|

اسلام‌آباد ميزبان بيست‌ودومين اجلاس است

تلاش براي پايان خواب زمستاني «اكو»

آرزو فرشيد: پاکستان از امروز تا يازدهم اسفند ميزبان اجلاس کارشناسان ارشد، وزيران خارجه و سران کشورهاي عضو سازمان همکاري‌هاي منطقه‌اي (اکو) است. اين بيست‌ودومين اجلاس اكو است و «مجيد بيزمارک» مديرکل محيط زيست و توسعه پايدار وزارت امور خارجه ايران نماينده کشورمان در نشست کارشناسان ارشد - امروز و فردا - خواهد بود. محمدجواد ظريف وزير امور خارجه ايران، رياست دوره‌اي وزيران خارجه اکو را به همتاي پاکستاني خود واگذار مي‌كند و حسن روحاني، رئيس‌جمهوري كشورمان نيز به اسلام‌آباد مي‌رود تا در اجلاس سران شركت كند. محمد نوازشريف، نخست‌وزير پاكستان، تقريبا دو هفته قبل در يك تماس تلفني از او دعوت كرد. روحاني در آن گفت‌وگو از گسترش روابط با پاكستان استقبال و ابراز اميدواري كرد كه «در اجلاس اکو به ميزباني پاکستان، شاهد تحولات مثبت، روابط نزديک ميان کشورهاي عضو و همچنين تقويت همکاري‌ها در اين سازمان منطقه‌اي باشيم». به‌اين‌ترتيب روحاني براي دومين بار در سال جاري به پاكستان مي‌رود و اين فرصت مناسبي براي توسعه مناسبات دوجانبه است. او بار قبل در نيمه اول فروردين به پاكستان رفته بود. گفتني است، دومين سفر رئيس‌جمهوري به اين كشور در حالي صورت مي‌گيرد كه مقامات ايراني يك هفته پيش در تهران ميزبان «سرتاج عزيز» وزير امور خارجه پاکستان بودند و درباره مسائلي ازجمله توسعه همكاري‌هاي نظامي گفت‌وگو كردند. سردار دهقان، وزير دفاع كشورمان، تأكيد كرده بود «امنيت ايران و پاکستان به يکديگر وابسته و گره خورده است و برهمين‌اساس جمهوري اسلامي ايران هيچ محدوديتي براي توسعه همکاري نظامي و دفاعي با پاکستان قائل نيست». گفت‌وگوها و تمايل ايران و پاكستان در تقويت روابط دوجانبه مي‌تواند در اثرگذاري سازمان همكاري‌هاي منطقه‌اي (اكو) نيز نقش مهمي ايفا كند، چراكه به خاطر عدم هماهنگي‌ها و اختلافات موجود ميان اعضاي تشكيل‌دهنده است كه اين سازمان در 21 سال گذشته دستاورد درخور توجهي نداشته است. اگرچه اين سازمان پيش‌تر از آن و در 1369 تشكيل شده بود.
تاريخچه اكو
سازمان همکاري‌هاي اقتصادي -اکو- در 28 خرداد 1369 در پيماني ميان وزيران خارجه ايران، ترکيه و پاکستان تأسيس شد. اين سازمان در حقيقت شکل تغييريافته پيمان «آر.سي.دي» است که در 30 تير 1343 در استانبول ميان سران همين سه كشور به امضا رسيده بود. ايران، تركيه و پاكستان پيمان «آر.سي.دي» را امضا كرده بودند تا همكاري‌‌هاي اقتصادي‌شان تقويت شود. آن زمان هنوز اتحاديه اروپا به شكل امروزي شكل نگرفته بود اما ايران، تركيه و پاكستان با الگويي شبيه به آن، به توسعه همكاري‌هاي منطقه‌اي فكر مي‌كردند؛ بنابراين پيمان مذكور را بر پايه يك قطع‌نامه‌ 11ماده‌اي در چارچوب عمران منطقه‌اي امضا كردند و مبادله آزاد كالا، همكاري‌هاي بيشتر اتاق‌هاي بازرگاني، تنظيم و اجراي برنامه‌هاي مشترك به منظور تأمين منافع اقتصادي مشترك، تقليل نرخ پستي و لغو رواديد ميان سه كشور، بهبود خطوط حمل‌ونقل داخل منطقه، توسعه جهانگردي در منطقه و توسعه همكاري‌هاي فرهنگي را در نظر داشتند. گفتني است اين پيمان
