|

چهره رحمانی اسلام

سیدمحسن سجادی

چندی است استان اسلامی و انقلابی خراسان جنوبی در تب و تاب عبارتی است که برخي معتقدند موجب ثلمه‌ای به اسلام شده است. در این نوشتار قصد آن است با مطالبی از علم اصول و اخلاق به نقد این رفتار پرداخته شود.
1- با بیان امیر متقیان، فاصله حق و باطل چهار انگشت است که ببیند یا بشنود1، (بحار الأنوار: 75/ 197/ 16) بنابراین برای اطمینان و عمل به مقتضای آن لازم است خود فرد خطا را ببیند تا بتواند قضاوت کند، بگذریم که در منابر و تریبون‌ها بسیار گفته و شنیده‌ایم امیرالمؤمنین حتی اعتراف فردی به خطای خود را قبول نمی‌کند و با بیانات مختلف او را از اقرار به گناه، منصرف می‌کند. اما طبق قواعد اصولی اگر بخواهیم براساس اخبار قضاوت کنیم، چنان که به پیامبر رحمت (صلی‌الله علیه و آله و سلم) توصیه شده (يَا اَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَاٍ فَتَبَيَّنُوا اَن تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلـي مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ) (حجرات: 3) باید جست‌وجو کنیم که چه کسی خبر را نقل كرده تا از خطای در تصمیم‌‌گیری مصون بمانیم. در این موارد حتی صوت جلسه حجیت برای قضاوت ندارد، چراکه اولا امکان دست‌کاری در صوت با امکانات امروزه بسیار است، ثانیا و مهم‌تر زمانی که فردی شهادتین را بر زبان جاری می‌کند، بر او حکم اسلام جاری می‌شود و طبق اصاله الصحه و قاعده اخلاقی (ضَعْ أَمْرَ أَخِيكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى يَأْتِيَكَ مَا يَغْلِبُكَ مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِيكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِي الْخَيْرِ مَحْمِلًا) یعنی اگر برادر دینی تو کلامی گفت که دو معنای خوب و بد از آن استفاده می‌شود در این حال تا می‌توانی آن را توجیه کنی این کار را بکن. موظفیم کار و سخن برادر مسلمان خود را به وجه احسن حمل کنیم، بنابراین اگر واقعا دغدغه ما اسلام است، چه خوب بود که به صورت پنهانی به فرد تذکر داده شود که این سخن یا رفتار مطابق شأن مسلمان نیست، چه رسد به کسی که در سخت‌‌ترین شرایط برای دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی گام در بوته آزمایش گذاشته و مصداق آیه شریفه (فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنفُسِهِمْ عَلـي الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً) (نساء: 95) قرار گرفته است؛ که در این صورت قضاوت بسیار مشکل‌تر می‌شود. علاوه بر اینکه با نگاهی به نامه‌‌های امیرمؤمنان به حکام و استانداران منصوب خود، دو نکته می‌توان استنباط كرد، اول اینکه آن حضرت حساسیت زیادی به فساد مالی مدیران خود داشته و حتی با شنیدن خبری نسبت به آن عکس‌العمل نشان می‌داده، ثانیا ابتدا همین خطا یا احتمال وقوع آن را به خود فرد تذکر می‌داده است، بنابراین شایسته است بر فرض اثبات خطا ابتدا به جای کشاندن آن به سطح جامعه به افراد تذکر داده و در مورد آن توضیح خواسته شود تا نصیحت ائمه‌ المسلمین تحقق یابد. نکته دیگر، آنکه پس از اثبات موضوع و خبر برای عمل، لازم است که طبق اصول بیان‌شده در بحث مفاهیم برای اطلاق یا عموم‌گیری از گزاره‌ای، اثبات شود که اولا گوینده حکیم بوده و ثانیا در مقام بیان مطلب موردنظر ما بوده است. در‌حالی‌که پس از حضرات معصومین (علیهم‌السلام) هیچ‌یک از اهل علم، کسی را مصون از خطای در رفتار و گفتار و تقریر نمی‌داند که بخواهد بر اساس گفته او به قضاوت بپردازد، علاوه بر اینکه قراین حالیه و مقالیه حکایت از آن دارد که ایشان در مقام بیان حلیت و حرمت چیزی نبوده و صدور تکذیبیه خود شاهدی بر این مدعاست.همچنین، در این مقام سؤالی که مطرح است، این است که کدام‌یک از من و شما می توانیم ادعا کنیم که تمام مطالب و بیاناتی که حتی در یک سخنرانی می‌گوییم منطقی و برهانی است؟ در‌حالی‌که قاعده در خطابه آن است که گاهی از مشهورات و مسلمات استفاده می‌کنیم و استدلالی را بیان می‌کنیم که در چینش منطقی آن چون از مواد بدیهی استفاده نكرده‌ایم، برهان نیست و به‌راحتی قابل مناقشه است. پس چگونه از دیگرانی که درس دین نخوانده‌اند، چنین انتظار سنگینی داریم؟مشفقانه از تمام دوستان و هم‌لباسان خود خواهش می‌کنم به عنوان برادری کوچک قواعد علمی را که در حوزه‌های علمیه فرا گرفته‌ایم، به صورت عملی در جامعه پیاده كنيم تا همگان چهره واقعی قواعد اسلامی را مشاهده کنند.
