمی‌کنند، امروزه مسافر عراقی و چینی بازار ما را شناخته، هیچ‌کس با آژانس‌ها کار نمی‌کند و شخصا وارد کشور می‌شوند و ویزا می‌گیرند بدون اینکه هیچ منفعتی برای فعالان این عرصه داشته باشند. پس این آژانس‌ها برای چه چیزی درست شده‌اند؟ هواپیمایی کشوری هم همین است آنقدر بخشنامه‌ها و تصمیمات آنها اشتباه است که تعجب‌آور است.
‌ اگر بخواهید بزرگ‌ترین ضعف و بزرگ‌ترین دستاورد دولت‌های نهم و دهم در حوزه گردشگری را نام ببرید، به چه مواردی اشاره می‌کنید؟
به اعتقاد من این دو دولت دستاورد مثبت و قابل‌توجهی در زمینه گردشگری نداشته‌اند، حتی اگر بخواهم خیلی خوشبینانه هم به ماجرا نگاه کنم، چیز مثبتی نیست که به آن اشاره کنم. اما در عوض نقاط ضعف و منفی زيادي دیده می‌شود. در پرونده مسوولان این سال‌ها، شما فقط به آمارهایی که هر سال اعلام می‌کنند نگاه کنید، اینقدر این آمارها غیرواقعی است که آدم از دیدنشان تعجب می‌کند. اگر آمارهای عجیب‌و‌غریب دستاورد است بله اینها دستاورد داشته‌اند، اما من معتقدم این مسوولان صنعت گردشگری کشور را گیج کرده‌اند، معلوم نیست به کجا داریم می‌رویم. روی هر بخشی از این صنعت دست بگذارم نتیجه این اقدامات منفی را می‌بینید، مثلا نمایشگاه‌های گردشگری داخلی و خارجی را که می‌شد از آنها برای رونق این صنعت استفاده کرد دچار چنان بی‌برنامگی و تشتتی کرده‌اند که حالا به نقاط ضعف ما بدل شده‌اند. در همه این هشت سال ضعف زیاد بوده است، در دوره‌های رییس کنونی که در دولت نهم هم معاون گردشگری بوده است آسیب‌های پرشماری به این صنعت وارد شد. شما نگاه کنید این همه هتل و متل با هزینه‌های بسیار در کشور ساخته شده و وجود دارد، اما اینها فرهنگ چادرخوابی را در این سال‌ها جا انداخته‌اند، به نظر من این توهین به فرهنگ ماست. الان همه جای کشور گردشگران به جای استفاده از پتانسیل‌های این صنعت در چادر می‌خوابند، پس این همه هتل و متل برای چه ساخته شده است، آیا اینها بی‌هدف ساخته شده؟ اگر نه پس چرا اینها فرهنگ چادر خوابی را رواج داده‌اند. این کارها با هدف توسعه صنعت گردشگری نیست. هتل‌دار سرمایه‌اش را گذاشته و حالا از فرط بیکاری مگس می‌پراند، اما مسوولان مردم و گردشگران را به چادر خوابی ترغیب کرده‌اند. این ارمغان این آقایان است. تعاریف گردشگری را در کشور ما به‌هم ریخته‌اند، هم در بخش گردشگران خارجی و هم داخلی.
