|

گروکشی انتخاباتي دیپلماسی

جاوید قربان‌اوغلی . کارشناس سیاست خارجی . طرح: حسن کریم‌زاده

گروکشی انتخاباتي دیپلماسی
این روزها، شاهد طرح شعارهای پر طمطراق و رنگارنگی از سوی نامزدهای تایید صلاحیت شده انتخابات پیش روی ریاست‌جمهوری، در حوزه سیاست خارجی هستیم. اغراق‌آمیز نیست اگر گفته شود اکثریت قریب به اتفاق هشت کاندیدا، سیاست خارجی دولت هشت‌ساله احمدی‌نژاد را به چالش می‌کشند، انتقادات تندی بر آن وارد می‌کنند و از توانمندی خود برای عبور از بحرانی که حاصل و دستاورد دولت اصولگرای احمدی‌نژاد است سخن‌ها می‌گویند. طرفه آنکه برخی از این هشت نفر تا چندی قبل نزدیکی معناداری با دولت برخاسته از طیف اصولگرایان داشته و از «سیاست خارجی استکبار‌ستیز» دولت نهم و ایستادگی جانانه احمدی‌نژاد «در برابر باج‌خواهی قدرت‌های قلدر جهان» به ویژه در مورد سیاست هسته‌ای کشورمان، تعریف و تمجید کرده و دولت قبلی را به‌دلیل «وادادگی در مقابل دشمنان قسم‌خورده انقلاب» مورد شماتت قرار می‌دادند. بعید است بداخلاقی‌ها، تعابیر و اتهامات ناروا و گاهی غیراخلاقی به دولتمردان قبلی که از سال 1384 تاکنون به ادبیات رایج سیاسی کشورمان تبدیل شده، از یاد و خاطر ملت بزرگ ایران زدوده شود. اما اکنون وقت انتخابات است و زمانی است که باید نامزدها برای جلب افکار عمومی و گرفتن رای از مردم، اندکی از حجم آن بداخلاقی‌ها، کاسته و بالاجبار برخی از واقعیت‌ها را ولو بر سبیل مصلحت، علیه زعمای جبهه خودی برزبان‌ آورند. به تعبیر دیگر همان کسانی که تا دیروز حامی سرسخت «سیاست تهاجمی» دولت اصولگرا و به زعم آنان مکتبی بودند، امروز در قامت نامزد ریاست‌جمهوری به منتقدان همان سیاست‌های به اصطلاح تهاجمی، تبدیل شده‌اند. طرفه آنکه منتقدان دیروز سیاست‌های «تعامل با جهان» اصلاح‌طلبان، امروز همان ادبیات تعامل‌گرا را به عاریت گرفته و از حل مشکلات سیاست خارجی چنان سخن می‌گویند که اگر شنونده از سوابق آنان اطلاع نداشته باشد نمی‌تواند ادبیات این «اصولگرایان به اقتضای شرایط اصلاح شده» را از زبان تعاملی اصلاح‌طلبان، تمییز و تشخیص دهد. به تعبیر صحیح‌تر کاندیداهای اصولگرا، برنامه‌های اصلاح‌طلبان در حوزه روابط خارجی را به زبانی دیگر شعار انتخاباتی خود کرده‌اند.
به گزاره‌های ذیل که مشتی از خروار وعده‌های انتخاباتی است که از سوی کاندیداهای اصولگرا در روزهای اخیر مطرح شده توجه کنید:
علی‌اکبر ولایتی:
- اگر هسته‌ای باشیم و قطعنامه نگیریم، هنر است.
- دلیلی ندارد با همه دنیا بد باشیم.
- باید تنش‌زدایی با همسایگان از اولویت‌های درجه یک سیاست خارجی ایران باشد.
- باید روابط خارجی را از انجماد و رکود، خارج کرده و تجدید بنا کنیم.
- استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و حفظ آن به معنای ایجاد تنش با سایر کشورها نیست.
محمدباقر قالیباف:
- در‌خصوص تحریم‌ها، سخنان جنجالی ولی کم‌فایده و رفتارهای شعاری و نمایشی به ما ضربه‌ زد و موضع بر حق ما را تضعیف کرد.
