قلمرو دولت و مرزهای جامعه (3)
سید یوسف مصطفوی
وقتی سخن از نقش و سهم و مسوولیت دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و معضلات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و نیز نقد عملکرد هریک از این دو به میان میآید پیش از هرچیز باید به دقت و با شرح و تفصیل محل نزاع را تحریر کرد. به سخن سادهتر باید معلوم کرد مساله چیست و بحث و گفتوگو دقیقا درباره چیست. مثلا در باب موضوع کنونی باید مشخص شود قرار است سهم و نقش و مسوولیت دقیقا چه کسی در پدیدآمدن چه چیزی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
برای آنکه موضوع روشنتر شود به سیاههای از ابهامات اشاره میشود که در بسیاری از مباحثات پیرامون اولویت اصلاح دولت یا جامعه و تقدم نقد دولت یا جامعه معمولا مورد بیتوجهی قرار میگیرند.
دولت یا حکومت چیست؟ آیا فقط گروهی از افراد که در قوای سهگانه و نهادهای عالی حکومتی متصدی امورند مورد نظرند یا کلیه شاغلان در دستگاه اداری دولت نیز ذیل این مفهوم کلان و کلی میگنجند؟ به سخن دیگر آیا کابینه و مجلس مورد نظرند یا کل دستگاه اداری در سراسر کشور ذیل مفهوم دولت میگنجد؟ از سوی دیگر آیا ساختار و دستگاه، صرفنظر از افراد مشخص مورد نظر است یا افراد و اشخاص یا ترکیبی از هردو.
در سویه دیگر نیز پرسشهایی از این دست میتوان مطرح کرد که آیا وقتی از جامعه و نقش و مسوولیتش سخن میگوییم افراد مورد نظرند یا کلیت انتزاعی یا انضمامی موسوم به جامعه یا آنکه نهادهای اجتماعی؟ آیا در عین دیگرگونیهایی که در گرایشها و گروشها و نگرشهای افراد و گروهها و طبقات اجتماعی وجود دارد مسوولیت نابسامانیها متوجه همگان است یا فقط برخی از افراد و گروهها به نسبت سهم خود در نابسامانیها مسوولیت دارند؟
در باب موضوعات مربوط به نابسامانیها نیز میتوان پرسشهایی را مطرح کرد و مثلا پرسید که آیا در باب کاهش سرمایهگذاری خارجی در صنایع نفت و گاز مسوولیت به یکسان متوجه دولت و جامعه است یا سهم یکی بیش از دیگری است؟ در باب تولید زباله یا عدم رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی یا پرتاب زباله از خودرو به خیابان از چه زاویه میتوان طرح مساله کرد؟ آیا باز هم باید در انتظار تغییرات کلان در سطح دولت و حکومت ماند یا اساسا اینگونه مسایل صرفنظر از کارکرد دولتها مسایل و معضلاتی فرهنگی و اجتماعیاند که میتوانند گریبان هردولتی را بگیرند؟ در باب تقدم و تاخر روندهای اصلاحی نیز میتوان پرسید که آیا باید لزوما از یک طرف فرآیند اصلاح آغاز شود و به طرف دیگر تسری یابد یا آنکه همزمان میتوان از هردو سو آغاز کرد یا آنکه در هرسویه میتوان اصلاحات مربوط و مختص به همان سویه را آغاز کرد و آثار آن را در سویه دیگر به انتظار نشست؟
اینها و بسیاری پرسشهای دیگر از این دست را میتوان مطرح کرد تا چشمانداز بحث و گفتوگو یا جستوجو روشنتر جلوه کند. به نظر میرسد پیش از آنکه تعریفی مشخص از دولت و جامعه عرضه شود و پیش از آنکه موضوعی خاص و انضمامی بهعنوان موضوع مورد مطالعه معین شود و نیز پیش از آنکه معنای تقدم و تاخر و نقد و مسوولیت بهطور دقیق و شفاف تعریف شود هرگونه بحث در باب تقدم نقد دولت بر نقد جامعه یا مسوولیت و سهم دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و مشکلات مانند تراشیدن سر بیصاحب خواهد بود. واقعیت آن است که در برخی مسایل افراد مشخص و در برخی مسایل نهادهای اجتماعی یا جماعتها و گروهها و طبقات مشخص و در برخی مسایل دیگر نیز نهاد دولت مسوولیت دارد. مهم آن است که موضوع و مساله بهخوبی شناسایی و سپس بهخوبی صورتبندی شود تا زمینه برای تحلیلها و داوریهای واقعبینانه و منصفانه فراهم شود؛ داوریهایی که اگر مقرون به صحت نیست دستکم از توجیهپذیری حداقلی بیبهره نباشد.