‌ در این روزهای پایانی دولت دهم و مسوولان کنونی سازمان میراث فرهنگی آیا تغییر خاصی در شیوه مدیریتی آنها دیده‌اید، مثلا بی‌تفاوتی یا اقدامات خاص تبلیغی؟
به اعتقاد من این مدت بیشتر آنها دنبال کارهای انتخاباتی و سیاسی بودند، مثل برنامه‌هایی که در ورزشگاه و سالن 12هزار‌نفری آزادی برگزار کردند، این برنامه‌ها چه دستاوردی برای صنعت گردشگری کشور دارد جز تحمیل هزینه‌های گزاف و بی‌جهت به سازمانی که باید این هزینه‌ها را برای اعتلای این صنعت خرج کند. مسوولان این سازمان به نظر می‌رسد یک‌بار هم اساسنامه خود را نخوانده‌اند که ببینند وظایفشان چیست. صرف این بودجه‌ها فقط اتلاف سرمایه مردم است. حالا هم که تکلیف مشخص شده و گفته شده کاندیدای مورد‌نظر آنها تایید نشده اما هنوز برنامه‌هایشان رنگ و بوی انتخاباتی دارد، مثل برنامه‌ای که تحت عنوان هم‌اندیشی فعالان صنعت گردشگری هفته گذشته در کیش برگزار کردند، اگر دوره اینها رو به اتمام است پس این برنامه‌ها چیست آن‌هم در این زمان، شاید به کس دیگری امید بسته‌اند چون هنوز برنامه‌های انتخاباتی‌شان را ادامه می‌دهند. یا این حرکت‌ها بی‌هدف است یا هنوز کاندیدایی در انتخابات دارند، من نمی‌دانم. بحث صنعت گردشگری یک بحث تخصصی است و من هم اساسا آدم سیاسی نیستم، گردشگری هم مجزای از این حرف‌هاست اما آنها گردشگری و سازمان را گره زده‌اند به سیاست.
‌ شما سال‌هاست در این صنعت فعالیت می‌کنید از نظر شما در زمان ریاست‌ کدام یک از روسای‌جمهور ایران بیشتر و بهتر از همه به صنعت گردشگری و بخش خصوصی توجه بیشتری شد؟
اجازه دهید من به لحاظ رییس سازمان بگویم، در کشور ما همیشه وضع به گونه‌ای است که دعاگوی قبلی‌ها هستیم، در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری من یک رییس دیدم که واقعا حضورش برای سازمان، گردشگری و بخش خصوصی خوب و ماندگار بود و آن هم دوره آقای مرعشی بود. او هم به لحاظ مدیریت، درک وضعیت، علم، حوصله و مذاکره با بخش خصوصی بسیار خوب بود. البته آقای محمد معزالدین قبل از مرعشی هم فرد فهمیده‌ای بود اما در دوره آقای مرعشی واقعا وضع سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور خوب بود.
‌ آیا تاکنون مشاوران یا هر کدام از کاندیداهای ریاست‌جمهوری در رابطه با صنعت گردشگری اظهار‌نظری کرده که نظر شما را گرفته باشد؟
من اگرچه دنبال نمی‌کنم، اما نشنیده‌ام که هيچ‌كدام از این کاندیداها تاکنون در این‌باره حرفی زده باشد، در کشور ما برنامه داشتن و پرداختن به مسایل اصلی خیلی جایی ندارد، همه مشغول کلی‌گویی هستند. این نشان می‌دهد آقایان کاندیدا چندان بخش‌های اصلی اقتصاد و مثلا همین صنعت گردشگری را جدی نگرفته و نمی‌گیرند. در حالی که در همین دور نامزدی برای انتخاب شدن است که باید برنامه‌هایشان را منتشر کنند تا نقد و بررسی و تحلیل شود.
‌ آیا کسی از این هشت‌نفر، از شما که از فعالان با‌سابقه بخش خصوصی در زمینه گردشگری هستید، تاکنون مشاوره‌ای خواسته که در این زمینه به او اطلاعات یا مشورت دهید؟
نه، هیچ‌کدام چنین درخواستی نه از من و نه از دیگر دوستان نخواسته‌اند، تفکر اقتصاد در کشور ما کاملا دولتی است و در این تفکر متاسفانه بخش خصوصی چندان جایگاهی ندارد. در حالی که در صنعت رو‌به‌رشد گردشگری ما پتانسیل‌هایی داریم که با استفاده از آنها به شکل کارشناسی و برنامه‌ریزی‌شده می‌توانیم به دستاوردهای خوبی در حد و اندازه کشور خودمان برسیم.
محمد‌حسن کرمانی رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران و از فعالان باسابقه بخش خصوصی در حوزه گردشگری است. او همیشه در این حوزه از منتقدان اصلی مسوولان دولتی و برنامه‌هایشان هم بوده، در رابطه با چشم‌انداز وضعیت گردشگری کشور در دولت آینده و آنچه در دو دولت نهم و دهم در زمان زمامداری محمود احمدی‌نژاد در کشور گذشت، به گفت‌وگو نشسته‌ایم، مشروح این گفت‌وگو در ادامه می‌آید.

