عجايبالمخلوقات
شاهرخ دولکو
يک. اصلا شما فکر کن «فروشنده» بدترين فيلم تاريخ سينما. شما الان ناراحتي که چرا اسکار برده؟ شما چي هستين دقيقا؟ وکيلوصي ِجايزه اسکار؟ عضو هيئت تحقيق و تفحص آکادمي؟ منصفترين و برحقترين داور دنيا؟ کسي که وظيفه حفاظت از ناموسِ عدالت به او سپرده شده؟ چي هستين شما؟
گيريم يک ميليون فيلم بهتر از فروشنده وجود داشت که اسکار بهترين فيلم خارجيزبان را ببرد. شما الان وکيل اون 999هزار و 999 نفرِ بقيه هستين که اينقدر بهتون سخت اومده؟ شما مال کجايين؟ چرا الان از بقيه نامزدها که جايزهرو نبردن عصبانيترين؟ خداييش فروشنده اينقدر بد بود؟ اصلا حق با شما. خيلي بد بود، ولي شما الان ديگه تمام موارد حقکشي و ناعدالتيرو تو جهان حل کردين، مونده اين يه دونه جايزه اسکار که عزمتون رو جزم کردين اينو هم حل کنين و زمينرو از شر همه نامرديهاي بشري پاک کنين، بفرستين خونه عمهش؟
دو. يک فيلمساز ايراني دومين اسکار زندگيشرو برده. يه جايزه خيليخيلي مهم که همه فيلمسازان دنيا آرزوي نامزدي براي يهدونهشو دارن رو، براي بار دوم برده و اسکاررو به ايران آورده. شما بايد اينقدر ناراحت باشي برادر من؟ اصلا شما فکر کن بدترين فيلمساز دنيا. اين بدترين فيلمساز دنيا، فيلمساز هموطن شماست که موفق شده جايزهرو براي کشورش ببره. شما واقعا بايد اينقدر عصباني باشين؟ خداييش فرهادي اينقدر فيلمساز بديه از نظر شما؟ اصلا بد. خيلي هم بد. شما همه فيلمسازاي بد جهانرو تنبيه کردين چسبوندين سينه ديوار، فقط مونده اصغر فرهادي که اونو به سزاي اعمال ننگينش برسونين؟ مرحبا به تو.
سه. يه عده ميگن جوسازي کرده، فضارو شلوغ کرده و با دودوزهبازي يه جايزه سياسي برده، يه عده ديگه ميگن با نامردي و راهانداختن يه شو، نامزدهاي ديگهرو از ميدون بهدر کرده، يه عده دارند ميگن فرهادي که براي حق حيات و آزادي به ترامپ طعنه ميزنه، چرا يه نگاهي به وضعيت کشور خودش نميکنه و به اين اعتراض نميکنه که تعداد زيادي از هموطنان ما حق ورود به کشور خودشان را ندارند، يه عده ديگه ميگن چرا تو نطقش چيزي درباره ايران و سياستهاي ددمنشانه رژيم منحوس آمريکا و ظلمي که در طول تاريخ به ما کرده چيزي نگفته، يه عده ميگن... يه عده ميگن... يه عده ميگن... کم مونده بگن چرا به خودش بمب نبسته و کل مراسمرو نفرستاده رو هوا. الان همه، فرهاديرو وکيلمدافع تمام گرايشها و تفکرات و جبههگيريهاي خودشون ميدونن و عصباني هستن از اينکه مطابق ميل و خواست اونا رفتار نکرده. هيشکي هم به اين فکر نميکنه که اين آدم يه هنرمنده که فقط نماينده خودشه و افکار و جهانبيني و هنر خودشرو انعکاس ميده و نه ديگرانرو که اگه اين کاررو ميکرد که ديگه اصغر فرهادي نبود. يکي بود شبيه خيل بيشمار فيلمسازان نابلد و حقبهجانب و شکستخوردهاي که تمام
افتخارشون، همراهيکردن با اونچيزيه که ازشون خواستن، نه اون چيزي که خودشون ميخوان. يکي مرد جنگي بِه از صدهزار... .
چهار. نه عزيزدلِ برادر. اينطورها نيست. اولا که اصغر فرهادي بيهيچ شک و شبههاي بهترين فيلمساز حالحاضر ايران و يکي از بهترين فيلمسازان حالحاضر دنياست. تبحر، هوش، تازگي، سبک و عمق نگاه او در فيلمهايش آنقدر مشهود است که نيازي به تعريفکردنِ منِ يکلاقبا ندارد. آفتاب آمد دليلِ آفتاب. فيلمهايش هست. استقبال مردم و منتقدان و کارشناسان و جشنوارهها هم هست. ماجرا به اندازه کافي اظهرمنالشمس است.