برای آنکه موضوع روشنتر شود به سیاههای از ابهامات اشاره میشود که در بسیاری از مباحثات پیرامون اولویت اصلاح دولت یا جامعه و تقدم نقد دولت یا جامعه معمولا مورد بیتوجهی قرار میگیرند.
دولت یا حکومت چیست؟ آیا فقط گروهی از افراد که در قوای سهگانه و نهادهای عالی حکومتی متصدی امورند مورد نظرند یا کلیه شاغلان در دستگاه اداری دولت نیز ذیل این مفهوم کلان و کلی میگنجند؟ به سخن دیگر آیا کابینه و مجلس مورد نظرند یا کل دستگاه اداری در سراسر کشور ذیل مفهوم دولت میگنجد؟ از سوی دیگر آیا ساختار و دستگاه، صرفنظر از افراد مشخص مورد نظر است یا افراد و اشخاص یا ترکیبی از هردو.
در سویه دیگر نیز پرسشهایی از این دست میتوان مطرح کرد که آیا وقتی از جامعه و نقش و مسوولیتش سخن میگوییم افراد مورد نظرند یا کلیت انتزاعی یا انضمامی موسوم به جامعه یا آنکه نهادهای اجتماعی؟ آیا در عین دیگرگونیهایی که در گرایشها و گروشها و نگرشهای افراد و گروهها و طبقات اجتماعی وجود دارد مسوولیت نابسامانیها متوجه همگان است یا فقط برخی از افراد و گروهها به نسبت سهم خود در نابسامانیها مسوولیت دارند؟
در باب موضوعات مربوط به نابسامانیها نیز میتوان پرسشهایی را مطرح کرد و مثلا پرسید که آیا در باب کاهش سرمایهگذاری خارجی در صنایع نفت و گاز مسوولیت به یکسان متوجه دولت و جامعه است یا سهم یکی بیش از دیگری است؟ در باب تولید زباله یا عدم رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی یا پرتاب زباله از خودرو به خیابان از چه زاویه میتوان طرح مساله کرد؟ آیا باز هم باید در انتظار تغییرات کلان در سطح دولت و حکومت ماند یا اساسا اینگونه مسایل صرفنظر از کارکرد دولتها مسایل و معضلاتی فرهنگی و اجتماعیاند که میتوانند گریبان هردولتی را بگیرند؟ در باب تقدم و تاخر روندهای اصلاحی نیز میتوان پرسید که آیا باید لزوما از یک طرف فرآیند اصلاح آغاز شود و به طرف دیگر تسری یابد یا آنکه همزمان میتوان از هردو سو آغاز کرد یا آنکه در هرسویه میتوان اصلاحات مربوط و مختص به همان سویه را آغاز کرد و آثار آن را در سویه دیگر به انتظار نشست؟
اینها و بسیاری پرسشهای دیگر از این دست را میتوان مطرح کرد تا چشمانداز بحث و گفتوگو یا جستوجو روشنتر جلوه کند. به نظر میرسد پیش از آنکه تعریفی مشخص از دولت و جامعه عرضه شود و پیش از آنکه موضوعی خاص و انضمامی بهعنوان موضوع مورد مطالعه معین شود و نیز پیش از آنکه معنای تقدم و تاخر و نقد و مسوولیت بهطور دقیق و شفاف تعریف شود هرگونه بحث در باب تقدم نقد دولت بر نقد جامعه یا مسوولیت و سهم دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و مشکلات مانند تراشیدن سر بیصاحب خواهد بود. واقعیت آن است که در برخی مسایل افراد مشخص و در برخی مسایل نهادهای اجتماعی یا جماعتها و گروهها و طبقات مشخص و در برخی مسایل دیگر نیز نهاد دولت مسوولیت دارد. مهم آن است که موضوع و مساله بهخوبی شناسایی و سپس بهخوبی صورتبندی شود تا زمینه برای تحلیلها و داوریهای واقعبینانه و منصفانه فراهم شود؛ داوریهایی که اگر مقرون به صحت نیست دستکم از توجیهپذیری حداقلی بیبهره نباشد.
