|

من هنوز هم یک رای دارم

عباس آخوندی . مدرس دانشگاه

در آستانه انتخابات، اینک بخش گسترده‌ای از مردم با این سوال روبه‌رو هستند که چه باید بکنند. نامزدی که شور و شوق را به عرصه سیاسی آورده بود، ناباورانه صلاحیتش احراز نشد. واقعیت این است که حتی آنان که به گمان خود از وضع موجود منتفع می‌شوند نیز انتظار چنین پدیده‌ای را نداشتند. نگارنده بر این باور است که اگر قدری بر خود مسلط شویم و به داشته‌هایمان بیندیشیم در‌خواهیم یافت که هنوز یک سرمایه بزرگ در دست ماست. هریک از ما هنوز یک رای داریم. نحوه استفاده ما از این سرمایه سیاسی مهمی که در اختیارمان است، تعیین‌کننده ‌است. بزرگ‌ترین آفت وضع ایجادشده، یأس سیاسی و انفعال رای‌دهندگان است. ما همانند کسانی هستیم که در یک حادثه رانندگی، بر اثر شدت وحشت، دچار شوک شده‌اند. بنابراین توان هرگونه تصمیم‌گیری از ما سلب شده است. لیکن، اگر بر تردیدهایمان غلبه کنیم و بتوانیم بر ناامیدی سیاسی چیره شویم، درخواهیم یافت که هنوز اراده ما اثرگذارترین بردار در صحنه سیاسی کشور است. این همان نکته‌ای است که آقای هاشمی در جلسه سپاس از همکاران ستادهای انتخاباتی‌اش بیان کرد. این یادداشت بر آن است تا پرتوی بر این رویکرد بتاباند، باشد که راهی برای گفت‌وگوی اجتماعی پیش‌روی دوستان همراه قرار دهد و آنان را از فرورفتن در لاک خود دور بدارد. واقعیت آن است که فاصله انتظار بین آنچه مردم در ذهن داشتند و دارند، با آنچه اتفاق افتاد با هیچ توضیحی پرشدنی نیست. پس از هشت‌سال خاص در جامعه ایرانی، شخصی در سن کمال پا به صحنه رقابت گذاشت که مظهر تدبیر، وقار و آرامش برای مردم ایران بود. او از جمله معدود سیاستمداران ایرانی است که دامنه نفوذی فراتر از مرزهای ایران دارد.
به ‌هر روی، مردم خسته از بگومگوهای بی‌حاصل، امید به فردی بسته بودند که آنان را از این دورهای باطل و فرساینده ایجاد‌شده در اقتصاد، سیاست، فرهنگ، اجتماع و حتی روابط بین‌الملل خارج سازد تا آنان بتوانند بار دیگر طعم زندگی را بچشند. از دوشنبه سی‌ام اردیبهشت‌ که شایعه عدم احراز صلاحیت آقای هاشمی بر زبان‌ها افتاد تا سه‌شنبه‌شب که موضوع به‌طور رسمی اعلام شد، گویی زمان در ایران متوقف شد و خانواری نبود که این موضوع، مساله گفت‌وگوی درونی‌اش نباشد. هنوز هم افراد آنچه اتفاق افتاده است را با هم مرور می‌کنند و مرتب با هم می‌گویند نه نمی‌شود، حتما تجدید‌نظر می‌کنند. اصلا مگر می‌شود؟! ولی حقیقت آن است که این داستانی است که اتفاق افتاده است و باید واقعیت را پذیرفت. ما شهروندان اینک با یک امر واقع روبه‌رو هستیم. به ما می‌گویند که مدیریت را به مفهوم وسیع آن مد‌نظر قرار داده‌ایم، بنابراین سن و توانایی‌های جسمی نامزد شما را نیز در نظر گرفته‌ایم. افزون براین، در یک بیان گنگ، اعلام شد نامزدی که قانون اساسی را قبول نداشته باشد و مثلا به برخی از اصول آن معتقد نباشد، نباید انتظار داشته باشد که صلاحیتش مورد پذیرش قرار گیرد. استدلال بیان‌شده، برای کسانی که از نزدیک با ایشان ارتباط دارند؛ از جمله تعدادی از