- زمانی می‌گفتند تحریم‌ها کاغذ‌پاره‌اند و اکنون می‌گویند فلج‌کننده‌اند و عامل همه مشکلات.
- نظام در مرحله‌ای تصمیم گرفت که تعلیق داوطلبانه را بپذیرد تا صداقت طرف مقابل، سنجیده شود.
- تقابل با آمریکا، به خودی خود، ارزش نیست. الان چه تعدادی از کشورهای دنیا را مثال بزنیم که سفارت آمریکا در آنجا هست، روابط رسمی با آمریکا هم برقرار است و تبادلات اقتصادی هم دارند. آیا آن ملت‌ها بدبخت هستند؟
محسن رضایی:
- از هلوکاست حرفی نخواهم زد.
- چرا کشور چین تحریم نمی‌شود؟
- روابط خارجی ایران طی چند سال اخیر آسیب‌های جدی دیده است.
- روابطمان با کشورهای عربی وضعیت مناسبی داشت که آسیب جدی دیده است و ما می‌خواهیم آن را احیا کنیم.
اگر مواضع دیگر کاندیداهای طیف اصولگرا را نیز به این فهرست اضافه کنیم مثنوی 70 من کاغذ خواهد شد که از حوصله این مختصر خارج است. اما افزودن عباراتی از منوچهر متکی، وزیر خارجه معزول احمدی‌نژاد و کاندیدای رد‌صلاحیت شده انتخابات را بر این فهرست، خالی از لطف نمی‌دانم تا آقای وزیر (سابق) بداند با همدلی و همراهی رییس سابقش چه بر سر روابط خارجی کشور آورد. متکی در میتینگ‌های انتخاباتی خود به دلیل سوابقش در سیاست خارجی بخش مهمی از تبلیغات انتخابی خود را به این موضوع اختصاص داد. به نظرم حرف‌های متکی حاوی اعترافات جالبی در‌باره سیاست خارجی دولت اصول‌گرای احمدی‌نژاد است. گزاره‌های زیر را با دقت بخوانید:
- سیاست خارجی بچه‌بازی نیست.
- در بحث انرژی هسته‌ای، مطالبات هردو دولت اصلاحات و اصولگرا به نوعی یک چیز بود ولی رویکرد دولت هشتم (دولت سیدمحمد خاتمی) رسیدن به حقوق هسته‌ای با متد صحبت و مذاکره با غرب و راه‌‌دادن به نظارت غربی‌ها بود که منجر به تعلیق
دو ساله نطنز و اصفهان شد.
- اینکه باید در سیاست خارجی از ادبیات فاخر و دیپلماتیک استفاده کنیم، حرف سنجیده و درستی است، گاهی دیده شده که برخی با به‌کار‌بردن ادبیات غیر‌دیپلماتیک برای کشور هزینه ایجاد کرده‌اند.
- ما باید به جای اینکه ادعای مدیریت جهان را داشته باشیم، خردمندانه به دنبال استفاده از تجربیات جهانی باشیم، همان‌گونه که دیگران نیز می‌توانند از تجربیات ما بهره ببرند. اما سوال اساسی که در ورای این تبلیغات انتخاباتی خود را مطرح می‌کند این است که چقدر می‌توان به اصالت این نقدها به سیاست خارجی احمدی‌نژاد از سوی کاندیداهای همان طیف اعتماد کرد. آیا اینگونه اظهارات شعارگونه انتخاباتی، زمینه واقعی برای تبدیل‌شدن به «راهبردی واقع‌گرایانه» در دولت یازدهم دارد؟ به بیان دیگر نفی جنبه‌های گوناگون روابط خارجی دولت اصولگرای احمدی‌نژاد از سوی متحدان سابقش را می‌توان نقطه عزیمتی به عقلانیت در این حوزه تعبیر کرد؟ اگرچه نمی‌توان و نباید با بدبینی به این سوال پاسخ منفی داد و لاجرم از هر تغییری در سیاست ماجراجویانه و مخرب دولت فعلی استقبال کرد، ولی باید توجه داشت که:
- طبیعت فضای انتخاباتی در ایران به دلیل فقدان احزاب سیاسی شناسنامه‌دار، معمولا فضایی آمیخته با شعارهای بی‌پشتوانه‌ای است که لزوما ضمانت اجرایی نداشته و در حد بیانیه‌هایی فصلی است.