1- بحارالأنوار: عن الإمام عليّ عليه‌السلام: أيُّها النّاسُ، منَ عَرفَ مِن أخيهِ وَثيقَةَ دِينٍ و سَدادَ طريقٍ فلا يَسْمعَنَّ فيهِ أقاوِيلَ النّاسِ، أمَا إنّهُ قد يَرمي الرّامي، و يُخطئُ السِّهامَ، و يُحِيلُ الكلامَ، و باطِلُ ذلكَ يَبورُ، و الله ُ سَميعٌ و شَهيدٌ. أمَا إنّه ليسَ بينَ الحقِّ و الباطلِ إلاّ أربَعُ أصابِعَ.- فسُئلَ عن معنى قولِهِ هذا، فجَمعَ أصابِعَهُ و وَضعَها بينَ اُذُنهِ و عَينهِ ـ ثُمّ قالَ: الباطلُ أنْ تَقولَ : سَمِعتُ، و الحقُّ أنْ تَقولَ: رَأيْت. امام على(ع) فرمود: اى مردم! هر كس برادر خود را به استوارىِ دين و درستىِ راهْ‌ شناخت، هرگز به گفته‌هاى مردم درباره او گوش نسپارد. زنهار كه گاه، تيرانداز تير مى‌افكند و تيرهايش به خطا مى‌رود، و بسى سخن كه خلاف حقيقت است، گفتار باطل تباه است و خداوند شنوا و گواه. هان! ميان حق و باطل جز چهار انگشت فاصله نيست.- از آن حضرت درباره معناى اين سخن سؤال شد. امام، انگشتان خود را به هم چسباند و آنها را ميان گوش و چشم خود گذاشت ـ و آن گاه فرمود: باطل اين است كه بگويى: «شنيدم» و حق آن است كه بگويى: «ديدم».

چندی است استان اسلامی و انقلابی خراسان جنوبی در تب و تاب عبارتی است که برخي معتقدند موجب ثلمه‌ای به اسلام شده است. در این نوشتار قصد آن است با مطالبی از علم اصول و اخلاق به نقد این رفتار پرداخته شود.
1- با بیان امیر متقیان، فاصله حق و باطل چهار انگشت است که ببیند یا بشنود1، (بحار الأنوار: 75/ 197/ 16) بنابراین برای اطمینان و عمل به مقتضای آن لازم است خود فرد خطا را ببیند تا بتواند قضاوت کند، بگذریم که در منابر و تریبون‌ها بسیار گفته و شنیده‌ایم امیرالمؤمنین حتی اعتراف فردی به خطای خود را قبول نمی‌کند و با بیانات مختلف او را از اقرار به گناه، منصرف می‌کند. اما طبق قواعد اصولی اگر بخواهیم براساس اخبار قضاوت کنیم، چنان که به پیامبر رحمت (صلی‌الله علیه و آله و سلم) توصیه شده (يَا اَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَاٍ فَتَبَيَّنُوا اَن تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلـي مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ) (حجرات: 3) باید جست‌وجو کنیم که چه کسی خبر را نقل كرده تا از خطای در تصمیم‌‌گیری مصون بمانیم. در این موارد حتی صوت جلسه حجیت برای قضاوت ندارد، چراکه اولا امکان دست‌کاری در صوت با امکانات امروزه بسیار است، ثانیا و مهم‌تر زمانی که فردی شهادتین را بر زبان جاری می‌کند، بر او حکم اسلام جاری می‌شود و طبق اصاله الصحه و قاعده اخلاقی (ضَعْ أَمْرَ أَخِيكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى يَأْتِيَكَ مَا يَغْلِبُكَ مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِيكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِي الْخَيْرِ مَحْمِلًا) یعنی اگر برادر دینی تو کلامی گفت که دو معنای خوب و بد از آن استفاده می‌شود در این حال تا می‌توانی آن را توجیه کنی این کار را بکن. موظفیم کار و سخن برادر مسلمان خود را به وجه احسن حمل کنیم، بنابراین اگر واقعا دغدغه ما اسلام است، چه خوب بود که به صورت پنهانی به فرد تذکر داده شود که این سخن یا رفتار مطابق شأن مسلمان نیست، چه رسد به کسی که در سخت‌‌ترین شرایط برای دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی گام در بوته آزمایش