اعضای شورای نگهبان و برای مردمی که شاهد فعالیت‌های روزانه وی از طریق رسانه‌ها هستند، به هیچ‌وجه قابل‌قبول نیست. با وجود این، از منظر سیاسی، ملت ایران با این واقعیت روبه‌رو‌ست که نام ایشان در فهرست اسامی نامزدهای رسمی قرار ندارد. آقای هاشمی هیچ اعتراض رسمی به این تصمیم نکرده و درست هم، همین است. فعلا، پرداختن به ریشه‌های این تصمیم دردی را از ما دوا نمی‌کند، گو که باید به موقع مورد واکاوی قرار گیرد تا از تکرار آن در تاریخ ایران جلوگیری شود. بنابراین پرسش اساسی این است که اینک چه باید کرد؟ عده‌ای آشکارا در پی راندن سیاستمداران و مصلحان ملی به کوچه بن‌بست هستند، اما چه می‌توان کرد که دچار بن‌بست سیاسی نشویم؟ ‌پاسخ نگارنده این است که باید این استراتژی در سپهر سیاسی ایران تثبیت شود که ارتباط شهروندان با حاکمیت از طریق صندوق‌های انتخاباتی برقرار می‌شود و موثرترین ابزار اثرگذاری آنان بر فرآیندهای حکمروایی، رای آنان است. بنابراین قهر با صندوق رای، از کف‌دادن سرمایه سیاسی‌ شهروندی از سر غیرت و عصبیت است و نه لزوما خرد و تدبیر! باید اندیشه‌ای چون فریدون به‌کار بست. او ما را از فروغلتیدن در ورطه برادرکشی برحذر داشت. به ما امید داد که جهان بر یک پاشنه نخواهد چرخید. و البته به سمتی تغییر خواهد کرد که ما برانیمش. به گفته فردوسی حکیم:
یکی داستان گویم ار بشنوید / همان بر که کارید خود بدروید
کسی کو برادر فروشد به خاک / سزد‌گر نخوانندش از آب پاک
جهان چون شما دید و بیند بسی / نخواهد شدن رام با هر کسی
خماند شما را هم این روزگار / نماند بر این‌گونه بس پایدار
استواری و کارآمدی جمهوری اسلامی و سرفرازی و یکپارچگی ایران‌زمین دو هدفی هستند که هیچ‌گاه نباید از افق دید ما کنار گذاشته شوند. نگارنده بر این باور است که رای ما هنوز در دو جهت کارایی دارد: یکی راه‌بستن بر ورود پوپولیست‌ها به قدرت و دیگری دومین انتخاب بهینه از میان نامزدهای موجود، هر چند با نامزد مورد‌نظر ما فاصله داشته باشد. هشت سال سکانداری قدرت اجرایی توسط جریان عوام‌گرای خیال‌پرداز ما را در این وضعیت پر‌تضاد و ناپایدار قرار داده است. اینک همه می‌گویند دیگر بس است. باید کاری کرد. حد اقل کار، این است که از ادامه روند موجود با اراده‌مان ممانعت کنیم. همزمان باید انتخابی از سر آگاهی و در ظرفیتی که فرارویمان است انجام دهیم. لازمه انتخاب آگاهانه، نه‌تنها اطلاع از اندیشه کسانی است که خود را در معرض رای قرار داده‌اند، بلکه تغییر رویکردمان به امر انتخابات نیز هست. انتخابات یک قرارداد اجتماعی برای اداره کشور برای مدت چهار سال است. در این قرارداد همچون هر قرارداد دیگر، باید موضوع خدمت در آن روشن باشد. از نظر حقوقی، قراردادی معتبر است که طرفین قرارداد حق برابر داشته باشند و کسی بر دیگری چیرگی نداشته باشد. افزون بر این، شرایط قرارداد باید منصفانه باشد و نحوه نظارت مردم بر خدمتی که می‌گیرند باید آشکارا تعریف شود. هرگاه عرضه‌کننده خدمت از تعهدات خود سرباز زد، باید شهروندان قدرت اعمال حاکمیت داشته باشند. قانون حاکم بر این قرارداد قانون اساسی است. در این‌باره، اگر بخت یار باشد، مطالبی را قلمی خواهم کرد. چه‌بسا عده‌ای بر این راهبرد خرده بگیرند که وقتی شرایط به گونه‌ای است که بناگاه موثرترین نامزد از گردونه حق انتخاب شهروندان حذف می‌شود، دیگر با چه امیدی باید به سوی صندوق‌های رای رفت؟ این رویکرد در واقع، عدم استفاده ایرانیان از حق قانونی‌شان را پیشنهاد می‌کند. نقد من به این نگاه این است که جانبداران این رویکرد ما را به آینده‌ای مبهم و تاریک حوالت می‌دهند. نگارنده بر این باور است که اگر ضرورت دارد تا فرآیندهای انتخابات از مرحله تصمیم در‌باره زمان انتخابات، ثبت‌نام نامزدها و بررسی صلاحیت‌ها، اخذ رای و نحوه نظارت بر آن، شمارش آرا، رسیدگی به شکایات‌ و اعلام نتایج مورد بازنگری قرار گیرد که ضرورت دارد این امر نیز باید از طریق صندوق صورت گیرد و بهبود یابد. باید آنقدر پایمردی کرد تا به نتیجه رسید. وگرنه هر حرکت دیگری با نتیجه نامعین‌تری همراه است. به گفته حضرت مولاعلی(ع) هر گاه دری را بسیار کوبیدی، به‌ناچار بر روی تو باز خواهد شد. به‌هر روی، می‌خواهم باز تاکید کنم که این بسیار مهم است که باور داشته باشم که من هنوز یک رای دارم و اشتباه است اگر گمان کنیم که با رای‌ندادن، رای نداده‌ایم! در عمل به رای دیگری که مقبول ما نبوده ‌است فرصت پیروزی داده‌ایم.

در آستانه انتخابات، اینک بخش گسترده‌ای از مردم با این سوال روبه‌رو هستند که چه باید بکنند. نامزدی که شور و شوق را به عرصه سیاسی آورده بود، ناباورانه صلاحیتش احراز نشد. واقعیت این است که حتی آنان که به گمان خود از وضع موجود منتفع می‌شوند نیز انتظار چنین پدیده‌ای را نداشتند. نگارنده بر این باور است که اگر قدری بر خود مسلط شویم و به داشته‌هایمان بیندیشیم در‌خواهیم یافت که هنوز یک سرمایه بزرگ در دست ماست. هریک از ما هنوز یک رای داریم. نحوه استفاده ما از این سرمایه سیاسی مهمی که در اختیارمان است، تعیین‌کننده ‌است. بزرگ‌ترین آفت وضع ایجادشده، یأس سیاسی و انفعال رای‌دهندگان است. ما همانند کسانی هستیم که در یک حادثه رانندگی، بر اثر شدت وحشت، دچار شوک شده‌اند. بنابراین توان هرگونه تصمیم‌گیری از ما سلب شده است. لیکن، اگر بر تردیدهایمان غلبه کنیم و بتوانیم بر ناامیدی سیاسی چیره شویم، درخواهیم یافت که هنوز اراده ما اثرگذارترین بردار در صحنه سیاسی کشور است. این همان نکته‌ای است که آقای هاشمی در جلسه سپاس از همکاران ستادهای انتخاباتی‌اش بیان کرد. این یادداشت بر آن است تا پرتوی بر این رویکرد بتاباند، باشد که راهی برای گفت‌وگوی اجتماعی پیش‌روی دوستان همراه قرار دهد و آنان را از فرورفتن در لاک خود دور بدارد. واقعیت آن است که فاصله انتظار بین آنچه مردم در ذهن داشتند و دارند، با آنچه اتفاق افتاد با هیچ توضیحی پرشدنی نیست. پس از هشت‌سال خاص در جامعه ایرانی، شخصی در سن کمال پا به صحنه رقابت گذاشت که مظهر تدبیر، وقار و آرامش برای مردم ایران بود. او از جمله معدود سیاستمداران ایرانی است که دامنه نفوذی فراتر از مرزهای ایران دارد.