فروشنده هم آنقدر که در بوقوکرنا کردهايد فيلم ِ بدي نيست. ضعفهايي - بهخصوص - در فيلمنامه دارد که از ساير کارهاي فرهادي عقبتر ميايستد، اما کارگرداني و فيلمبرداري و طراحي صحنه و لباس و داستان و بازيگري و تدوين و صدابرداري و صداگذاري و موسيقيِ فوقالعادهاي دارد. همين فيلم يکي از بهترين محصولات سينمايي ايران و جهان در سالي که گذشت است. فروش فوقالعادهاي در ايران و جهان داشته. تنها فيلمي بوده که در طول تاريخ برگزاري جشنواره کن براي اولينبار دو جايزه برده. کلي جايزه ديگر هم از جشنوارههاي بزرگ دنيا کسب کرده و براي نمايش عمومي و مجاني آن، شهردار لندن يکي از بزرگترين ميدانهاي شهر را در اختيارش گذاشته و خودش و مايک لي کلي درباره اهميت و بزرگي آن سخن گفتهاند. در ميان فيلمهاي نامزد اسکار هم همواره از فروشنده در کنار توني اردمن بهعنوان شانسهاي اصلي کسب اسکار نام برده شده. حالا شما فکر ميکنيد حق توني اردمن بوده که جايزه را ببرد؟ خب اين نظر شماست. نظر من اين است که حق فروشنده بوده. (شرمنده. من توني اردمن را در سه بخش ديدم، آنقدر که برايم خستهکننده و معمولي بود). حالا کي تعيين ميکند که حرف شما درست
است و حرف من غلط؟ شما تعيين ميکنيد؟ خوشبهحالتون که اينقدر عاقل و متخصص و کارشناسيد و حرفتون هم حتما حرف حقه و هيچ اشکالي بر آن مترتب نيست.
اسکار سياسي بود؟ اول به من بگوييد کدام جشنواره در دنيا سياسي نيست؟ تا حالا کدام جشنواره بوده که نتايجش درست آن چيزي بوده که شما فکر ميکردهايد و جوايز به همانهايي داده شده که شما ميخواستهايد؟ گيرم اينگونه باشد.
مگر متر شماييد که هروقت نظر ديگران با شما هماهنگ نبود، ديگران ناحق باشند و شما برحق؟ و حالا به شما بگويم که اتفاقا جوايز در اسکار به بهترين شکل ممکن داده ميشود. نميگويم هيچ مشکلي ندارد، اما قطعا از جشنوارهاي که سياستهاي مشخصي دارد و هيئت داورانش بيش از هفت نفر نيستند، رسمورسوم سالمتر و درست و برحقتري دارد. جانا، براي انتخاب بهترين فيلم در اسکار، نه پنج يا هفت نفر که بيش از شش هزار نفر تصميم ميگيرند؛ شش هزارنفري که بهترين متخصصان در همه رشتههاي فني و هنري سينما هستند و هيچ حبوبغضي هم ندارند و هيچ توصيهاي هم بر جمع نظرات آنها کارگر نيست. حب و بغض و توصيه و حسادت و لابي و فشار از بالا و دستور رسمي، بر يک جمعِ - حداکثر - هفتنفره تأثير ميگذارد، نه يک جمع شش هزار بهبالاي يک صنعت بزرگ.
پنج. ما، عجايبالمخلوقاتيم. ما کساني هستيم که تاريخ دربارهمان بسيار خواهد نوشت از بس که غريبيم. ما حسوديم. ما خودخواه و خودرأييم. ما عالم و آدم را به رسميت نميشناسيم و جز خودمان هيچکس را صاحب صلاحيت نميدانيم و جز نوک بينيمان بيشتر را نميخواهيم و نميتوانيم که ببينيم. ما تنها ملتي هستيم در طول تاريخ و عرض جغرافيا که از موفقيت هموطنمان، بهترين و سالمترين و باشخصيتترين فيلمسازمان خوشحال نميشويم که هيچ، عصباني هم ميشويم و حق را به کسان ديگر ميدهيم. ما تنها کساني در کره زمين هستيم که از روي حسادت، دست به تحليلهاي مندرآوردي ميزنيم و زمين و زمان را بههم ميپيچيم که بگوييم کسي که از ما موفقتر است ... است. ما عجايبالمخلوقاتيم.
