|

بحران روح برجام

سیدحسین موسویان، پژوهشگر ارشد دانشگاه پرینستون آمریکا و معاون پیشین سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، در مقاله‌ای با عنوان «وضعیت توافق هسته‌ای: بحران روح برجام» که در ویژه‌نامه کنفرانس امنیتی مونیخ چاپ شده است نوشت:
مدت‌هاست در واشنگتن جنجال بر سر توان موشکی ایران ادامه دارد و تهدیدی برای امنیت منطقه و مقصد نهایی آن هم رسیدن به کلاهک هسته‌ای جلوه داده می‌شود. درحالی‌که قدرت موشکی، بخشی از توان دفاعی ایران و هدف آن هم بازدارندگی تجاوز به خاک ایران است. در منطقه، توازن درباره سلاح‌های متعارف وجود ندارد؛ زیرا عربستان حداقل پنج برابر ایران و امارات با دو‌ میلیون جمعیت بومی، 50 درصد بیشتر و آمریکا با حضور سنگین نظامی در منطقه نیز 70 برابر ایران در زمینه سلاح‌های متعارف هزینه می‌کنند. با توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی در جولای 2015، زمینه برای رفع محدودیت‌های سازمان ملل علیه توان موشکی ایران فراهم شد. قطع‌نامه 2231 شورای امنیت، درواقع محدودیت‌های قطع‌نامه 1929 علیه توسعه موشکی ایران را برطرف کرد؛ زیرا صرفا از ایران دعوت کرد از آزمایش موشکی با قابلیت حمل سلاح هسته‌ای، اجتناب کند. با روی‌کارآمدن ترامپ و تیم رادیکال وی، جامعه جهانی درباره سرنوشت برجام نگران شده است. آزمایش موشکی اخیر ایران که به قصد رمزگشایی از سیاست‌های جدید واشنگتن صورت گرفت، موجب اقدام خصمانه کاخ سفید علیه ایران شد. فلین، مشاور امنیت ملی وقت ترامپ، دراین‌باره به ایران هشدار داد. او حتی در سال 2012 تلاش کرده بود کشته‌شدن سفیر آمریکا در بنغازی لیبی را به ایران نسبت دهد. بدون تردید آزمایش موشکی ایران جزئی از حق حاکمیت ملی ایران است. در بین شش قدرت جهانی امضا‌کننده برجام، اجماع وجود دارد که آزمایش موشکی ایران، نقض برجام نیست؛ اما در بین این شش کشور، دولت ترامپ مدعی شده که این موضوع نقض قطع‌نامه 2231 است؛ درحالی‌که پر واضح است که این یک آزمایش موشکی با قابلیت حمل سلاح هسته‌ای نبوده است. میخاییل اولینوف، رئیس دپارتمان عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای روسیه، تصریح کرد: «موشک‌های آزمایش‌شده ایران، قابلیت حمل سلاح هسته‌ای ندارند. هیچ‌‌کس تاکنون دلیلی برای رد این واقعیت ارائه نکرده و معلوم نیست مبنای ادعای نقض قطع‌نامه 2231 چیست».حداکثر اینکه دبیرکل سازمان ملل در قالب گزارش اجرای قطع‌نامه 2231 گفت: «آزمایش موشکی با روح سازنده برجام سازگاری ندارد». ازاین‌رو حتی سازمان ملل هم نتوانسته مدعی نقض شود. درهر‌صورت، این‌گونه اظهارات دولت ترامپ و تهدید برجام، مسیر تقابل آمریکا و ایران را فراهم می‌کند. بعد از اجرائی‌شدن برجام، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و هر شش قدرت جهانی تأیید کرده‌اند ایران همه تعهدات برجامی خود را به طور کامل انجام داده است؛ اما آمریکا در دوره اوباما در اجرای رضایت‌مندانه تعهداتش برای برخورداری کامل ایران از منافع اقتصادی برجام قصور داشت و به نظر می‌رسد در دوره ترامپ بدتر شود. طبق برجام، آمریکا متعهد است در مسیر بهره‌مندی‌های اقتصادی ایران از برجام، مزاحمت ایجاد نکند؛ اما بعد از اجرای برجام، یک سلسله ‌اقداماتی انجام داد که حتی اگر نقض