به ‌هر روی، مردم خسته از بگومگوهای بی‌حاصل، امید به فردی بسته بودند که آنان را از این دورهای باطل و فرساینده ایجاد‌شده در اقتصاد، سیاست، فرهنگ، اجتماع و حتی روابط بین‌الملل خارج سازد تا آنان بتوانند بار دیگر طعم زندگی را بچشند. از دوشنبه سی‌ام اردیبهشت‌ که شایعه عدم احراز صلاحیت آقای هاشمی بر زبان‌ها افتاد تا سه‌شنبه‌شب که موضوع به‌طور رسمی اعلام شد، گویی زمان در ایران متوقف شد و خانواری نبود که این موضوع، مساله گفت‌وگوی درونی‌اش نباشد. هنوز هم افراد آنچه اتفاق افتاده است را با هم مرور می‌کنند و مرتب با هم می‌گویند نه نمی‌شود، حتما تجدید‌نظر می‌کنند. اصلا مگر می‌شود؟! ولی حقیقت آن است که این داستانی است که اتفاق افتاده است و باید واقعیت را پذیرفت. ما شهروندان اینک با یک امر واقع روبه‌رو هستیم. به ما می‌گویند که مدیریت را به مفهوم وسیع آن مد‌نظر قرار داده‌ایم، بنابراین سن و توانایی‌های جسمی نامزد شما را نیز در نظر گرفته‌ایم. افزون براین، در یک بیان گنگ، اعلام شد نامزدی که قانون اساسی را قبول نداشته باشد و مثلا به برخی از اصول آن معتقد نباشد، نباید انتظار داشته باشد که صلاحیتش مورد پذیرش قرار گیرد. استدلال بیان‌شده، برای کسانی که از نزدیک با ایشان ارتباط دارند؛ از جمله تعدادی از اعضای شورای نگهبان و برای مردمی که شاهد فعالیت‌های روزانه وی از طریق رسانه‌ها هستند، به هیچ‌وجه قابل‌قبول نیست. با وجود این، از منظر سیاسی، ملت ایران با این واقعیت روبه‌رو‌ست که نام ایشان در فهرست اسامی نامزدهای رسمی قرار ندارد. آقای هاشمی هیچ اعتراض رسمی به این تصمیم نکرده و درست هم، همین است. فعلا، پرداختن به ریشه‌های این تصمیم دردی را از ما دوا نمی‌کند، گو که باید به موقع مورد واکاوی قرار گیرد تا از تکرار آن در تاریخ ایران جلوگیری شود. بنابراین پرسش اساسی این است که اینک چه باید کرد؟ عده‌ای آشکارا در پی راندن سیاستمداران و مصلحان ملی به کوچه بن‌بست هستند، اما چه می‌توان کرد که دچار بن‌بست سیاسی نشویم؟ ‌پاسخ نگارنده این است که باید این استراتژی در سپهر سیاسی ایران تثبیت شود که ارتباط شهروندان با حاکمیت از طریق صندوق‌های انتخاباتی برقرار می‌شود و موثرترین ابزار اثرگذاری آنان بر فرآیندهای حکمروایی، رای آنان است. بنابراین قهر با صندوق رای، از کف‌دادن سرمایه سیاسی‌ شهروندی از سر غیرت و عصبیت است و نه لزوما خرد و تدبیر! باید اندیشه‌ای چون فریدون به‌کار بست. او ما را از فروغلتیدن در ورطه برادرکشی برحذر داشت. به ما امید داد که جهان بر یک پاشنه نخواهد چرخید. و البته به سمتی تغییر خواهد کرد که ما برانیمش. به گفته فردوسی حکیم:
یکی داستان گویم ار بشنوید / همان بر که کارید خود بدروید
کسی کو برادر فروشد به خاک / سزد‌گر نخوانندش از آب پاک
جهان چون شما دید و بیند بسی / نخواهد شدن رام با هر کسی
خماند شما را هم این روزگار / نماند بر این‌گونه بس پایدار