(آر.سي.دي) براساس پيمان سنتو منعقد شد. پنج سال بعد از پيمان سنتو كه جنبه نظامي داشت، آر.سي.دي امضا شد تا همكاري‌ها به حوزه اقتصاد برسد و تكميل شود. آر.سي.دي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به «اكو» تغيير نام داد. در دهه 70 كشورهاي تازه‌مستقل‌شده بعد از فروپاشي شوروي - جمهوري‌آذربايجان‌، قزاقستان‌، قرقيزستان‌، تركمنستان‌، ازبكستان و تاجيكستان- و افغانستان نيز به اين پيمان پيوستند. قرار بود اين سازمان به عنوان بزرگ‌ترين تشكل اقتصادي در دنياي اسلام نقش مهمي در عرصه همكاري‌هاي بين‌المللي ايفا كند اما به خاطر اختلافات سياسي ميان اعضا تاكنون آن‌طوركه انتظار مي‌رفت به اهداف خود نرسيده است. مقر اصلي اين سازمان در تهران است و ايران به خاطر اينكه با پنج كشور از اعضاي آن مرز زميني دارد از اهميت استراتژيكي برخوردار است. به همين دليل شاهد بوديم كه در دوران سازندگي كه بهبود اوضاع اقتصادي در اولويت مسئولان كشورمان بود، تمركز و توجه‌ ويژه‌اي به اين سازمان شد. بااين‌حال اكو هيچ‌وقت نتوانست آن‌طوركه بايد به اهداف خود يعني ارتقاي شرايط براي توسعه اقتصادي پايدار، گسترش تجارت درون‌منطقه‌اي، ادغام تجارت کشورهاي منطقه با تجارت جهاني، توسعه زيربناهاي حمل‌ونقل و ارتباطات، هم‌گرايي بخش دولتي و خصوصي با تأکيد بر آزادسازي اقتصادي و تدوين برنامه مشترک جهت توسعه منابع انساني و بهره‌برداري از منابع طبيعي دست يابد. تداخل منافع اعضا و اختلافات سياسي آنها كه مصداق روشن آن اختلافات ايران و تركيه در حوزه قفقاز، قضاياي قره‌باغ و نزديكي ايران و ارمنستان در مقابل نزديكي تركيه و آذربايجان، اختلافاتي كه در جريان ايجاد خط لوله صلح پيش آمد و نقش پاكستان در به‌قدرت‌رسيدن طالبان در افغانستان است؛ مانع از ثمربخش‌بودن اكو تا امروز است. آن‌طوركه سرتاج عزيز، وزير خارجه پاكستان، در نشست خبري روز گذشته خود گفت، شعار اصلي اين اجلاس «گسترش اتصال ميان کشورهاي اکو با هدف پيشرفت و توسعه منطقه» است و طرح راهرو اقتصادي مشترک چين-پاکستان را به عنوان يک طرح بزرگ اتصال‌دهنده کشورهاي منطقه، به‌طور‌ ويژه مورد بررسي قرار مي‌دهد. به گفته او، اجراي قرارداد تجارت آزاد ميان کشورهاي عضو اکو، توسعه ترانزيت و حمل‌ونقل، کشتي‌راني و خطوط ريلي و جاده‌اي، همکاري‌هاي بانکي، تجارت و سرمايه‌گذاري، کمک به بازسازي افغانستان و ... ازجمله مهم‌ترين موضوع‌هاي دستور کار اجلاس سران اکو در اسلام‌آباد است.