گذاشته و مصداق آیه شریفه (فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنفُسِهِمْ عَلـي الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً) (نساء: 95) قرار گرفته است؛ که در این صورت قضاوت بسیار مشکل‌تر می‌شود. علاوه بر اینکه با نگاهی به نامه‌‌های امیرمؤمنان به حکام و استانداران منصوب خود، دو نکته می‌توان استنباط كرد، اول اینکه آن حضرت حساسیت زیادی به فساد مالی مدیران خود داشته و حتی با شنیدن خبری نسبت به آن عکس‌العمل نشان می‌داده، ثانیا ابتدا همین خطا یا احتمال وقوع آن را به خود فرد تذکر می‌داده است، بنابراین شایسته است بر فرض اثبات خطا ابتدا به جای کشاندن آن به سطح جامعه به افراد تذکر داده و در مورد آن توضیح خواسته شود تا نصیحت ائمه‌ المسلمین تحقق یابد. نکته دیگر، آنکه پس از اثبات موضوع و خبر برای عمل، لازم است که طبق اصول بیان‌شده در بحث مفاهیم برای اطلاق یا عموم‌گیری از گزاره‌ای، اثبات شود که اولا گوینده حکیم بوده و ثانیا در مقام بیان مطلب موردنظر ما بوده است. در‌حالی‌که پس از حضرات معصومین (علیهم‌السلام) هیچ‌یک از اهل علم، کسی را مصون از خطای در رفتار و گفتار و تقریر نمی‌داند که بخواهد بر اساس گفته او به قضاوت بپردازد، علاوه بر اینکه قراین حالیه و مقالیه حکایت از آن دارد که ایشان در مقام بیان حلیت و حرمت چیزی نبوده و صدور تکذیبیه خود شاهدی بر این مدعاست.همچنین، در این مقام سؤالی که مطرح است، این است که کدام‌یک از من و شما می توانیم ادعا کنیم که تمام مطالب و بیاناتی که حتی در یک سخنرانی می‌گوییم منطقی و برهانی است؟ در‌حالی‌که قاعده در خطابه آن است که گاهی از مشهورات و مسلمات استفاده می‌کنیم و استدلالی را بیان می‌کنیم که در چینش منطقی آن چون از مواد بدیهی استفاده نكرده‌ایم، برهان نیست و به‌راحتی قابل مناقشه است. پس چگونه از دیگرانی که درس دین نخوانده‌اند، چنین انتظار سنگینی داریم؟مشفقانه از تمام دوستان و هم‌لباسان خود خواهش می‌کنم به عنوان برادری کوچک قواعد علمی را که در حوزه‌های علمیه فرا گرفته‌ایم، به صورت عملی در جامعه پیاده كنيم تا همگان چهره واقعی قواعد اسلامی را مشاهده کنند.
1- بحارالأنوار: عن الإمام عليّ عليه‌السلام: أيُّها النّاسُ، منَ عَرفَ مِن أخيهِ وَثيقَةَ دِينٍ و سَدادَ طريقٍ فلا يَسْمعَنَّ فيهِ أقاوِيلَ النّاسِ، أمَا إنّهُ قد يَرمي الرّامي، و يُخطئُ السِّهامَ، و يُحِيلُ الكلامَ، و باطِلُ ذلكَ يَبورُ، و الله ُ سَميعٌ و شَهيدٌ. أمَا إنّه ليسَ بينَ الحقِّ و الباطلِ إلاّ أربَعُ أصابِعَ.- فسُئلَ عن معنى قولِهِ هذا، فجَمعَ أصابِعَهُ و وَضعَها بينَ اُذُنهِ و عَينهِ ـ ثُمّ قالَ: الباطلُ أنْ تَقولَ : سَمِعتُ، و الحقُّ أنْ تَقولَ: رَأيْت. امام على(ع) فرمود: اى مردم! هر كس برادر خود را به استوارىِ دين و درستىِ راهْ‌ شناخت، هرگز به گفته‌هاى مردم درباره او گوش نسپارد. زنهار كه گاه، تيرانداز تير مى‌افكند و تيرهايش به خطا مى‌رود، و بسى سخن كه خلاف حقيقت است، گفتار باطل تباه است و خداوند شنوا و گواه. هان! ميان حق و باطل جز چهار انگشت فاصله نيست.- از آن حضرت درباره معناى اين سخن سؤال شد. امام، انگشتان خود را به هم چسباند و آنها را ميان گوش و چشم خود گذاشت ـ و آن گاه فرمود: باطل اين است كه بگويى: «شنيدم» و حق آن است كه بگويى: «ديدم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.