|

عادل الجبیر روز گذشته در سفری غیرمنتظره وارد بغداد شد

در ملامت دوستی

قریب به 14 سال است پس از حمله ایالات متحده به عراق، هیچ‌کدام از وزیران خارجه سعودی قدم به بغداد نگذاشته بودند؛ اما اکنون که روابط دو کشور باوجود بازگشایی سفارت‌ها، در یکی از سردترین وضعیت‌های خود در سال‌های اخیر قرار دارد، گویا مقامات سعودي بهتر دیده‌اند در ادامه تحرکات دیپلماتیک‌شان بعد از به‌قدرت‌رسیدن دونالد ترامپ، راهی عراق شوند تا بلکه فکری به حال ترمیم روابط زخم‌خورده دو کشور و تقویت دایره نفوذ ریاض در منطقه کرده باشند.
عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان سعودی، در حالی روز گذشته در رأس یک هيئت رسمی دولتی وارد بغداد شد و برخلاف عرف دیپلماتیک ابتدا به دیدار حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق، رفت که به گفته برخی مقامات ارشد دولت ریاض، هدف از این دیدار غیرمنتظره که اولین دیدار از نوع خود پس از سال 2003 تاکنون بوده، ازسرگیری روابط با ثباتی بیشتر از گذشته است. این در حالی است که بیشتر از یک سال پیش و پس از بازگشایی سفارت عربستان در بغداد پس از 25 سال، کمتر کسی فکر می‌کرد روابط دو کشور باری دیگر تا به این حد رو به وخامت بگذارد؛ به‌ویژه که طرف عراقی از سال 2014 و پس از به‌قدرت‌رسیدن العبادی، به‌شدت عزم آن داشت از هر فرصتی برای بهبود روابط آسیب‌دیده دو کشور بهره گیرد؛ اما این خیالی بیش نبود.
تشدید درگیری‌های منطقه‌ای و بالاگرفتن نزاع‌ها بین شیعه و سنی که به باور سعودی‌ها، در تقابل دوتایی ایران و عربستان و جدال آنان بر سر افزایش نفوذ منطقه‌ای نمایان بود، باری دیگر سبب شد پل‌های دیپلماتیک تازه‌ساز دو کشور متزلزل شوند؛ چنان‌که هنوز مهر استوارنامه «ثامر السبحان»، سفیر سعودی‌ها، خشک نشده بود که مقامات بغداد خواهان جایگزینی او شدند. دلیل آن نیز اظهارات چند ماه پیش السبحان درباره نقش ادعایی ایران در امور داخلی عراق و پیگرد مسلمانان سنی‌مسلک از سوی دولت بغداد بود که خشم سیاست‌مداران شیعه عراقی و رهبران نيروهاي ديگر در آن کشور را به دنبال داشت.
السبحان که در ژانویه سال گذشته میلادی به طور رسمی در مقام اولین سفیر اعزامی ریاض به بغداد پس از 25 سال قطع روابط دیپلماتیک آغاز به کار کرد، در ادعاهایی نيروهاي شیعه را به طرح‌ریزی برنامه ترور خود متهم کرده و دولت مرکزی عراق را نیز به خاطر روابط به‌شدت نزدیکش با بزرگ‌ترین رقیب منطقه‌ای آن کشور، یعنی ایران و بال‌وپردادن به تبعیض‌های فرقه‌ای علیه جمعیت سنی منطقه ملامت کرد. این در حالی است که عادل الجبیر نیز خود پیش‌تر نيروهاي حشد الشعبی را که یکی از اصلی‌ترین بازوهای کمکی ارتش عراق در جنگ علیه تروریست‌های داعش هستند، نیروی نیابتی تهران خوانده و از رهبران بغداد خواسته بود مانع از افزایش نفوذ و قدرت رقبای شیعه منطقه‌ای شوند؛ اتهامات و ادعاهایی که البته نه‌تنها به‌شدت از سوی بغداد و تهران رد شده‌اند، بلکه مفروضات پیشین درباره نقش عربستان سعودی در ظهور و رشد سازمان تروریستی داعش پس از حمله سال 2003 ایالات متحده به عراق را نیز در میان این شرکای منطقه‌ای پررنگ کرده است.