نخستين تجربه روحاني در اكو
اعضاي اين سازمان قصد دارند در اجلاسي كه از امروز آغاز مي‌شود، افق برنامه‌هاي خود براي همكاري اقتصادي تا سال 2025 را ترسيم كنند و به گفته وزير خارجه كشور ميزبان، نمايندگاني از سازمان ملل و سازمان همکاري‌هاي اسلامي نيز به‌عنوان ناظر در اين اجلاس شركت مي‌كنند. حسن روحاني، رئيس‌جمهور كشورمان، نخستين تجربه خود از حضور در اجلاس اكو را در حالي كسب مي‌كند كه به‌خاطر تحولات اوضاع و احوال منطقه، اختلافات سياسي ميان برخي از اعضا بيش از هر زماني بالا گرفته و نمي‌توان انتظار داشت كه سايه آن بر همكاري‌هاي اقتصادي نيفتد. تنش لفظي ميان ايران و تركيه در روزهاي اخير مثال روشن اين اختلافات است. ايران و تركيه كه به‌تازگي در چارچوب ائتلاف سه‌جانبه - ايران، تركيه و روسيه- براي حل‌وفصل بحران سوريه با يكديگر همكاري مي‌كنند و به دستاوردهاي قابل‌توجهي نيز رسيده‌اند؛ بار ديگر در مواردي اختلاف پيدا كرده‌اند. وزير خارجه آنها ايران را به دخالت در مسائل منطقه متهم كرد و وزارت امور خارجه كشورمان نيز با احضار سفيرشان مراتب اعتراض خود را اعلام كرد. بهرام قاسمي، سخنگوي وزارت امور خارجه، تأكيد كرد كه صبر ما در برابر تركيه حدي دارد و همتاي ترك او نيز ساكت نماند. اختلاف‌نظرهاي ايران و تركيه همه آن‌چيزي كه بر موفقيت اجلاس اكو اثر مي‌گذارد، نيست. تنش‌هاي اخير در روابط پاكستان و افغانستان نيز از ديگر مواردي است كه نشان مي‌دهد اين اجلاس همچون قبل موفقيت چنداني نخواهد داشت. رئيس‌جمهوري افغانستان به‌خاطر اختلافات كشورش با كشور ميزبان در اين نشست شركت نمي‌كند و به حضور در سطح وزير خارجه اكتفا كرده است. گفتني است كه اختلافات سياسي ميان اعضاي اكو تنها علت ناكارآمدي آن نيست و كاستي‌هاي موجود در مسير توسعه روابط اقتصادي نيز بسيار مؤثر است. نبود روابط بانکي قابل‌قبول ميان کشورهاي عضو، يكي از اين دلايل اقتصادي است. ارتباطات کنوني بانکي کشورهاي اکو شرايط قابل‌قبولي ندارد و هزينه معامله بين اين کشورها به دليل استفاده از خدمات بانکي کشور سوم، بسيار بالاست. بانک «توسعه تجارت اکو» نتوانسته نقش خود را به‌خوبي ايفا کند. «اکوتا» يا همان موافقت‌نامه تجارت ترجيحي كه بين کشورهاي عضو به امضا رسيده است نيز هنوز عملياتي نشده و تفاهم‌نامه تسهيل تجارت نيز وضع بهتري ندارد.

آرزو فرشيد: پاکستان از امروز تا يازدهم اسفند ميزبان اجلاس کارشناسان ارشد، وزيران خارجه و سران کشورهاي عضو سازمان همکاري‌هاي منطقه‌اي (اکو) است. اين بيست‌ودومين اجلاس اكو است و «مجيد بيزمارک» مديرکل محيط زيست و توسعه پايدار وزارت امور خارجه ايران نماينده کشورمان در نشست کارشناسان ارشد - امروز و فردا - خواهد بود. محمدجواد ظريف وزير امور خارجه ايران، رياست دوره‌اي وزيران خارجه اکو را به همتاي پاکستاني خود واگذار مي‌كند و حسن روحاني، رئيس‌جمهوري كشورمان نيز به اسلام‌آباد مي‌رود تا در اجلاس سران شركت كند. محمد نوازشريف، نخست‌وزير پاكستان، تقريبا دو هفته قبل در يك تماس تلفني از او دعوت كرد. روحاني در آن گفت‌وگو از گسترش روابط با پاكستان استقبال و ابراز اميدواري كرد كه «در اجلاس اکو به ميزباني پاکستان، شاهد تحولات مثبت، روابط نزديک ميان کشورهاي عضو و همچنين تقويت همکاري‌ها در اين سازمان منطقه‌اي باشيم». به‌اين‌ترتيب روحاني براي دومين بار در سال جاري به پاكستان مي‌رود و اين فرصت مناسبي براي توسعه مناسبات دوجانبه است. او بار قبل در نيمه اول فروردين به پاكستان رفته بود. گفتني است، دومين سفر رئيس‌جمهوري به اين كشور در حالي صورت مي‌گيرد كه مقامات ايراني يك هفته پيش در تهران ميزبان «سرتاج عزيز» وزير امور خارجه پاکستان بودند و درباره مسائلي ازجمله توسعه همكاري‌هاي نظامي گفت‌وگو كردند. سردار دهقان، وزير دفاع كشورمان، تأكيد كرده بود «امنيت ايران و پاکستان به يکديگر وابسته و گره خورده است و برهمين‌اساس جمهوري اسلامي ايران هيچ محدوديتي براي توسعه همکاري نظامي و دفاعي با پاکستان قائل نيست». گفت‌وگوها و تمايل ايران و پاكستان در تقويت روابط دوجانبه مي‌تواند در اثرگذاري سازمان همكاري‌هاي منطقه‌اي (اكو) نيز نقش مهمي ايفا كند، چراكه به خاطر عدم هماهنگي‌ها و اختلافات موجود ميان اعضاي تشكيل‌دهنده است كه اين سازمان در 21 سال گذشته دستاورد درخور توجهي نداشته است. اگرچه اين سازمان پيش‌تر از آن و در 1369 تشكيل شده بود.