يک. اصلا شما فکر کن «فروشنده» بدترين فيلم تاريخ سينما. شما الان ناراحتي که چرا اسکار برده؟ شما چي هستين دقيقا؟ وکيلوصي ِجايزه اسکار؟ عضو هيئت تحقيق و تفحص آکادمي؟ منصفترين و برحقترين داور دنيا؟ کسي که وظيفه حفاظت از ناموسِ عدالت به او سپرده شده؟ چي هستين شما؟
گيريم يک ميليون فيلم بهتر از فروشنده وجود داشت که اسکار بهترين فيلم خارجيزبان را ببرد. شما الان وکيل اون 999هزار و 999 نفرِ بقيه هستين که اينقدر بهتون سخت اومده؟ شما مال کجايين؟ چرا الان از بقيه نامزدها که جايزهرو نبردن عصبانيترين؟ خداييش فروشنده اينقدر بد بود؟ اصلا حق با شما. خيلي بد بود، ولي شما الان ديگه تمام موارد حقکشي و ناعدالتيرو تو جهان حل کردين، مونده اين يه دونه جايزه اسکار که عزمتون رو جزم کردين اينو هم حل کنين و زمينرو از شر همه نامرديهاي بشري پاک کنين، بفرستين خونه عمهش؟
دو. يک فيلمساز ايراني دومين اسکار زندگيشرو برده. يه جايزه خيليخيلي مهم که همه فيلمسازان دنيا آرزوي نامزدي براي يهدونهشو دارن رو، براي بار دوم برده و اسکاررو به ايران آورده. شما بايد اينقدر ناراحت باشي برادر من؟ اصلا شما فکر کن بدترين فيلمساز دنيا. اين بدترين فيلمساز دنيا، فيلمساز هموطن شماست که موفق شده جايزهرو براي کشورش ببره. شما واقعا بايد اينقدر عصباني باشين؟ خداييش فرهادي اينقدر فيلمساز بديه از نظر شما؟ اصلا بد. خيلي هم بد. شما همه فيلمسازاي بد جهانرو تنبيه کردين چسبوندين سينه ديوار، فقط مونده اصغر فرهادي که اونو به سزاي اعمال ننگينش برسونين؟ مرحبا به تو.
سه. يه عده ميگن جوسازي کرده، فضارو شلوغ کرده و با دودوزهبازي يه جايزه سياسي برده، يه عده ديگه ميگن با نامردي و راهانداختن يه شو، نامزدهاي ديگهرو از ميدون بهدر کرده، يه عده دارند ميگن فرهادي که براي حق حيات و آزادي به ترامپ طعنه ميزنه، چرا يه نگاهي به وضعيت کشور خودش نميکنه و به اين اعتراض نميکنه که تعداد زيادي از هموطنان ما حق ورود به کشور خودشان را ندارند، يه عده ديگه ميگن چرا تو نطقش چيزي درباره ايران و سياستهاي ددمنشانه رژيم منحوس آمريکا و ظلمي که در طول تاريخ به ما کرده چيزي نگفته، يه عده ميگن... يه عده ميگن... يه عده ميگن... کم مونده بگن چرا به خودش بمب نبسته و کل مراسمرو نفرستاده رو هوا. الان همه، فرهاديرو وکيلمدافع تمام گرايشها و تفکرات و جبههگيريهاي خودشون ميدونن و عصباني هستن از اينکه مطابق ميل و خواست اونا رفتار نکرده. هيشکي هم به اين فکر نميکنه که اين آدم يه هنرمنده که فقط نماينده خودشه و افکار و جهانبيني و هنر خودشرو انعکاس ميده و نه ديگرانرو که اگه اين کاررو ميکرد که ديگه اصغر فرهادي نبود. يکي بود شبيه خيل بيشمار فيلمسازان نابلد و حقبهجانب و شکستخوردهاي که تمام
افتخارشون، همراهيکردن با اونچيزيه که ازشون خواستن، نه اون چيزي که خودشون ميخوان. يکي مرد جنگي بِه از صدهزار... .
چهار. نه عزيزدلِ برادر. اينطورها نيست. اولا که اصغر فرهادي بيهيچ شک و شبههاي بهترين فيلمساز حالحاضر ايران و يکي از بهترين فيلمسازان حالحاضر دنياست. تبحر، هوش، تازگي، سبک و عمق نگاه او در فيلمهايش آنقدر مشهود است که نيازي به تعريفکردنِ منِ يکلاقبا ندارد. آفتاب آمد دليلِ آفتاب. فيلمهايش هست. استقبال مردم و منتقدان و کارشناسان و جشنوارهها هم هست. ماجرا به اندازه کافي اظهرمنالشمس است.
