نجواهاي شبانه
«سوداي كوليوار» عنوان گزينهاي از شعرهاي عاشقانه مارينا تسوتايوا است كه بهتازگي با ترجمه احمد پوري در نشر چشمه منتشر شده است. تسوتايوا نيز مثل بسياري ديگر از نويسندگان و شاعران روس بعد از انقلاب اكتبر، با حوادث و وقايع دشواري روبرو بود. مترجم اين مجموعه، براي توصيف وضعيتي كه تسوتايوا در آن گرفتار بود، قطعهاي از يكي از شعرهايش را كه براي پاسترناك سروده آورده است: «فاصلهها، فرسنگها، كيلومترها/ جدايمان كردهاند/ تا هريك در گوشهاي/ سر در لاك خود بريم...». خطاب تسوتايوا در اين شعر، نهفقط پاسترناك بلكه هر شاعر و نويسندهاي است كه در آغاز قرن بيستم در روسيه به سر ميبردند. اگرچه در آغاز، غالب نويسندگان و شاعران روس با انقلاب همراه بودند و به دفاع از آن ميپرداختند، اما در سالهايي بعد و زماني كه استالين بر سر كار آمد همهچيز دگرگون شد و حتي چهرههايي چون گوركي نيز به حاشيه رانده شدند. دراينميان، تسوتايوا سرنوشتي متفاوتتر هم دارد: «او در 1892 در خانوادهاي فرهيخته در مسكو بهدنيا آمد. پدرش بنيانگذار موزه هنرهاي زيباي پوشكين بود و مادرش سوليست پيانو در اركسترهاي معروف بود. مارينا اصلا علاقهاي به مسائل اجتماعي نداشت. شعر براي او همه زندگياش بود. در هفدهسالگي با سرگئي يفرون ازدواج كرد. شوهر او شاعر جواني بود كه در درگيري انقلاب رودرروي ايستاد و به ارتش سفيد پيوست كه در مبارزه با بلشويكها بود. مارينا نزديك به پنج سال از او بيخبر بود. در قحطي بزرگ مسكو بود كه او و دخترش با گرسنگي دستوپنجه نرم كردند. مارينا كه عملا از عهده اداره زندگي برنميآمد، دختر كوچكش ايرينا را به نوانخانه سپرد كه او هم پس از مدتي كم از گرسنگي جان داد. در 1922 شايعاتي به گوش مارينا رسيد كه يفرون زنده و در برلين است. همراه دخترش مسكو را ترك كرد و در برلين به يفرون پيوست. سهسال در تنگدستي و فقر در برلين ماند و سرانجام تصميم گرفت همراه با خانواده به پاريس برود و به جمع مهاجرين روسي آنجا بپيوندد. اما از همان روزهاي نخست نتوانست با اين گروه همسازي كند.» مارينا تا پايان عمرش و حتي وقتي به روسيه بازميگشت با فقر و گرفتاري زندگي كرد. شعر براي او تنها راهي بود كه ميتوانست به واسطه آن تلخي زندگي را تحمل كند. در يكي از شعرهاي او كه در مجموعه «سوداي كوليوار» ترجمه شده ميخوانيم: «اين شعر را پيشكش ميكنم/ به همه آنان كه تابوت برايم فراهم خواهند كرد/ پيشاني بلند و زشتم را باز خواهند گذاشت/ و دستهگلي بر آن خواهند نهاد./ و من، بيگانه با قلب خود، در تابوتم آرام خواهم گرفت./ از چهرهام پي نخواهي برد/ كه همهچيز را ميشنوم، همهچيز را ميبينم!/ حتا در تابوت نيز دردناك است/ چون همه بودن!/ در لباسي سفيد چون برف/ رنگي كه از كودكي نفرت داشتم از آن/ آيا كسي هم در كنارم خواهد بود/ تا ابد؟/ گوش كن! اين را قبول نميكنم/ تله است اين/ من نيستم كه با تابوت زير خاكم ميگذارند/ من نيستم./ ميدانم همهچيز بدل به خاك خواهد شد/ و گور پنهان نخواهد بود/ بر هر آنچه دوستش داشتم/ و بر آنگونه كه زيستم.»