درنتیجه جای تعجب نیست سفر روز گذشته الجبیر به بغداد با چنین واکنش‌های بعضا متناقضی مواجه شود. جدای از امیدواری برخی کارشناسان مبنی بر افزایش و تقویت همکاری‌های ضدتروریستی بین قدرت‌های منطقه‌ای که برای مثال همین جمعه گذشته منجر به انجام حمله‌ای هماهنگ‌شده از سوی ارتش عراق به مواضع داعش در منطقه البوکمال سوریه شد، ابهامات موجود درباره اهداف و جزئیات سفر نگرانی بسیاری از مقامات عراقی، از جمله جمعی از نمایندگان پارلمانی آن کشور را به دنبال داشته است. به گزارش ایرنا، اسکندر وتوت، نماینده بصره، یکی از این قانون‌گذاران است که سفر عادل الجبیر را مشکوک و سؤال‌برانگیز دانسته و با توجه به موضع سیاسی منفی ریاض در طول سنوات گذشته نسبت به روند سیاسی عراق، از جریان‌های سیاسی کشورش خواسته علیه این سفر موضع گرفته و مانع ورود مجدد وی به عراق شوند. اقبال الغراوی، عضو کمیسیون روابط خارجی پارلمان عراق، نیز ضمن اشاره به آنکه این کمیسیون از اصل سفر و اهداف و جزئیات آن بی‌اطلاع بوده و فقط از طریق رسانه‌ها از آن مطلع شده است، انجام این سفر به این شکل محرمانه را موجد علامت‌سؤال‌های بسیاری دانسته است. او در حالی ابراز امیدواری کرده این سفر دست‌کم دستاوردهای مثبتی در مبارزه با تروریسم به دنبال داشته باشد که رئیس پارلمان عراق نیز با انتشار بیانیه‌ای، از انجام سفر وزیر خارجه عربستان سعودی به بغداد استقبال و ابراز امیدواری کرده گسترش افق‌های همکاری بین دو کشور باعث ثبات و امنیت در منطقه شود. این در حالی است که برخی کارشناسان در عراق نگرانند این سفر مانند سفر قبلی نخست‌وزیر ترکیه به بغداد در اوایل ژانویه 2017، نه‌تنها باعث تنش‌زدایی بین دو کشور نشود، بلکه نتیجه عکس به دنبال داشته باشد و تنش‌ها را بین بغداد و ریاض تشدید کند. به اعتقاد این کارشناسان، عربستان سعودی مانند ترکیه درصدد سنجش اوضاع عراق از نزدیک و گرفتن مواضع شدیدتر علیه آن است؛ به‌ویژه اینکه این سفر تنها چند روز بعد از سفر رئیس‌جمهور ترکیه به ریاض اتفاق افتاده است.

قریب به 14 سال است پس از حمله ایالات متحده به عراق، هیچ‌کدام از وزیران خارجه سعودی قدم به بغداد نگذاشته بودند؛ اما اکنون که روابط دو کشور باوجود بازگشایی سفارت‌ها، در یکی از سردترین وضعیت‌های خود در سال‌های اخیر قرار دارد، گویا مقامات سعودي بهتر دیده‌اند در ادامه تحرکات دیپلماتیک‌شان بعد از به‌قدرت‌رسیدن دونالد ترامپ، راهی عراق شوند تا بلکه فکری به حال ترمیم روابط زخم‌خورده دو کشور و تقویت دایره نفوذ ریاض در منطقه کرده باشند.
عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان سعودی، در حالی روز گذشته در رأس یک هيئت رسمی دولتی وارد بغداد شد و برخلاف عرف دیپلماتیک ابتدا به دیدار حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق، رفت که به گفته برخی مقامات ارشد دولت ریاض، هدف از این دیدار غیرمنتظره که اولین دیدار از نوع خود پس از سال 2003 تاکنون بوده، ازسرگیری روابط با ثباتی بیشتر از گذشته است. این در حالی است که بیشتر از یک سال پیش و پس از بازگشایی سفارت عربستان در بغداد پس از 25 سال، کمتر کسی فکر می‌کرد روابط دو کشور باری دیگر تا به این حد رو به وخامت بگذارد؛ به‌ویژه که طرف عراقی از سال 2014 و پس از به‌قدرت‌رسیدن العبادی، به‌شدت عزم آن داشت از هر فرصتی برای بهبود روابط آسیب‌دیده دو کشور بهره گیرد؛ اما این خیالی بیش نبود.
تشدید درگیری‌های منطقه‌ای و بالاگرفتن نزاع‌ها بین شیعه و سنی که به باور سعودی‌ها، در تقابل دوتایی ایران و عربستان و جدال آنان بر سر افزایش نفوذ منطقه‌ای نمایان بود، باری دیگر سبب شد پل‌های دیپلماتیک تازه‌ساز دو کشور متزلزل شوند؛ چنان‌که هنوز مهر استوارنامه «ثامر السبحان»، سفیر سعودی‌ها، خشک نشده بود که مقامات بغداد خواهان جایگزینی او شدند. دلیل آن نیز اظهارات چند ماه پیش السبحان درباره نقش ادعایی ایران در امور داخلی عراق و پیگرد مسلمانان سنی‌مسلک از سوی دولت بغداد بود که خشم سیاست‌مداران شیعه عراقی و رهبران نيروهاي ديگر در آن کشور را به دنبال داشت.