تاريخچه اكو
سازمان همکاري‌هاي اقتصادي -اکو- در 28 خرداد 1369 در پيماني ميان وزيران خارجه ايران، ترکيه و پاکستان تأسيس شد. اين سازمان در حقيقت شکل تغييريافته پيمان «آر.سي.دي» است که در 30 تير 1343 در استانبول ميان سران همين سه كشور به امضا رسيده بود. ايران، تركيه و پاكستان پيمان «آر.سي.دي» را امضا كرده بودند تا همكاري‌‌هاي اقتصادي‌شان تقويت شود. آن زمان هنوز اتحاديه اروپا به شكل امروزي شكل نگرفته بود اما ايران، تركيه و پاكستان با الگويي شبيه به آن، به توسعه همكاري‌هاي منطقه‌اي فكر مي‌كردند؛ بنابراين پيمان مذكور را بر پايه يك قطع‌نامه‌ 11ماده‌اي در چارچوب عمران منطقه‌اي امضا كردند و مبادله آزاد كالا، همكاري‌هاي بيشتر اتاق‌هاي بازرگاني، تنظيم و اجراي برنامه‌هاي مشترك به منظور تأمين منافع اقتصادي مشترك، تقليل نرخ پستي و لغو رواديد ميان سه كشور، بهبود خطوط حمل‌ونقل داخل منطقه، توسعه جهانگردي در منطقه و توسعه همكاري‌هاي فرهنگي را در نظر داشتند. گفتني است اين پيمان
(آر.سي.دي) براساس پيمان سنتو منعقد شد. پنج سال بعد از پيمان سنتو كه جنبه نظامي داشت، آر.سي.دي امضا شد تا همكاري‌ها به حوزه اقتصاد برسد و تكميل شود. آر.سي.دي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به «اكو» تغيير نام داد. در دهه 70 كشورهاي تازه‌مستقل‌شده بعد از فروپاشي شوروي - جمهوري‌آذربايجان‌، قزاقستان‌، قرقيزستان‌، تركمنستان‌، ازبكستان و تاجيكستان- و افغانستان نيز به اين پيمان پيوستند. قرار بود اين سازمان به عنوان بزرگ‌ترين تشكل اقتصادي در دنياي اسلام نقش مهمي در عرصه همكاري‌هاي بين‌المللي ايفا كند اما به خاطر اختلافات سياسي ميان اعضا تاكنون آن‌طوركه انتظار مي‌رفت به اهداف خود نرسيده است. مقر اصلي اين سازمان در تهران است و ايران به خاطر اينكه با پنج كشور از اعضاي آن مرز زميني دارد از اهميت استراتژيكي برخوردار است. به همين دليل شاهد بوديم كه در دوران سازندگي كه بهبود اوضاع اقتصادي در اولويت مسئولان كشورمان بود، تمركز و توجه‌ ويژه‌اي به اين سازمان شد. بااين‌حال اكو هيچ‌وقت نتوانست آن‌طوركه بايد به اهداف خود يعني ارتقاي شرايط براي توسعه اقتصادي پايدار، گسترش تجارت درون‌منطقه‌اي، ادغام تجارت کشورهاي منطقه با تجارت جهاني، توسعه زيربناهاي حمل‌ونقل و ارتباطات، هم‌گرايي بخش دولتي و خصوصي با تأکيد بر آزادسازي اقتصادي و تدوين برنامه مشترک جهت توسعه منابع انساني و بهره‌برداري از منابع طبيعي دست يابد. تداخل منافع اعضا و اختلافات سياسي آنها كه مصداق روشن آن اختلافات ايران و تركيه در حوزه قفقاز، قضاياي قره‌باغ و نزديكي ايران و ارمنستان در مقابل نزديكي تركيه و آذربايجان، اختلافاتي كه در جريان ايجاد خط لوله صلح پيش آمد و نقش پاكستان در به‌قدرت‌رسيدن طالبان در افغانستان است؛ مانع از ثمربخش‌بودن اكو تا امروز است. آن‌طوركه سرتاج عزيز، وزير خارجه پاكستان، در نشست خبري روز گذشته خود گفت، شعار اصلي اين اجلاس «گسترش اتصال ميان کشورهاي اکو با هدف پيشرفت و توسعه منطقه» است و طرح راهرو اقتصادي مشترک چين-پاکستان را به عنوان يک طرح بزرگ اتصال‌دهنده کشورهاي منطقه، به‌طور‌ ويژه مورد بررسي قرار مي‌دهد. به گفته او، اجراي قرارداد تجارت آزاد ميان کشورهاي عضو اکو، توسعه ترانزيت و حمل‌ونقل، کشتي‌راني و خطوط ريلي و جاده‌اي، همکاري‌هاي بانکي، تجارت و سرمايه‌گذاري، کمک به بازسازي افغانستان و ... ازجمله مهم‌ترين موضوع‌هاي دستور کار اجلاس سران اکو در اسلام‌آباد است.
