برای احمد جورقانیان
احمدآقا سر فیلمهات چی میاد؟
کیانا آذر
زمان زود میگذره و هیچکس هم نمیتونه مانعش بشه. همین چند وقت پیش بود - حدودا 15سال پیش! - مردی را دیدم که هر وقت درباره سینما صحبت میکردم، وسط حرفام میپرید و میگفت، راستی فیلمهای مارچلو ماسترویانی و سوفیا لورن رو دیدی؟ وقتی میگفتم بله، کلی درباره هر کدوم از ستارهها و فیلمهای مشترکشون حرف میزد. گویی سالها با اونها زندگی کرده بود. از «گوژپشت نتردام» و جینالولو بریجیدا میگفت و از خاطراتی که به ایران آمده بود و همینطور از ویلیام وایلر معروف. همیشه یاد خانم مینا کوماری بود؛ هنرپیشه هندی موردعلاقهاش که جوانمرگ شد. ریتا هیورث، ریچارد تالماج، مریلین مونرو، گریس کلی و تایرون پاور انگار خالهزاده و عموزادههایش بودند. همینطور درباره «فیلم جفتیها»ی زمان کودکیاش کلی برایم تعریف میکرد. فقط کافی بود اسم یک هنرپیشه را درست نگم. اونموقع بود که کلی غلط املا و انشایی از من میگرفت و با لهجه خاصش میگفت تو چه سینمادوستی هستی که فلانی رو نمیشناسی؟! میگفتم، احمدآقا کوتاه بیا، یه اشتباهی کردم! خلاصه مصیبتی داشتیم؛ اما هرچه بود دلانگیز و شیرین بود. نکته جالب این بود که دانشکده سینما را تمام کرده ولی به
جای کارگردانی، آنقدر عاشق فیلم بود که هر چی پول داشت فیلم میخرید؛ 35 و 16میلیمتری. تا جایی که اسمش با سینماتک و جلسات نمایش فیلم گره خورده بود. یادم میآید هربار که جدول برنامههای سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران را تنظیم میکردم، فیلمهای درخواستیام را با یک تلفن به احمد جورقانیان میگفتم و مثه عصای جادویی فرشته سیندرلا گره از مشکلاتم را باز میکرد. البته ناگفته نماند کشمکش هم داشتیم. میگفتم، احمدآقا فیلم رو راس ساعت سه بیار، باید فیلمها رو بوبین کنیم. میگذاشت فیلم رو ساعت پنج دقیقه مانده به چهار میآورد که زمان نمایش فیلم راس ساعت چهار بود! با دلخوری میگفتم، احمدآقا الان وقت فیلم آوردنه؟! میگفت چه کارکنم ترافیک بود دیر رسیدم دیگه! یک موتور داشت که قدیمی بود و یک تلفن همراه ایرانسل که از 24ساعت، 22ساعت یا خاموش بود یا شارژ نداشت. گاهی اوقات هم فیلمهایش بارابانزدگی داشت، ولی هرجوری بود سعی میکرد فیلمهای قدیمی را به ما برسونه تا اکرانش کنیم. تقریبا دو هفته یکبار به سینماتک سری میزد و میگفت فیلم چی میخوای؟ کلا ماجراهای کل هفته رو تندتند گزارش میکرد، یه چای میخورد و وقتی سرت رو
برمیگردوندی، میدیدی نیست، رفته. او مقطع تاریخ سینما را تا سالهای پایانی دهه 70 خوب میشناخت ولی با بعد از آن دوره، میانهای نداشت. میگفت سینمای جدید و ستارههایش خیلی برام جالب نیستند. گاهی اوقات میگفتم احمدآقا تو که برات سخته همه فیلمها رو برامون بیاری، خب جای انبار فیلماتو به ما نشون بده. میخندید و میگفت، نمیشه! فیلمام جاشون امنه. تازه کلی پوستر فیلم داشت و هردفعه کلی از آنها تعریف میکرد. ولی در آرشیو فیلمهایش به قول مهرشاد کارخانی مملو از فیلمهای نجیب تاریخ سینما بود. تازگیها انجمن بازیگران سینما و تلویزیون را تاسیس کرده بود. من فقط شنونده صحبتهایش بودم و کلی از برنامههای آنجا به من گزارش میداد. دو، سه سالی فیلمهای سینماتک سینما سپیده رو تامین میکرد. چند سال گفتوگوی مفصلی با او در روزنامه همشهری داشتم که چاپ شد. تا آنجا هم که یادم میاد فریدون جیرانی برای برنامه «دو قدم مانده به صبح» از او دعوت کرد. همون شب به من زنگ زد. ازم پرسید منو تو تلویزیون دیدی؟ چطور بودم؟ ... آدم جالبی بود که حرفهای نگفته زیادی درباره سینما داشت. هیچ چیز در دنیا برای او از فیلم مهمتر نبود. همیشه دوست داشت یک