‌ چشم‌انداز وضعیت گردشگری در سال جدید را چگونه می‌بینید؟
من این چشم‌انداز را خوب نمی‌بینم، سالی که نکوست از بهارش پیداست، این چند ماه اول سال هم خوب نبود، شرایط موجود اقتصادی نشان می‌دهد با توجه به اولویت‌بندی‌های مردم و مسوولان، گردشگری اولویت ندارد، فضای سیاسی هم کسب و کار ما را به رکود برده است. به نظر من این وضعیت تا چند ماه بعد از انتخابات هم ادامه پیدا می‌کند. بی‌برنامگی موجود در این عرصه هم به مشکلات دامن می‌زند. شواهد نشان می‌دهد این صنعت در سال‌جاری در همین وضعیت خواهد ماند، مگر اینکه دلخوش کنیم به آمارهای عجیب‌و‌غریب مسوولان. برای نمونه من هفته پیش به سه استان سفر کردم و در هتل هم اقامت کردم، می‌دانم که ظرفیت اشغال هتل‌های کشور چه اندازه است، اما وقتی مسوولان آمارهای غیرواقعی می‌دهند چه می‌شود گفت.
‌ دولت دهم در ماه‌های پایانی عمرش است، تا چند وقت دیگر دولت جدید با رییس‌جمهور و احتمالا مسوولان جدید مشغول به کار می‌شود، انتظار شما به عنوان رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران از دولت آینده چیست؟
هر دولتی با هر رییس‌جمهوری که باشد، باید اقتصاد یا گردشگری را با سیاست پیوند ندهد، این نکته بسیار مهم است، الان سازمانی که متولی بحث گردشگری در کشور است به مباحثی ورود می‌کند که به لحاظ تخصصی هیچ ارتباطی به او ندارد. این هزینه‌هایی که در این عرصه‌ها هم صرف می‌شود همه بیهوده است و هیچ منفعتی برای گردشگری کشور ندارد. در حالی که این هزینه‌ها باید خرج صنعت گردشگری شود. ما به عنوان فعالان بخش خصوصی هیچ‌گونه شفاف‌سازی در زمینه این صنعت ندیدیم. نه از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، نه از سازمان حج و زیارت و نه از سازمان هواپیمایی کشور که سازمان‌های اصلی متولی و مرتبط با صنعت گردشگری هستند. در این سال‌ها هر کس ساز خودش را زده است. اما آنچه که هیچ اهمیتی نداشته برای اینها صنعت گردشگری بوده است. در جلساتشان حتی فعالان اصلی بخش خصوصی را راه نمی‌دهند. به نظر من فرم و ساختار موجود در این سازمان‌ها اشتباه است. دولت باید در این صنعت حضور حداقلی داشته باشد. نه اینکه به عنوان مدیر و فرمان‌دهی متولی باشد، حداکثر حضور دولت در عرصه صنعت گردشگری باید وظیفه‌اش چیزی در حد امربر باشد. اگر روزی قرار شد کارشناسانه کار کنند باید گزارشی غیرسیاسی در این‌باره منتشر کنند و ببینند ما کجای کار هستیم. برای مقایسه می‌شود به کشور ترکیه و برنامه‌های آنها در این صنعت نگاه کرد تا بفهمیم ما در کجای کار هستیم. اما آمارها و برنامه‌های ما در زمینه گردشگری مشکل اساسی دارد. به عنوان مثال نگاه کنید به همین آخرین اقدامی که سازمان در زمینه افزایش قیمت بلیت موزه‌ها برای افراد خارجی انجام داد، من مبنای این کار را نمی‌فهمم و تاکنون هم مشکلات زیادی ایجاد کرده است، به عنوان مثال در همین چند‌وقت اخیر دو نفر که همسران خارجی اما با ملیت ایرانی و دارای کارت‌ملی و شناسنامه ایرانی داشته‌اند به من گفتند برای دیدن موزه رفته بودند اما به آنها گفته شد چون قیافه آنها به خارجی‌ها می‌خورد باید قیمت بلیت را به نرخ خارجی‌ها حساب کنند. این کارها توهین‌آمیز است. اما از آن‌سو کاری که باید کنند را نمی‌کنند، امروزه مسافر عراقی و چینی بازار ما را شناخته، هیچ‌کس با آژانس‌ها کار نمی‌کند و شخصا وارد کشور می‌شوند و ویزا می‌گیرند بدون اینکه هیچ منفعتی برای فعالان این عرصه داشته باشند. پس این آژانس‌ها برای چه چیزی درست شده‌اند؟ هواپیمایی کشوری هم همین است آنقدر بخشنامه‌ها و تصمیمات آنها اشتباه است که تعجب‌آور است.