- کسانی‌که امروز در قالب کاندیدای ریاست‌جمهوری به انتقاد صریح از گذشته برخاسته‌اند، در سنوات گذشته در جایگاه‌های کلیدی این حوزه نقش و در مواردی مسوولیت مهم داشته و لاجرم نمی‌توانند خود را از سیاست‌های مخرب خارجی مبرا دانند. این مسوولیت‌ها و پست‌ها در عمل، امکان تاثیر‌گذاری بر فرایند سیاست خارجی را برای این افراد فراهم می‌کند. طراحان این انتقاد‌های صریح به سیاست‌خارجی احمدی‌نژاد در هشت‌سال گذشته کجا بودند و چرا هیچ اقدامی برای اصلاح آن و قرار‌دادن ریل‌های روابط خارجی کشور در مسیری که الان از آن سخن می‌گویند انجام ندادند. چگونه می‌توان به این افراد که با قرار‌گرفتن در موقعیت کاندیداتوری در مدتی کوتاه، چرخشی 180درجه‌ای در مواضع سیاسی خود ایجاد می‌کنند، اطمینان کرد؟
- نکته آخر اینکه مقوله سیاست‌خارجی از جنس مقولات ملی است که نباید دستخوش سوژه‌های انتخاباتی قرار گرفته و تبدیل به ابزار کسب رای شود. اگر ملاک ما قانون اساسی و تصمیمات کلان نظام است، در همین قانون وظایف هر پستی به وضوح مشخص شده ‌است. قانون اساسی «سند وفاق ملی» است و در آن مسوولیت سیاست‌های کلان نظام به عهده رهبری است. بنابراین تغییر دولت‌ها را نمی‌توان بهانه‌ای قرار داد برای تغییر رویکردهای راهبردی نظام به‌ویژه در حوزه روابط خارجی که از حساسیت ویژه‌ای برخوردار بوده و نیازمند ثبات، استمرار و اطمینان‌دادن به جهان است. به بیان صحیح‌تر سیاست خارجی موضوعی نیست که به محلی برای گروکشی سیاسی تبدیل شود. چنین وضعی اعتماد به تصمیمات و راهبردهای نظام در عرصه بین‌المللی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.
این روزها، شاهد طرح شعارهای پر طمطراق و رنگارنگی از سوی نامزدهای تایید صلاحیت شده انتخابات پیش روی ریاست‌جمهوری، در حوزه سیاست خارجی هستیم. اغراق‌آمیز نیست اگر گفته شود اکثریت قریب به اتفاق هشت کاندیدا، سیاست خارجی دولت هشت‌ساله احمدی‌نژاد را به چالش می‌کشند، انتقادات تندی بر آن وارد می‌کنند و از توانمندی خود برای عبور از بحرانی که حاصل و دستاورد دولت اصولگرای احمدی‌نژاد است سخن‌ها می‌گویند. طرفه آنکه برخی از این هشت نفر تا چندی قبل نزدیکی معناداری با دولت برخاسته از طیف اصولگرایان داشته و از «سیاست خارجی استکبار‌ستیز» دولت نهم و ایستادگی جانانه احمدی‌نژاد «در برابر باج‌خواهی قدرت‌های قلدر جهان» به ویژه در مورد سیاست هسته‌ای کشورمان، تعریف و تمجید کرده و دولت قبلی را به‌دلیل «وادادگی در مقابل دشمنان قسم‌خورده انقلاب» مورد شماتت قرار می‌دادند. بعید است بداخلاقی‌ها، تعابیر و اتهامات ناروا و گاهی غیراخلاقی به دولتمردان قبلی که از سال 1384 تاکنون به ادبیات رایج سیاسی کشورمان تبدیل شده، از یاد و خاطر ملت بزرگ ایران زدوده شود. اما اکنون وقت انتخابات است و زمانی است که باید نامزدها برای جلب افکار عمومی و گرفتن رای از مردم، اندکی از حجم آن بداخلاقی‌ها، کاسته و بالاجبار برخی از واقعیت‌ها را ولو بر سبیل مصلحت، علیه زعمای جبهه خودی برزبان‌ آورند. به تعبیر دیگر همان کسانی که تا دیروز حامی سرسخت «سیاست تهاجمی» دولت اصولگرا و به زعم آنان مکتبی بودند، امروز در قامت نامزد ریاست‌جمهوری به منتقدان همان سیاست‌های به اصطلاح تهاجمی، تبدیل شده‌اند. طرفه آنکه منتقدان دیروز سیاست‌های «تعامل با جهان» اصلاح‌طلبان، امروز همان ادبیات تعامل‌گرا را به عاریت گرفته و از حل مشکلات سیاست خارجی چنان سخن می‌گویند که اگر شنونده از سوابق آنان اطلاع نداشته باشد نمی‌تواند ادبیات این «اصولگرایان به اقتضای شرایط اصلاح شده» را از زبان تعاملی اصلاح‌طلبان، تمییز و تشخیص دهد. به تعبیر صحیح‌تر کاندیداهای اصولگرا، برنامه‌های اصلاح‌طلبان در حوزه روابط خارجی را به زبانی دیگر شعار انتخاباتی خود کرده‌اند.