وقتی سخن از نقش و سهم و مسوولیت دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و معضلات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و نیز نقد عملکرد هریک از این دو به میان میآید پیش از هرچیز باید به دقت و با شرح و تفصیل محل نزاع را تحریر کرد. به سخن سادهتر باید معلوم کرد مساله چیست و بحث و گفتوگو دقیقا درباره چیست. مثلا در باب موضوع کنونی باید مشخص شود قرار است سهم و نقش و مسوولیت دقیقا چه کسی در پدیدآمدن چه چیزی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
برای آنکه موضوع روشنتر شود به سیاههای از ابهامات اشاره میشود که در بسیاری از مباحثات پیرامون اولویت اصلاح دولت یا جامعه و تقدم نقد دولت یا جامعه معمولا مورد بیتوجهی قرار میگیرند.
دولت یا حکومت چیست؟ آیا فقط گروهی از افراد که در قوای سهگانه و نهادهای عالی حکومتی متصدی امورند مورد نظرند یا کلیه شاغلان در دستگاه اداری دولت نیز ذیل این مفهوم کلان و کلی میگنجند؟ به سخن دیگر آیا کابینه و مجلس مورد نظرند یا کل دستگاه اداری در سراسر کشور ذیل مفهوم دولت میگنجد؟ از سوی دیگر آیا ساختار و دستگاه، صرفنظر از افراد مشخص مورد نظر است یا افراد و اشخاص یا ترکیبی از هردو.
در سویه دیگر نیز پرسشهایی از این دست میتوان مطرح کرد که آیا وقتی از جامعه و نقش و مسوولیتش سخن میگوییم افراد مورد نظرند یا کلیت انتزاعی یا انضمامی موسوم به جامعه یا آنکه نهادهای اجتماعی؟ آیا در عین دیگرگونیهایی که در گرایشها و گروشها و نگرشهای افراد و گروهها و طبقات اجتماعی وجود دارد مسوولیت نابسامانیها متوجه همگان است یا فقط برخی از افراد و گروهها به نسبت سهم خود در نابسامانیها مسوولیت دارند؟
در باب موضوعات مربوط به نابسامانیها نیز میتوان پرسشهایی را مطرح کرد و مثلا پرسید که آیا در باب کاهش سرمایهگذاری خارجی در صنایع نفت و گاز مسوولیت به یکسان متوجه دولت و جامعه است یا سهم یکی بیش از دیگری است؟ در باب تولید زباله یا عدم رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی یا پرتاب زباله از خودرو به خیابان از چه زاویه میتوان طرح مساله کرد؟ آیا باز هم باید در انتظار تغییرات کلان در سطح دولت و حکومت ماند یا اساسا اینگونه مسایل صرفنظر از کارکرد دولتها مسایل و معضلاتی فرهنگی و اجتماعیاند که میتوانند گریبان هردولتی را بگیرند؟ در باب تقدم و تاخر روندهای اصلاحی نیز میتوان پرسید که آیا باید لزوما از یک طرف فرآیند اصلاح آغاز شود و به طرف دیگر تسری یابد یا آنکه همزمان میتوان از هردو سو آغاز کرد یا آنکه در هرسویه میتوان اصلاحات مربوط و مختص به همان سویه را آغاز کرد و آثار آن را در سویه دیگر به انتظار نشست؟
اینها و بسیاری پرسشهای دیگر از این دست را میتوان مطرح کرد تا چشمانداز بحث و گفتوگو یا جستوجو روشنتر جلوه کند. به نظر میرسد پیش از آنکه تعریفی مشخص از دولت و جامعه عرضه شود و پیش از آنکه موضوعی خاص و انضمامی بهعنوان موضوع مورد مطالعه معین شود و نیز پیش از آنکه معنای تقدم و تاخر و نقد و مسوولیت بهطور دقیق و شفاف تعریف شود هرگونه بحث در باب تقدم نقد دولت بر نقد جامعه یا مسوولیت و سهم دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و مشکلات مانند تراشیدن سر بیصاحب خواهد بود. واقعیت آن است که در برخی مسایل افراد مشخص و در برخی مسایل نهادهای اجتماعی یا جماعتها و گروهها و طبقات مشخص و در برخی مسایل دیگر نیز نهاد دولت مسوولیت دارد. مهم آن است که موضوع و مساله بهخوبی شناسایی و سپس بهخوبی صورتبندی شود تا زمینه برای تحلیلها و داوریهای واقعبینانه و منصفانه فراهم شود؛ داوریهایی که اگر مقرون به صحت نیست دستکم از توجیهپذیری حداقلی بیبهره نباشد.