نخستين تجربه روحاني در اكو
اعضاي اين سازمان قصد دارند در اجلاسي كه از امروز آغاز مي‌شود، افق برنامه‌هاي خود براي همكاري اقتصادي تا سال 2025 را ترسيم كنند و به گفته وزير خارجه كشور ميزبان، نمايندگاني از سازمان ملل و سازمان همکاري‌هاي اسلامي نيز به‌عنوان ناظر در اين اجلاس شركت مي‌كنند. حسن روحاني، رئيس‌جمهور كشورمان، نخستين تجربه خود از حضور در اجلاس اكو را در حالي كسب مي‌كند كه به‌خاطر تحولات اوضاع و احوال منطقه، اختلافات سياسي ميان برخي از اعضا بيش از هر زماني بالا گرفته و نمي‌توان انتظار داشت كه سايه آن بر همكاري‌هاي اقتصادي نيفتد. تنش لفظي ميان ايران و تركيه در روزهاي اخير مثال روشن اين اختلافات است. ايران و تركيه كه به‌تازگي در چارچوب ائتلاف سه‌جانبه - ايران، تركيه و روسيه- براي حل‌وفصل بحران سوريه با يكديگر همكاري مي‌كنند و به دستاوردهاي قابل‌توجهي نيز رسيده‌اند؛ بار ديگر در مواردي اختلاف پيدا كرده‌اند. وزير خارجه آنها ايران را به دخالت در مسائل منطقه متهم كرد و وزارت امور خارجه كشورمان نيز با احضار سفيرشان مراتب اعتراض خود را اعلام كرد. بهرام قاسمي، سخنگوي وزارت امور خارجه، تأكيد كرد كه صبر ما در برابر تركيه حدي دارد و همتاي ترك او نيز ساكت نماند. اختلاف‌نظرهاي ايران و تركيه همه آن‌چيزي كه بر موفقيت اجلاس اكو اثر مي‌گذارد، نيست. تنش‌هاي اخير در روابط پاكستان و افغانستان نيز از ديگر مواردي است كه نشان مي‌دهد اين اجلاس همچون قبل موفقيت چنداني نخواهد داشت. رئيس‌جمهوري افغانستان به‌خاطر اختلافات كشورش با كشور ميزبان در اين نشست شركت نمي‌كند و به حضور در سطح وزير خارجه اكتفا كرده است. گفتني است كه اختلافات سياسي ميان اعضاي اكو تنها علت ناكارآمدي آن نيست و كاستي‌هاي موجود در مسير توسعه روابط اقتصادي نيز بسيار مؤثر است. نبود روابط بانکي قابل‌قبول ميان کشورهاي عضو، يكي از اين دلايل اقتصادي است. ارتباطات کنوني بانکي کشورهاي اکو شرايط قابل‌قبولي ندارد و هزينه معامله بين اين کشورها به دليل استفاده از خدمات بانکي کشور سوم، بسيار بالاست. بانک «توسعه تجارت اکو» نتوانسته نقش خود را به‌خوبي ايفا کند. «اکوتا» يا همان موافقت‌نامه تجارت ترجيحي كه بين کشورهاي عضو به امضا رسيده است نيز هنوز عملياتي نشده و تفاهم‌نامه تسهيل تجارت نيز وضع بهتري ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.