برجام نباشد، ناقض روح برجام بوده است. تحریم‌های پسابرجامی دوره اوباما درباره آزمایش موشکی ایران و ایجاد محدودیت برای سفر اتباع خارجی به ایران، ناقض روح برجام بود. فرمان اخیر ترامپ در منع ورود اتباع هفت کشور از جمله ایران نیز همین‌طور. تحریم‌های اولیه غیرهسته‌ای آمریکا علیه ایران مزاحم نقل و انتقالات دلاری در تجارت با ایران شده و مانع این است که روابط بانک‌های بزرگ سایر کشورها با ایران به طور کامل عادی شود که نقض روح برجام است. اضافه کنیم بلوکه‌شدن دو‌ میلیارد دلار ایران با رأی دستگاه قضائی آمریکا که نقض آشکار قوانین بین‌المللی درباره مصونیت حاکمیتی کشور بود. بعد از برجام، کنگره حدود 80 لایحه تحریمی و ضدایرانی را در دستور کار گذاشت. هرچند در صورت تصویب، از سوی اوباما وتو می‌شد؛ اما احتمالا ترامپ وتو نخواهد کرد. اقدام ترامپ در اعمال تحریم جدید موشکی ایران، در راستای ترساندن بیشتر سایر کشورها درباره همکاری‌های اقتصادی با ایران بود که باز هم ناقض روح برجام است. حقیقت این است که آمریکا بعد از اجرائی‌شدن برجام، مرتکب نقض مکرر روح برجام شده است؛ اما خطرناک‌تر اینکه آمریکا در عصر ترامپ بخواهد با تحریم‌های گسترده‌ای تحت عناوین حقوق‌ بشر، تروریسم، موشک و سلاح‌های کشتارجمعی، در جهت فلج‌کردن برجام و در نتیجه در مسیر خطرناک افزایش تنش با ایران، گام بردارد. این مسیر مانع از موفقیت توافقی خواهد شد که جامع‌ترین توافق تاریخ هسته‌ای جهان و مدلی برای خلع سلاح جهانی است. علاوه بر آن، جنگ را علیه داعش تضعیف خواهد کرد؛ زیرا ایران در خط مقدم جنگ با داعش به سر می‌برد.

سیدحسین موسویان، پژوهشگر ارشد دانشگاه پرینستون آمریکا و معاون پیشین سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، در مقاله‌ای با عنوان «وضعیت توافق هسته‌ای: بحران روح برجام» که در ویژه‌نامه کنفرانس امنیتی مونیخ چاپ شده است نوشت:
مدت‌هاست در واشنگتن جنجال بر سر توان موشکی ایران ادامه دارد و تهدیدی برای امنیت منطقه و مقصد نهایی آن هم رسیدن به کلاهک هسته‌ای جلوه داده می‌شود. درحالی‌که قدرت موشکی، بخشی از توان دفاعی ایران و هدف آن هم بازدارندگی تجاوز به خاک ایران است. در منطقه، توازن درباره سلاح‌های متعارف وجود ندارد؛ زیرا عربستان حداقل پنج برابر ایران و امارات با دو‌ میلیون جمعیت بومی، 50 درصد بیشتر و آمریکا با حضور سنگین نظامی در منطقه نیز 70 برابر ایران در زمینه سلاح‌های متعارف هزینه می‌کنند. با توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی در جولای 2015، زمینه برای رفع محدودیت‌های سازمان ملل علیه توان موشکی ایران فراهم شد. قطع‌نامه 2231 شورای امنیت، درواقع محدودیت‌های قطع‌نامه 1929 علیه توسعه موشکی ایران را برطرف کرد؛ زیرا صرفا از ایران دعوت کرد از آزمایش موشکی با قابلیت حمل سلاح هسته‌ای، اجتناب کند. با روی‌کارآمدن ترامپ و تیم رادیکال وی، جامعه جهانی درباره سرنوشت برجام نگران شده است. آزمایش موشکی اخیر ایران که به قصد رمزگشایی از سیاست‌های جدید واشنگتن صورت گرفت، موجب اقدام خصمانه کاخ سفید علیه ایران شد. فلین، مشاور امنیت ملی وقت ترامپ، دراین‌باره به ایران هشدار داد. او حتی در سال 2012 تلاش کرده بود کشته‌شدن سفیر آمریکا در بنغازی لیبی را به ایران نسبت