برای آنکه موضوع روشنتر شود به سیاههای از ابهامات اشاره میشود که در بسیاری از مباحثات پیرامون اولویت اصلاح دولت یا جامعه و تقدم نقد دولت یا جامعه معمولا مورد بیتوجهی قرار میگیرند.
دولت یا حکومت چیست؟ آیا فقط گروهی از افراد که در قوای سهگانه و نهادهای عالی حکومتی متصدی امورند مورد نظرند یا کلیه شاغلان در دستگاه اداری دولت نیز ذیل این مفهوم کلان و کلی میگنجند؟ به سخن دیگر آیا کابینه و مجلس مورد نظرند یا کل دستگاه اداری در سراسر کشور ذیل مفهوم دولت میگنجد؟ از سوی دیگر آیا ساختار و دستگاه، صرفنظر از افراد مشخص مورد نظر است یا افراد و اشخاص یا ترکیبی از هردو.
در سویه دیگر نیز پرسشهایی از این دست میتوان مطرح کرد که آیا وقتی از جامعه و نقش و مسوولیتش سخن میگوییم افراد مورد نظرند یا کلیت انتزاعی یا انضمامی موسوم به جامعه یا آنکه نهادهای اجتماعی؟ آیا در عین دیگرگونیهایی که در گرایشها و گروشها و نگرشهای افراد و گروهها و طبقات اجتماعی وجود دارد مسوولیت نابسامانیها متوجه همگان است یا فقط برخی از افراد و گروهها به نسبت سهم خود در نابسامانیها مسوولیت دارند؟
در باب موضوعات مربوط به نابسامانیها نیز میتوان پرسشهایی را مطرح کرد و مثلا پرسید که آیا در باب کاهش سرمایهگذاری خارجی در صنایع نفت و گاز مسوولیت به یکسان متوجه دولت و جامعه است یا سهم یکی بیش از دیگری است؟ در باب تولید زباله یا عدم رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی یا پرتاب زباله از خودرو به خیابان از چه زاویه میتوان طرح مساله کرد؟ آیا باز هم باید در انتظار تغییرات کلان در سطح دولت و حکومت ماند یا اساسا اینگونه مسایل صرفنظر از کارکرد دولتها مسایل و معضلاتی فرهنگی و اجتماعیاند که میتوانند گریبان هردولتی را بگیرند؟ در باب تقدم و تاخر روندهای اصلاحی نیز میتوان پرسید که آیا باید لزوما از یک طرف فرآیند اصلاح آغاز شود و به طرف دیگر تسری یابد یا آنکه همزمان میتوان از هردو سو آغاز کرد یا آنکه در هرسویه میتوان اصلاحات مربوط و مختص به همان سویه را آغاز کرد و آثار آن را در سویه دیگر به انتظار نشست؟
اینها و بسیاری پرسشهای دیگر از این دست را میتوان مطرح کرد تا چشمانداز بحث و گفتوگو یا جستوجو روشنتر جلوه کند. به نظر میرسد پیش از آنکه تعریفی مشخص از دولت و جامعه عرضه شود و پیش از آنکه موضوعی خاص و انضمامی بهعنوان موضوع مورد مطالعه معین شود و نیز پیش از آنکه معنای تقدم و تاخر و نقد و مسوولیت بهطور دقیق و شفاف تعریف شود هرگونه بحث در باب تقدم نقد دولت بر نقد جامعه یا مسوولیت و سهم دولت و جامعه در پیدایش نابسامانیها و مشکلات مانند تراشیدن سر بیصاحب خواهد بود. واقعیت آن است که در برخی مسایل افراد مشخص و در برخی مسایل نهادهای اجتماعی یا جماعتها و گروهها و طبقات مشخص و در برخی مسایل دیگر نیز نهاد دولت مسوولیت دارد. مهم آن است که موضوع و مساله بهخوبی شناسایی و سپس بهخوبی صورتبندی شود تا زمینه برای تحلیلها و داوریهای واقعبینانه و منصفانه فراهم شود؛ داوریهایی که اگر مقرون به صحت نیست دستکم از توجیهپذیری حداقلی بیبهره نباشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.