|

تراژدی سودا

«مهرداد» نمایشنامه‌ای است از ژان راسین، شاعر و نمایشنامه‌نویس بزرگ قرن هفدهم فرانسه، که با ترجمه قاسم صنعوی در نشر کتاب پارسه منتشر شده است. راسین در کنار کورنی و مولیر جزو سه نمایشنامه‌نویس مهم قرن هفدهم فرانسه است. ترجمه صنعوی از نمایشنامه مهرداد تنها شامل متن خود نمایشنامه نمی‌شود بلکه مطالبی درباره راسین و نمایشنامه «مهرداد» نیز به این کتاب ضمیمه شده است و در آن‌ها به زندگی راسین و همچنین تحلیل نمایشنامه «مهرداد» پرداخته شده. قهرمان این نمایشنامه، چنانکه در یادداشت مترجم نیز آمده، مهرداد، شاهزاده‌ای ایرانی‌الاصل و از دودمان هخامنشی است. صنعوی در یادداشت آغاز ترجمه فارسی نخست از پیشینه آشنایی‌اش با این نمایشنامه یاد کرده و بعد به کتاب «یونانیان و بربرها»ی امیرمهدی بدیع اشاره کرده که به گفته صنعوی آشنایی بیشتر او با مهرداد و «دلبستگی به او را» سبب شده بوده و «مترجم را به ترجمه اثری که ژان راسین به این شخصیت تاریخی اختصاص داده است» برانگیخته است. صنعوی آن‌گاه مفصل‌تر به روایت امیرمهدی بدیع از «مهرداد» پرداخته است. پس از این پیشگفتار مقاله‌ای از ژاک آندره نژون درباره راسین آمده است و بعد از آن مقاله‌ای از امیل دولا بدولی‌یر درباره مهرداد. بعد از این مقاله، مقاله‌ای از آنتوان سانگله آمده و آن‌گاه پیشگفتار راسین و متن نمایشنامه. در پایان کتاب نیز مقاله‌ای مفصل می‌خوانید در بررسی مهرداد و به قلم آندره دوران و بعد از آن مطلبی با عنوان «تاریخ پادشاهی پونت». در بخشی از مقاله‌ای که آندره دوران در بررسی نمایشنامه مهرداد نوشته است، درباره این نمایشنامه چنین آمده: «این اثر تراژدی سوداست؛ شکنجه‌گر برای کسی که احساسش می‌کند و مرگبار برای دیگران.» آن‌چه در ادامه می‌آید بخشی است از همین مقاله که در آن به اهمیت نمایشنامه «مهرداد» در نسبتش با دوران تاریخی که این نمایشنامه در آن نوشته شده پرداخته شده است: «درواقع مهرداد یکی از آثار راسین بود که با بیشترین تشویق شهر و دربار روبه‌رو شد؛ زیرا تماشاگران به این امر که او در تلفیق عظمتی کاملا کورنی‌وار (عظمت بزرگواری عمیق جان‌ها) با محبت کاملا راسین‌وار توفیق یافته حساس بودند و این موفقیت به‌خصوص ازآن‌رو درخشان بود که با شکست اخیر پولشری - که باید اثر ماقبل آخر کورنی باشد - تضاد می‌یافت... از سوی دیگر، راسین توانسته بود فضای روحی فرانسه آن‌زمان را به چنگ آورد و شور جنگجویی برانگیخته‌شده بر اثر نبرد با هلند را، که لویی چهاردهم در آن درگیر شده بود، بیان کند. فرانسویان هلندی‌ها را به رومیان تشبیه می‌کردند؛ همان ویژگی‌ها یعنی جمهوری‌گرایی، امپریالیسم، خودخواهی، آزمندی... بنابراین مهرداد نخستین نمایشنامه راسین بود که معاصرانش چندان سرزنشی متوجهش نکردند و یکی از اصلی‌ترین موفقیت‌هایش تا 1700 بود و از 1680 تا 1700، پس از فدر و آندروماک و پیش از ایفی‌ژنی برحسب شمار نمایش‌هایش در کمدی فرانسز در رده سوم قرار می‌گرفت.» در پایان همین مقاله، نویسنده به این موضوع اشاره می‌کند که «مهرداد»، به‌رغم اقبال آغازین به آن، به‌تدریج در قیاس با دیگر آثار راسین در حاشیه قرار گرفت. او با لحنی که رنگی از افسوس در آن هویداست درباره این اتفاق می‌نویسد: «آثار حماسی و نیز عاشقانه‌ها دیگر مد روز نیستند و حضور دست‌وپاگیر آن‌ها نمی‌گذارد که عذاب تراژیک مهرداد و عظمت روحی مونیم ارزیابی شوند.»