دهد. بدون تردید آزمایش موشکی ایران جزئی از حق حاکمیت ملی ایران است. در بین شش قدرت جهانی امضا‌کننده برجام، اجماع وجود دارد که آزمایش موشکی ایران، نقض برجام نیست؛ اما در بین این شش کشور، دولت ترامپ مدعی شده که این موضوع نقض قطع‌نامه 2231 است؛ درحالی‌که پر واضح است که این یک آزمایش موشکی با قابلیت حمل سلاح هسته‌ای نبوده است. میخاییل اولینوف، رئیس دپارتمان عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای روسیه، تصریح کرد: «موشک‌های آزمایش‌شده ایران، قابلیت حمل سلاح هسته‌ای ندارند. هیچ‌‌کس تاکنون دلیلی برای رد این واقعیت ارائه نکرده و معلوم نیست مبنای ادعای نقض قطع‌نامه 2231 چیست».حداکثر اینکه دبیرکل سازمان ملل در قالب گزارش اجرای قطع‌نامه 2231 گفت: «آزمایش موشکی با روح سازنده برجام سازگاری ندارد». ازاین‌رو حتی سازمان ملل هم نتوانسته مدعی نقض شود. درهر‌صورت، این‌گونه اظهارات دولت ترامپ و تهدید برجام، مسیر تقابل آمریکا و ایران را فراهم می‌کند. بعد از اجرائی‌شدن برجام، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و هر شش قدرت جهانی تأیید کرده‌اند ایران همه تعهدات برجامی خود را به طور کامل انجام داده است؛ اما آمریکا در دوره اوباما در اجرای رضایت‌مندانه تعهداتش برای برخورداری کامل ایران از منافع اقتصادی برجام قصور داشت و به نظر می‌رسد در دوره ترامپ بدتر شود. طبق برجام، آمریکا متعهد است در مسیر بهره‌مندی‌های اقتصادی ایران از برجام، مزاحمت ایجاد نکند؛ اما بعد از اجرای برجام، یک سلسله ‌اقداماتی انجام داد که حتی اگر نقض برجام نباشد، ناقض روح برجام بوده است. تحریم‌های پسابرجامی دوره اوباما درباره آزمایش موشکی ایران و ایجاد محدودیت برای سفر اتباع خارجی به ایران، ناقض روح برجام بود. فرمان اخیر ترامپ در منع ورود اتباع هفت کشور از جمله ایران نیز همین‌طور. تحریم‌های اولیه غیرهسته‌ای آمریکا علیه ایران مزاحم نقل و انتقالات دلاری در تجارت با ایران شده و مانع این است که روابط بانک‌های بزرگ سایر کشورها با ایران به طور کامل عادی شود که نقض روح برجام است. اضافه کنیم بلوکه‌شدن دو‌ میلیارد دلار ایران با رأی دستگاه قضائی آمریکا که نقض آشکار قوانین بین‌المللی درباره مصونیت حاکمیتی کشور بود. بعد از برجام، کنگره حدود 80 لایحه تحریمی و ضدایرانی را در دستور کار گذاشت. هرچند در صورت تصویب، از سوی اوباما وتو می‌شد؛ اما احتمالا ترامپ وتو نخواهد کرد. اقدام ترامپ در اعمال تحریم جدید موشکی ایران، در راستای ترساندن بیشتر سایر کشورها درباره همکاری‌های اقتصادی با ایران بود که باز هم ناقض روح برجام است. حقیقت این است که آمریکا بعد از اجرائی‌شدن برجام، مرتکب نقض مکرر روح برجام شده است؛ اما خطرناک‌تر اینکه آمریکا در عصر ترامپ بخواهد با تحریم‌های گسترده‌ای تحت عناوین حقوق‌ بشر، تروریسم، موشک و سلاح‌های کشتارجمعی، در جهت فلج‌کردن برجام و در نتیجه در مسیر خطرناک افزایش تنش با ایران، گام بردارد. این مسیر مانع از موفقیت توافقی خواهد شد که جامع‌ترین توافق تاریخ هسته‌ای جهان و مدلی برای خلع سلاح جهانی است. علاوه بر آن، جنگ را علیه داعش تضعیف خواهد کرد؛ زیرا ایران در خط مقدم جنگ با داعش به سر می‌برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.