سالن سینمایی داشته باشد تا فیلمهایش را بهراحتی و بدون دردسر برای مخاطبان جوان به نمایش بگذارد. اما کسی بود که در زمان زنده ماندن قدر ندید. همیشه به من میگفت تو خواهرمی و با من درددل میکرد و از پروژههایش به من میگفت. در فهرست فیلمهایش، اسامی فیلمهایی جاخوش کرده بودند که نسل ما حتی اسمش را نشنیده بودند. برخی از فیلمهایش در گذر زمان آسیب دیده بودند و باید ترمیم میشدند؛ ولی با کدوم پول؟ با کدوم حمایت؟ کی براش مهم بود؟ البته تنها جای مورد حمایتش فیلمخانه ملی ایران بود. در عوض فیلمهای دهه 20 سینمای روسیه را داشت لای زرورق: «ماجراهای خارقالعاده مستر وست درسرزمین بلشویک» (لف کولشوف، 1924، صامت)، «مادر» (واسوالود پودوفکین، 1926، صامت)، شنل (گریگوری کوزینتسف، لئونید ترائوبرگ، 1926، صامت)، زونی گورا (الکساندر داوژنکو، 1928، صامت)، پایان سنپترزبورگ (واسوالود پودوفکین، 1927، صامت) که تو سینماتک اکران کردیم و کلی از آن استقبال شد. این روزها که خاطراتم را مرور میکنم احترامم به او بیشتر میشود. در یکسال اخیر سکته کرده بود و ناراحتی در چهرهاش موج میزد. توانایی جسمی نداشت، بیمه درست و حسابی هم برای درمان
نداشت. یکبار اشکشو دیدم و همینطور بغضشو. برام دردناک بود...
ولی چه فایده او دیگر در میان ما نیست. هرگز نمیتونم مرگش رو باور کنم. حالا که از این دنیا رفته فقط میخواهم بپرسم احمدآقا جای فیلمات کجاست؟ میخوام برم سروقتشون. میدونم دوست داری همه اون فیلمهارو ببینند. احمدآقا سر فیلمهات چی میاد؟
زمان زود میگذره و هیچکس هم نمیتونه مانعش بشه. همین چند وقت پیش بود - حدودا 15سال پیش! - مردی را دیدم که هر وقت درباره سینما صحبت میکردم، وسط حرفام میپرید و میگفت، راستی فیلمهای مارچلو ماسترویانی و سوفیا لورن رو دیدی؟ وقتی میگفتم بله، کلی درباره هر کدوم از ستارهها و فیلمهای مشترکشون حرف میزد. گویی سالها با اونها زندگی کرده بود. از «گوژپشت نتردام» و جینالولو بریجیدا میگفت و از خاطراتی که به ایران آمده بود و همینطور از ویلیام وایلر معروف. همیشه یاد خانم مینا کوماری بود؛ هنرپیشه هندی موردعلاقهاش که جوانمرگ شد. ریتا هیورث، ریچارد تالماج، مریلین مونرو، گریس کلی و تایرون پاور انگار خالهزاده و عموزادههایش بودند. همینطور درباره «فیلم جفتیها»ی زمان کودکیاش کلی برایم تعریف میکرد. فقط کافی بود اسم یک هنرپیشه را درست نگم. اونموقع بود که کلی غلط املا و انشایی از من میگرفت و با لهجه خاصش میگفت تو چه سینمادوستی هستی که فلانی رو نمیشناسی؟! میگفتم، احمدآقا کوتاه بیا، یه اشتباهی کردم! خلاصه مصیبتی داشتیم؛ اما هرچه بود دلانگیز و شیرین بود. نکته جالب این بود که دانشکده سینما را تمام کرده ولی به
جای کارگردانی، آنقدر عاشق فیلم بود که هر چی پول داشت فیلم میخرید؛ 35 و 16میلیمتری. تا جایی که اسمش با سینماتک و جلسات نمایش فیلم گره خورده بود. یادم میآید هربار که جدول برنامههای سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران را تنظیم میکردم، فیلمهای درخواستیام را با یک تلفن به احمد جورقانیان میگفتم و مثه عصای جادویی فرشته سیندرلا گره از مشکلاتم را باز میکرد. البته ناگفته نماند کشمکش هم داشتیم. میگفتم، احمدآقا فیلم رو راس ساعت سه بیار، باید