‌ اگر بخواهید بزرگ‌ترین ضعف و بزرگ‌ترین دستاورد دولت‌های نهم و دهم در حوزه گردشگری را نام ببرید، به چه مواردی اشاره می‌کنید؟
به اعتقاد من این دو دولت دستاورد مثبت و قابل‌توجهی در زمینه گردشگری نداشته‌اند، حتی اگر بخواهم خیلی خوشبینانه هم به ماجرا نگاه کنم، چیز مثبتی نیست که به آن اشاره کنم. اما در عوض نقاط ضعف و منفی زيادي دیده می‌شود. در پرونده مسوولان این سال‌ها، شما فقط به آمارهایی که هر سال اعلام می‌کنند نگاه کنید، اینقدر این آمارها غیرواقعی است که آدم از دیدنشان تعجب می‌کند. اگر آمارهای عجیب‌و‌غریب دستاورد است بله اینها دستاورد داشته‌اند، اما من معتقدم این مسوولان صنعت گردشگری کشور را گیج کرده‌اند، معلوم نیست به کجا داریم می‌رویم. روی هر بخشی از این صنعت دست بگذارم نتیجه این اقدامات منفی را می‌بینید، مثلا نمایشگاه‌های گردشگری داخلی و خارجی را که می‌شد از آنها برای رونق این صنعت استفاده کرد دچار چنان بی‌برنامگی و تشتتی کرده‌اند که حالا به نقاط ضعف ما بدل شده‌اند. در همه این هشت سال ضعف زیاد بوده است، در دوره‌های رییس کنونی که در دولت نهم هم معاون گردشگری بوده است آسیب‌های پرشماری به این صنعت وارد شد. شما نگاه کنید این همه هتل و متل با هزینه‌های بسیار در کشور ساخته شده و وجود دارد، اما اینها فرهنگ چادرخوابی را در این سال‌ها جا انداخته‌اند، به نظر من این توهین به فرهنگ ماست. الان همه جای کشور گردشگران به جای استفاده از پتانسیل‌های این صنعت در چادر می‌خوابند، پس این همه هتل و متل برای چه ساخته شده است، آیا اینها بی‌هدف ساخته شده؟ اگر نه پس چرا اینها فرهنگ چادر خوابی را رواج داده‌اند. این کارها با هدف توسعه صنعت گردشگری نیست. هتل‌دار سرمایه‌اش را گذاشته و حالا از فرط بیکاری مگس می‌پراند، اما مسوولان مردم و گردشگران را به چادر خوابی ترغیب کرده‌اند. این ارمغان این آقایان است. تعاریف گردشگری را در کشور ما به‌هم ریخته‌اند، هم در بخش گردشگران خارجی و هم داخلی.