السبحان که در ژانویه سال گذشته میلادی به طور رسمی در مقام اولین سفیر اعزامی ریاض به بغداد پس از 25 سال قطع روابط دیپلماتیک آغاز به کار کرد، در ادعاهایی نيروهاي شیعه را به طرح‌ریزی برنامه ترور خود متهم کرده و دولت مرکزی عراق را نیز به خاطر روابط به‌شدت نزدیکش با بزرگ‌ترین رقیب منطقه‌ای آن کشور، یعنی ایران و بال‌وپردادن به تبعیض‌های فرقه‌ای علیه جمعیت سنی منطقه ملامت کرد. این در حالی است که عادل الجبیر نیز خود پیش‌تر نيروهاي حشد الشعبی را که یکی از اصلی‌ترین بازوهای کمکی ارتش عراق در جنگ علیه تروریست‌های داعش هستند، نیروی نیابتی تهران خوانده و از رهبران بغداد خواسته بود مانع از افزایش نفوذ و قدرت رقبای شیعه منطقه‌ای شوند؛ اتهامات و ادعاهایی که البته نه‌تنها به‌شدت از سوی بغداد و تهران رد شده‌اند، بلکه مفروضات پیشین درباره نقش عربستان سعودی در ظهور و رشد سازمان تروریستی داعش پس از حمله سال 2003 ایالات متحده به عراق را نیز در میان این شرکای منطقه‌ای پررنگ کرده است.
درنتیجه جای تعجب نیست سفر روز گذشته الجبیر به بغداد با چنین واکنش‌های بعضا متناقضی مواجه شود. جدای از امیدواری برخی کارشناسان مبنی بر افزایش و تقویت همکاری‌های ضدتروریستی بین قدرت‌های منطقه‌ای که برای مثال همین جمعه گذشته منجر به انجام حمله‌ای هماهنگ‌شده از سوی ارتش عراق به مواضع داعش در منطقه البوکمال سوریه شد، ابهامات موجود درباره اهداف و جزئیات سفر نگرانی بسیاری از مقامات عراقی، از جمله جمعی از نمایندگان پارلمانی آن کشور را به دنبال داشته است. به گزارش ایرنا، اسکندر وتوت، نماینده بصره، یکی از این قانون‌گذاران است که سفر عادل الجبیر را مشکوک و سؤال‌برانگیز دانسته و با توجه به موضع سیاسی منفی ریاض در طول سنوات گذشته نسبت به روند سیاسی عراق، از جریان‌های سیاسی کشورش خواسته علیه این سفر موضع گرفته و مانع ورود مجدد وی به عراق شوند. اقبال الغراوی، عضو کمیسیون روابط خارجی پارلمان عراق، نیز ضمن اشاره به آنکه این کمیسیون از اصل سفر و اهداف و جزئیات آن بی‌اطلاع بوده و فقط از طریق رسانه‌ها از آن مطلع شده است، انجام این سفر به این شکل محرمانه را موجد علامت‌سؤال‌های بسیاری دانسته است. او در حالی ابراز امیدواری کرده این سفر دست‌کم دستاوردهای مثبتی در مبارزه با تروریسم به دنبال داشته باشد که رئیس پارلمان عراق نیز با انتشار بیانیه‌ای، از انجام سفر وزیر خارجه عربستان سعودی به بغداد استقبال و ابراز امیدواری کرده گسترش افق‌های همکاری بین دو کشور باعث ثبات و امنیت در منطقه شود. این در حالی است که برخی کارشناسان در عراق نگرانند این سفر مانند سفر قبلی نخست‌وزیر ترکیه به بغداد در اوایل ژانویه 2017، نه‌تنها باعث تنش‌زدایی بین دو کشور نشود، بلکه نتیجه عکس به دنبال داشته باشد و تنش‌ها را بین بغداد و ریاض تشدید کند. به اعتقاد این کارشناسان، عربستان سعودی مانند ترکیه درصدد سنجش اوضاع عراق از نزدیک و گرفتن مواضع شدیدتر علیه آن است؛ به‌ویژه اینکه این سفر تنها چند روز بعد از سفر رئیس‌جمهور ترکیه به ریاض اتفاق افتاده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.