به گزاره‌های ذیل که مشتی از خروار وعده‌های انتخاباتی است که از سوی کاندیداهای اصولگرا در روزهای اخیر مطرح شده توجه کنید:
علی‌اکبر ولایتی:
- اگر هسته‌ای باشیم و قطعنامه نگیریم، هنر است.
- دلیلی ندارد با همه دنیا بد باشیم.
- باید تنش‌زدایی با همسایگان از اولویت‌های درجه یک سیاست خارجی ایران باشد.
- باید روابط خارجی را از انجماد و رکود، خارج کرده و تجدید بنا کنیم.
- استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و حفظ آن به معنای ایجاد تنش با سایر کشورها نیست.
محمدباقر قالیباف:
- در‌خصوص تحریم‌ها، سخنان جنجالی ولی کم‌فایده و رفتارهای شعاری و نمایشی به ما ضربه‌ زد و موضع بر حق ما را تضعیف کرد.
- زمانی می‌گفتند تحریم‌ها کاغذ‌پاره‌اند و اکنون می‌گویند فلج‌کننده‌اند و عامل همه مشکلات.
- نظام در مرحله‌ای تصمیم گرفت که تعلیق داوطلبانه را بپذیرد تا صداقت طرف مقابل، سنجیده شود.
- تقابل با آمریکا، به خودی خود، ارزش نیست. الان چه تعدادی از کشورهای دنیا را مثال بزنیم که سفارت آمریکا در آنجا هست، روابط رسمی با آمریکا هم برقرار است و تبادلات اقتصادی هم دارند. آیا آن ملت‌ها بدبخت هستند؟
محسن رضایی:
- از هلوکاست حرفی نخواهم زد.
- چرا کشور چین تحریم نمی‌شود؟
- روابط خارجی ایران طی چند سال اخیر آسیب‌های جدی دیده است.
- روابطمان با کشورهای عربی وضعیت مناسبی داشت که آسیب جدی دیده است و ما می‌خواهیم آن را احیا کنیم.
اگر مواضع دیگر کاندیداهای طیف اصولگرا را نیز به این فهرست اضافه کنیم مثنوی 70 من کاغذ خواهد شد که از حوصله این مختصر خارج است. اما افزودن عباراتی از منوچهر متکی، وزیر خارجه معزول احمدی‌نژاد و کاندیدای رد‌صلاحیت شده انتخابات را بر این فهرست، خالی از لطف نمی‌دانم تا آقای وزیر (سابق) بداند با همدلی و همراهی رییس سابقش چه بر سر روابط خارجی کشور آورد. متکی در میتینگ‌های انتخاباتی خود به دلیل سوابقش در سیاست خارجی بخش مهمی از تبلیغات انتخابی خود را به این موضوع اختصاص داد. به نظرم حرف‌های متکی حاوی اعترافات جالبی در‌باره سیاست خارجی دولت اصول‌گرای احمدی‌نژاد است. گزاره‌های زیر را با دقت بخوانید:
- سیاست خارجی بچه‌بازی نیست.
- در بحث انرژی هسته‌ای، مطالبات هردو دولت اصلاحات و اصولگرا به نوعی یک چیز بود ولی رویکرد دولت هشتم (دولت سیدمحمد خاتمی) رسیدن به حقوق هسته‌ای با متد صحبت و مذاکره با غرب و راه‌‌دادن به نظارت غربی‌ها بود که منجر به تعلیق
دو ساله نطنز و اصفهان شد.