‌ در این روزهای پایانی دولت دهم و مسوولان کنونی سازمان میراث فرهنگی آیا تغییر خاصی در شیوه مدیریتی آنها دیده‌اید، مثلا بی‌تفاوتی یا اقدامات خاص تبلیغی؟
به اعتقاد من این مدت بیشتر آنها دنبال کارهای انتخاباتی و سیاسی بودند، مثل برنامه‌هایی که در ورزشگاه و سالن 12هزار‌نفری آزادی برگزار کردند، این برنامه‌ها چه دستاوردی برای صنعت گردشگری کشور دارد جز تحمیل هزینه‌های گزاف و بی‌جهت به سازمانی که باید این هزینه‌ها را برای اعتلای این صنعت خرج کند. مسوولان این سازمان به نظر می‌رسد یک‌بار هم اساسنامه خود را نخوانده‌اند که ببینند وظایفشان چیست. صرف این بودجه‌ها فقط اتلاف سرمایه مردم است. حالا هم که تکلیف مشخص شده و گفته شده کاندیدای مورد‌نظر آنها تایید نشده اما هنوز برنامه‌هایشان رنگ و بوی انتخاباتی دارد، مثل برنامه‌ای که تحت عنوان هم‌اندیشی فعالان صنعت گردشگری هفته گذشته در کیش برگزار کردند، اگر دوره اینها رو به اتمام است پس این برنامه‌ها چیست آن‌هم در این زمان، شاید به کس دیگری امید بسته‌اند چون هنوز برنامه‌های انتخاباتی‌شان را ادامه می‌دهند. یا این حرکت‌ها بی‌هدف است یا هنوز کاندیدایی در انتخابات دارند، من نمی‌دانم. بحث صنعت گردشگری یک بحث تخصصی است و من هم اساسا آدم سیاسی نیستم، گردشگری هم مجزای از این حرف‌هاست اما آنها گردشگری و سازمان را گره زده‌اند به سیاست.
‌ شما سال‌هاست در این صنعت فعالیت می‌کنید از نظر شما در زمان ریاست‌ کدام یک از روسای‌جمهور ایران بیشتر و بهتر از همه به صنعت گردشگری و بخش خصوصی توجه بیشتری شد؟
اجازه دهید من به لحاظ رییس سازمان بگویم، در کشور ما همیشه وضع به گونه‌ای است که دعاگوی قبلی‌ها هستیم، در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری من یک رییس دیدم که واقعا حضورش برای سازمان، گردشگری و بخش خصوصی خوب و ماندگار بود و آن هم دوره آقای مرعشی بود. او هم به لحاظ مدیریت، درک وضعیت، علم، حوصله و مذاکره با بخش خصوصی بسیار خوب بود. البته آقای محمد معزالدین قبل از مرعشی هم فرد فهمیده‌ای بود اما در دوره آقای مرعشی واقعا وضع سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور خوب بود.
‌ آیا تاکنون مشاوران یا هر کدام از کاندیداهای ریاست‌جمهوری در رابطه با صنعت گردشگری اظهار‌نظری کرده که نظر شما را گرفته باشد؟
من اگرچه دنبال نمی‌کنم، اما نشنیده‌ام که هيچ‌كدام از این کاندیداها تاکنون در این‌باره حرفی زده باشد، در کشور ما برنامه داشتن و پرداختن به مسایل اصلی خیلی جایی ندارد، همه مشغول کلی‌گویی هستند. این نشان می‌دهد آقایان کاندیدا چندان بخش‌های اصلی اقتصاد و مثلا همین صنعت گردشگری را جدی نگرفته و نمی‌گیرند. در حالی که در همین دور نامزدی برای انتخاب شدن است که باید برنامه‌هایشان را منتشر کنند تا نقد و بررسی و تحلیل شود.
‌ آیا کسی از این هشت‌نفر، از شما که از فعالان با‌سابقه بخش خصوصی در زمینه گردشگری هستید، تاکنون مشاوره‌ای خواسته که در این زمینه به او اطلاعات یا مشورت دهید؟
نه، هیچ‌کدام چنین درخواستی نه از من و نه از دیگر دوستان نخواسته‌اند، تفکر اقتصاد در کشور ما کاملا دولتی است و در این تفکر متاسفانه بخش خصوصی چندان جایگاهی ندارد. در حالی که در صنعت رو‌به‌رشد گردشگری ما پتانسیل‌هایی داریم که با استفاده از آنها به شکل کارشناسی و برنامه‌ریزی‌شده می‌توانیم به دستاوردهای خوبی در حد و اندازه کشور خودمان برسیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.