فروشنده هم آنقدر که در بوقوکرنا کردهايد فيلم ِ بدي نيست. ضعفهايي - بهخصوص - در فيلمنامه دارد که از ساير کارهاي فرهادي عقبتر ميايستد، اما کارگرداني و فيلمبرداري و طراحي صحنه و لباس و داستان و بازيگري و تدوين و صدابرداري و صداگذاري و موسيقيِ فوقالعادهاي دارد. همين فيلم يکي از بهترين محصولات سينمايي ايران و جهان در سالي که گذشت است. فروش فوقالعادهاي در ايران و جهان داشته. تنها فيلمي بوده که در طول تاريخ برگزاري جشنواره کن براي اولينبار دو جايزه برده. کلي جايزه ديگر هم از جشنوارههاي بزرگ دنيا کسب کرده و براي نمايش عمومي و مجاني آن، شهردار لندن يکي از بزرگترين ميدانهاي شهر را در اختيارش گذاشته و خودش و مايک لي کلي درباره اهميت و بزرگي آن سخن گفتهاند. در ميان فيلمهاي نامزد اسکار هم همواره از فروشنده در کنار توني اردمن بهعنوان شانسهاي اصلي کسب اسکار نام برده شده. حالا شما فکر ميکنيد حق توني اردمن بوده که جايزه را ببرد؟ خب اين نظر شماست. نظر من اين است که حق فروشنده بوده. (شرمنده. من توني اردمن را در سه بخش ديدم، آنقدر که برايم خستهکننده و معمولي بود). حالا کي تعيين ميکند که حرف شما درست
است و حرف من غلط؟ شما تعيين ميکنيد؟ خوشبهحالتون که اينقدر عاقل و متخصص و کارشناسيد و حرفتون هم حتما حرف حقه و هيچ اشکالي بر آن مترتب نيست.
اسکار سياسي بود؟ اول به من بگوييد کدام جشنواره در دنيا سياسي نيست؟ تا حالا کدام جشنواره بوده که نتايجش درست آن چيزي بوده که شما فکر ميکردهايد و جوايز به همانهايي داده شده که شما ميخواستهايد؟ گيرم اينگونه باشد.
مگر متر شماييد که هروقت نظر ديگران با شما هماهنگ نبود، ديگران ناحق باشند و شما برحق؟ و حالا به شما بگويم که اتفاقا جوايز در اسکار به بهترين شکل ممکن داده ميشود. نميگويم هيچ مشکلي ندارد، اما قطعا از جشنوارهاي که سياستهاي مشخصي دارد و هيئت داورانش بيش از هفت نفر نيستند، رسمورسوم سالمتر و درست و برحقتري دارد. جانا، براي انتخاب بهترين فيلم در اسکار، نه پنج يا هفت نفر که بيش از شش هزار نفر تصميم ميگيرند؛ شش هزارنفري که بهترين متخصصان در همه رشتههاي فني و هنري سينما هستند و هيچ حبوبغضي هم ندارند و هيچ توصيهاي هم بر جمع نظرات آنها کارگر نيست. حب و بغض و توصيه و حسادت و لابي و فشار از بالا و دستور رسمي، بر يک جمعِ - حداکثر - هفتنفره تأثير ميگذارد، نه يک جمع شش هزار بهبالاي يک صنعت بزرگ.
پنج. ما، عجايبالمخلوقاتيم. ما کساني هستيم که تاريخ دربارهمان بسيار خواهد نوشت از بس که غريبيم. ما حسوديم. ما خودخواه و خودرأييم. ما عالم و آدم را به رسميت نميشناسيم و جز خودمان هيچکس را صاحب صلاحيت نميدانيم و جز نوک بينيمان بيشتر را نميخواهيم و نميتوانيم که ببينيم. ما تنها ملتي هستيم در طول تاريخ و عرض جغرافيا که از موفقيت هموطنمان، بهترين و سالمترين و باشخصيتترين فيلمسازمان خوشحال نميشويم که هيچ، عصباني هم ميشويم و حق را به کسان ديگر ميدهيم. ما تنها کساني در کره زمين هستيم که از روي حسادت، دست به تحليلهاي مندرآوردي ميزنيم و زمين و زمان را بههم ميپيچيم که بگوييم کسي که از ما موفقتر است ... است. ما عجايبالمخلوقاتيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.