فیلمها رو بوبین کنیم. میگذاشت فیلم رو ساعت پنج دقیقه مانده به چهار میآورد که زمان نمایش فیلم راس ساعت چهار بود! با دلخوری میگفتم، احمدآقا الان وقت فیلم آوردنه؟! میگفت چه کارکنم ترافیک بود دیر رسیدم دیگه! یک موتور داشت که قدیمی بود و یک تلفن همراه ایرانسل که از 24ساعت، 22ساعت یا خاموش بود یا شارژ نداشت. گاهی اوقات هم فیلمهایش بارابانزدگی داشت، ولی هرجوری بود سعی میکرد فیلمهای قدیمی را به ما برسونه تا اکرانش کنیم. تقریبا دو هفته یکبار به سینماتک سری میزد و میگفت فیلم چی میخوای؟ کلا ماجراهای کل هفته رو تندتند گزارش میکرد، یه چای میخورد و وقتی سرت رو
برمیگردوندی، میدیدی نیست، رفته. او مقطع تاریخ سینما را تا سالهای پایانی دهه 70 خوب میشناخت ولی با بعد از آن دوره، میانهای نداشت. میگفت سینمای جدید و ستارههایش خیلی برام جالب نیستند. گاهی اوقات میگفتم احمدآقا تو که برات سخته همه فیلمها رو برامون بیاری، خب جای انبار فیلماتو به ما نشون بده. میخندید و میگفت، نمیشه! فیلمام جاشون امنه. تازه کلی پوستر فیلم داشت و هردفعه کلی از آنها تعریف میکرد. ولی در آرشیو فیلمهایش به قول مهرشاد کارخانی مملو از فیلمهای نجیب تاریخ سینما بود. تازگیها انجمن بازیگران سینما و تلویزیون را تاسیس کرده بود. من فقط شنونده صحبتهایش بودم و کلی از برنامههای آنجا به من گزارش میداد. دو، سه سالی فیلمهای سینماتک سینما سپیده رو تامین میکرد. چند سال گفتوگوی مفصلی با او در روزنامه همشهری داشتم که چاپ شد. تا آنجا هم که یادم میاد فریدون جیرانی برای برنامه «دو قدم مانده به صبح» از او دعوت کرد. همون شب به من زنگ زد. ازم پرسید منو تو تلویزیون دیدی؟ چطور بودم؟ ... آدم جالبی بود که حرفهای نگفته زیادی درباره سینما داشت. هیچ چیز در دنیا برای او از فیلم مهمتر نبود. همیشه دوست داشت یک
سالن سینمایی داشته باشد تا فیلمهایش را بهراحتی و بدون دردسر برای مخاطبان جوان به نمایش بگذارد. اما کسی بود که در زمان زنده ماندن قدر ندید. همیشه به من میگفت تو خواهرمی و با من درددل میکرد و از پروژههایش به من میگفت. در فهرست فیلمهایش، اسامی فیلمهایی جاخوش کرده بودند که نسل ما حتی اسمش را نشنیده بودند. برخی از فیلمهایش در گذر زمان آسیب دیده بودند و باید ترمیم میشدند؛ ولی با کدوم پول؟ با کدوم حمایت؟ کی براش مهم بود؟ البته تنها جای مورد حمایتش فیلمخانه ملی ایران بود. در عوض فیلمهای دهه 20 سینمای روسیه را داشت لای زرورق: «ماجراهای خارقالعاده مستر وست درسرزمین بلشویک» (لف کولشوف، 1924، صامت)، «مادر» (واسوالود پودوفکین، 1926، صامت)، شنل (گریگوری کوزینتسف، لئونید ترائوبرگ، 1926، صامت)، زونی گورا (الکساندر داوژنکو، 1928، صامت)، پایان سنپترزبورگ (واسوالود پودوفکین، 1927، صامت) که تو سینماتک اکران کردیم و کلی از آن استقبال شد. این روزها که خاطراتم را مرور میکنم احترامم به او بیشتر میشود. در یکسال اخیر سکته کرده بود و ناراحتی در چهرهاش موج میزد. توانایی جسمی نداشت، بیمه درست و حسابی هم برای درمان
نداشت. یکبار اشکشو دیدم و همینطور بغضشو. برام دردناک بود...
ولی چه فایده او دیگر در میان ما نیست. هرگز نمیتونم مرگش رو باور کنم. حالا که از این دنیا رفته فقط میخواهم بپرسم احمدآقا جای فیلمات کجاست؟ میخوام برم سروقتشون. میدونم دوست داری همه اون فیلمهارو ببینند. احمدآقا سر فیلمهات چی میاد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.