«سوداي كوليوار» عنوان گزينهاي از شعرهاي عاشقانه مارينا تسوتايوا است كه بهتازگي با ترجمه احمد پوري در نشر چشمه منتشر شده است. تسوتايوا نيز مثل بسياري ديگر از نويسندگان و شاعران روس بعد از انقلاب اكتبر، با حوادث و وقايع دشواري روبرو بود. مترجم اين مجموعه، براي توصيف وضعيتي كه تسوتايوا در آن گرفتار بود، قطعهاي از يكي از شعرهايش را كه براي پاسترناك سروده آورده است: «فاصلهها، فرسنگها، كيلومترها/ جدايمان كردهاند/ تا هريك در گوشهاي/ سر در لاك خود بريم...». خطاب تسوتايوا در اين شعر، نهفقط پاسترناك بلكه هر شاعر و نويسندهاي است كه در آغاز قرن بيستم در روسيه به سر ميبردند. اگرچه در آغاز، غالب نويسندگان و شاعران روس با انقلاب همراه بودند و به دفاع از آن ميپرداختند، اما در سالهايي بعد و زماني كه استالين بر سر كار آمد همهچيز دگرگون شد و حتي چهرههايي چون گوركي نيز به حاشيه رانده شدند. دراينميان، تسوتايوا سرنوشتي متفاوتتر هم دارد: «او در 1892 در خانوادهاي فرهيخته در مسكو بهدنيا آمد. پدرش بنيانگذار موزه هنرهاي زيباي پوشكين بود و مادرش سوليست پيانو در اركسترهاي معروف بود. مارينا اصلا علاقهاي به مسائل اجتماعي نداشت. شعر براي او همه زندگياش بود. در هفدهسالگي با سرگئي يفرون ازدواج كرد. شوهر او شاعر جواني بود كه در درگيري انقلاب رودرروي ايستاد و به ارتش سفيد پيوست كه در مبارزه با بلشويكها بود. مارينا نزديك به پنج سال از او بيخبر بود. در قحطي بزرگ مسكو بود كه او و دخترش با گرسنگي دستوپنجه نرم كردند. مارينا كه عملا از عهده اداره زندگي برنميآمد، دختر كوچكش ايرينا را به نوانخانه سپرد كه او هم پس از مدتي كم از گرسنگي جان داد. در 1922 شايعاتي به گوش مارينا رسيد كه يفرون زنده و در برلين است. همراه دخترش مسكو را ترك كرد و در برلين به يفرون پيوست. سهسال در تنگدستي و فقر در برلين ماند و سرانجام تصميم گرفت همراه با خانواده به پاريس برود و به جمع مهاجرين روسي آنجا بپيوندد. اما از همان روزهاي نخست نتوانست با اين گروه همسازي كند.» مارينا تا پايان عمرش و حتي وقتي به روسيه بازميگشت با فقر و گرفتاري زندگي كرد. شعر براي او تنها راهي بود كه ميتوانست به واسطه آن تلخي زندگي را تحمل كند. در يكي از شعرهاي او كه در مجموعه «سوداي كوليوار» ترجمه شده ميخوانيم: «اين شعر را پيشكش ميكنم/ به همه آنان كه تابوت برايم فراهم خواهند كرد/ پيشاني بلند و زشتم را باز خواهند گذاشت/ و دستهگلي بر آن خواهند نهاد./ و من، بيگانه با قلب خود، در تابوتم آرام خواهم گرفت./ از چهرهام پي نخواهي برد/ كه همهچيز را ميشنوم، همهچيز را ميبينم!/ حتا در تابوت نيز دردناك است/ چون همه بودن!/ در لباسي سفيد چون برف/ رنگي كه از كودكي نفرت داشتم از آن/ آيا كسي هم در كنارم خواهد بود/ تا ابد؟/ گوش كن! اين را قبول نميكنم/ تله است اين/ من نيستم كه با تابوت زير خاكم ميگذارند/ من نيستم./ ميدانم همهچيز بدل به خاك خواهد شد/ و گور پنهان نخواهد بود/ بر هر آنچه دوستش داشتم/ و بر آنگونه كه زيستم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.