استواری و کارآمدی جمهوری اسلامی و سرفرازی و یکپارچگی ایران‌زمین دو هدفی هستند که هیچ‌گاه نباید از افق دید ما کنار گذاشته شوند. نگارنده بر این باور است که رای ما هنوز در دو جهت کارایی دارد: یکی راه‌بستن بر ورود پوپولیست‌ها به قدرت و دیگری دومین انتخاب بهینه از میان نامزدهای موجود، هر چند با نامزد مورد‌نظر ما فاصله داشته باشد. هشت سال سکانداری قدرت اجرایی توسط جریان عوام‌گرای خیال‌پرداز ما را در این وضعیت پر‌تضاد و ناپایدار قرار داده است. اینک همه می‌گویند دیگر بس است. باید کاری کرد. حد اقل کار، این است که از ادامه روند موجود با اراده‌مان ممانعت کنیم. همزمان باید انتخابی از سر آگاهی و در ظرفیتی که فرارویمان است انجام دهیم. لازمه انتخاب آگاهانه، نه‌تنها اطلاع از اندیشه کسانی است که خود را در معرض رای قرار داده‌اند، بلکه تغییر رویکردمان به امر انتخابات نیز هست. انتخابات یک قرارداد اجتماعی برای اداره کشور برای مدت چهار سال است. در این قرارداد همچون هر قرارداد دیگر، باید موضوع خدمت در آن روشن باشد. از نظر حقوقی، قراردادی معتبر است که طرفین قرارداد حق برابر داشته باشند و کسی بر دیگری چیرگی نداشته باشد. افزون بر این، شرایط قرارداد باید منصفانه باشد و نحوه نظارت مردم بر خدمتی که می‌گیرند باید آشکارا تعریف شود. هرگاه عرضه‌کننده خدمت از تعهدات خود سرباز زد، باید شهروندان قدرت اعمال حاکمیت داشته باشند. قانون حاکم بر این قرارداد قانون اساسی است. در این‌باره، اگر بخت یار باشد، مطالبی را قلمی خواهم کرد. چه‌بسا عده‌ای بر این راهبرد خرده بگیرند که وقتی شرایط به گونه‌ای است که بناگاه موثرترین نامزد از گردونه حق انتخاب شهروندان حذف می‌شود، دیگر با چه امیدی باید به سوی صندوق‌های رای رفت؟ این رویکرد در واقع، عدم استفاده ایرانیان از حق قانونی‌شان را پیشنهاد می‌کند. نقد من به این نگاه این است که جانبداران این رویکرد ما را به آینده‌ای مبهم و تاریک حوالت می‌دهند. نگارنده بر این باور است که اگر ضرورت دارد تا فرآیندهای انتخابات از مرحله تصمیم در‌باره زمان انتخابات، ثبت‌نام نامزدها و بررسی صلاحیت‌ها، اخذ رای و نحوه نظارت بر آن، شمارش آرا، رسیدگی به شکایات‌ و اعلام نتایج مورد بازنگری قرار گیرد که ضرورت دارد این امر نیز باید از طریق صندوق صورت گیرد و بهبود یابد. باید آنقدر پایمردی کرد تا به نتیجه رسید. وگرنه هر حرکت دیگری با نتیجه نامعین‌تری همراه است. به گفته حضرت مولاعلی(ع) هر گاه دری را بسیار کوبیدی، به‌ناچار بر روی تو باز خواهد شد. به‌هر روی، می‌خواهم باز تاکید کنم که این بسیار مهم است که باور داشته باشم که من هنوز یک رای دارم و اشتباه است اگر گمان کنیم که با رای‌ندادن، رای نداده‌ایم! در عمل به رای دیگری که مقبول ما نبوده ‌است فرصت پیروزی داده‌ایم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.