«مهرداد» نمایشنامه‌ای است از ژان راسین، شاعر و نمایشنامه‌نویس بزرگ قرن هفدهم فرانسه، که با ترجمه قاسم صنعوی در نشر کتاب پارسه منتشر شده است. راسین در کنار کورنی و مولیر جزو سه نمایشنامه‌نویس مهم قرن هفدهم فرانسه است. ترجمه صنعوی از نمایشنامه مهرداد تنها شامل متن خود نمایشنامه نمی‌شود بلکه مطالبی درباره راسین و نمایشنامه «مهرداد» نیز به این کتاب ضمیمه شده است و در آن‌ها به زندگی راسین و همچنین تحلیل نمایشنامه «مهرداد» پرداخته شده. قهرمان این نمایشنامه، چنانکه در یادداشت مترجم نیز آمده، مهرداد، شاهزاده‌ای ایرانی‌الاصل و از دودمان هخامنشی است. صنعوی در یادداشت آغاز ترجمه فارسی نخست از پیشینه آشنایی‌اش با این نمایشنامه یاد کرده و بعد به کتاب «یونانیان و بربرها»ی امیرمهدی بدیع اشاره کرده که به گفته صنعوی آشنایی بیشتر او با مهرداد و «دلبستگی به او را» سبب شده بوده و «مترجم را به ترجمه اثری که ژان راسین به این شخصیت تاریخی اختصاص داده است» برانگیخته است. صنعوی آن‌گاه مفصل‌تر به روایت امیرمهدی بدیع از «مهرداد» پرداخته است. پس از این پیشگفتار مقاله‌ای از ژاک آندره نژون درباره راسین آمده است و بعد از آن مقاله‌ای از امیل دولا بدولی‌یر درباره مهرداد. بعد از این مقاله، مقاله‌ای از آنتوان سانگله آمده و آن‌گاه پیشگفتار راسین و متن نمایشنامه. در پایان کتاب نیز مقاله‌ای مفصل می‌خوانید در بررسی مهرداد و به قلم آندره دوران و بعد از آن مطلبی با عنوان «تاریخ پادشاهی پونت». در بخشی از مقاله‌ای که آندره دوران در بررسی نمایشنامه مهرداد نوشته است، درباره این نمایشنامه چنین آمده: «این اثر تراژدی سوداست؛ شکنجه‌گر برای کسی که احساسش می‌کند و مرگبار برای دیگران.» آن‌چه در ادامه می‌آید بخشی است از همین مقاله که در آن به اهمیت نمایشنامه «مهرداد» در نسبتش با دوران تاریخی که این نمایشنامه در آن نوشته شده پرداخته شده است: «درواقع مهرداد یکی از آثار راسین بود که با بیشترین تشویق شهر و دربار روبه‌رو شد؛ زیرا تماشاگران به این امر که او در تلفیق عظمتی کاملا کورنی‌وار (عظمت بزرگواری عمیق جان‌ها) با محبت کاملا راسین‌وار توفیق یافته حساس بودند و این موفقیت به‌خصوص ازآن‌رو درخشان بود که با شکست اخیر پولشری - که باید اثر ماقبل آخر کورنی باشد - تضاد می‌یافت... از سوی دیگر، راسین توانسته بود فضای روحی فرانسه آن‌زمان را به چنگ آورد و شور جنگجویی برانگیخته‌شده بر اثر نبرد با هلند را، که لویی چهاردهم در آن درگیر شده بود، بیان کند. فرانسویان هلندی‌ها را به رومیان تشبیه می‌کردند؛ همان ویژگی‌ها یعنی جمهوری‌گرایی، امپریالیسم، خودخواهی، آزمندی... بنابراین مهرداد نخستین نمایشنامه راسین بود که معاصرانش چندان سرزنشی متوجهش نکردند و یکی از اصلی‌ترین موفقیت‌هایش تا 1700 بود و از 1680 تا 1700، پس از فدر و آندروماک و پیش از ایفی‌ژنی برحسب شمار نمایش‌هایش در کمدی فرانسز در رده سوم قرار می‌گرفت.» در پایان همین مقاله، نویسنده به این موضوع اشاره می‌کند که «مهرداد»، به‌رغم اقبال آغازین به آن، به‌تدریج در قیاس با دیگر آثار راسین در حاشیه قرار گرفت. او با لحنی که رنگی از افسوس در آن هویداست درباره این اتفاق می‌نویسد: «آثار حماسی و نیز عاشقانه‌ها دیگر مد روز نیستند و حضور دست‌وپاگیر آن‌ها نمی‌گذارد که عذاب تراژیک مهرداد و عظمت روحی مونیم ارزیابی شوند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.