- اینکه باید در سیاست خارجی از ادبیات فاخر و دیپلماتیک استفاده کنیم، حرف سنجیده و درستی است، گاهی دیده شده که برخی با به‌کار‌بردن ادبیات غیر‌دیپلماتیک برای کشور هزینه ایجاد کرده‌اند.
- ما باید به جای اینکه ادعای مدیریت جهان را داشته باشیم، خردمندانه به دنبال استفاده از تجربیات جهانی باشیم، همان‌گونه که دیگران نیز می‌توانند از تجربیات ما بهره ببرند. اما سوال اساسی که در ورای این تبلیغات انتخاباتی خود را مطرح می‌کند این است که چقدر می‌توان به اصالت این نقدها به سیاست خارجی احمدی‌نژاد از سوی کاندیداهای همان طیف اعتماد کرد. آیا اینگونه اظهارات شعارگونه انتخاباتی، زمینه واقعی برای تبدیل‌شدن به «راهبردی واقع‌گرایانه» در دولت یازدهم دارد؟ به بیان دیگر نفی جنبه‌های گوناگون روابط خارجی دولت اصولگرای احمدی‌نژاد از سوی متحدان سابقش را می‌توان نقطه عزیمتی به عقلانیت در این حوزه تعبیر کرد؟ اگرچه نمی‌توان و نباید با بدبینی به این سوال پاسخ منفی داد و لاجرم از هر تغییری در سیاست ماجراجویانه و مخرب دولت فعلی استقبال کرد، ولی باید توجه داشت که:
- طبیعت فضای انتخاباتی در ایران به دلیل فقدان احزاب سیاسی شناسنامه‌دار، معمولا فضایی آمیخته با شعارهای بی‌پشتوانه‌ای است که لزوما ضمانت اجرایی نداشته و در حد بیانیه‌هایی فصلی است.
- کسانی‌که امروز در قالب کاندیدای ریاست‌جمهوری به انتقاد صریح از گذشته برخاسته‌اند، در سنوات گذشته در جایگاه‌های کلیدی این حوزه نقش و در مواردی مسوولیت مهم داشته و لاجرم نمی‌توانند خود را از سیاست‌های مخرب خارجی مبرا دانند. این مسوولیت‌ها و پست‌ها در عمل، امکان تاثیر‌گذاری بر فرایند سیاست خارجی را برای این افراد فراهم می‌کند. طراحان این انتقاد‌های صریح به سیاست‌خارجی احمدی‌نژاد در هشت‌سال گذشته کجا بودند و چرا هیچ اقدامی برای اصلاح آن و قرار‌دادن ریل‌های روابط خارجی کشور در مسیری که الان از آن سخن می‌گویند انجام ندادند. چگونه می‌توان به این افراد که با قرار‌گرفتن در موقعیت کاندیداتوری در مدتی کوتاه، چرخشی 180درجه‌ای در مواضع سیاسی خود ایجاد می‌کنند، اطمینان کرد؟
- نکته آخر اینکه مقوله سیاست‌خارجی از جنس مقولات ملی است که نباید دستخوش سوژه‌های انتخاباتی قرار گرفته و تبدیل به ابزار کسب رای شود. اگر ملاک ما قانون اساسی و تصمیمات کلان نظام است، در همین قانون وظایف هر پستی به وضوح مشخص شده ‌است. قانون اساسی «سند وفاق ملی» است و در آن مسوولیت سیاست‌های کلان نظام به عهده رهبری است. بنابراین تغییر دولت‌ها را نمی‌توان بهانه‌ای قرار داد برای تغییر رویکردهای راهبردی نظام به‌ویژه در حوزه روابط خارجی که از حساسیت ویژه‌ای برخوردار بوده و نیازمند ثبات، استمرار و اطمینان‌دادن به جهان است. به بیان صحیح‌تر سیاست خارجی موضوعی نیست که به محلی برای گروکشی سیاسی تبدیل شود. چنین وضعی اعتماد به تصمیمات و راهبردهای نظام در عرصه بین‌المللی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.