گفتوگو با «فرهاد تجویدی»، کارگردان نمایش «من...»
پرهیز از من، همگرایی در ما
رضا آشفته: نمایش «من» به نویسندگی حمید ورد، فرهاد تجویدی و طراحی و کارگردانی فرهاد تجویدی از هفدهم بهمن با حضور 80 بازیگر جوان اجرای خود را با آغاز فعالیت «پردیس تئاتر تهران» و افتتاح این مرکز بهعنوان یک مجموعه بزرگ تئاتری، آغاز کرده است. نمایش «من...» اثر برگزیده «دومین جشنواره تئاتر شهر» و «سیوسومین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر» در ماه بهمن و اسفند روی صحنه خواهد بود. نمایش «من...» داستان چند جوان در یک کلاس بازیگری است که در غیاب مدرس خود، ایدهها و نمایشهایشان را مقابل تماشاگران به نمایش درمیآورند و هریک در منیت اثری که تولید کردهاند، گرفتار میشوند؛ این خود عامل تفرقه و آشوبی در جمع میشود و زلزلهای ناگهانی آنها را... .حوالی تئاتر شهر، بوق، پینوکیو دروغ بگو و مردی که دریا شد از جمله اجراهای گذشته فرهاد تجویدی هستند. این نمایش در پردیس تئاتر تهران (خاوران) از یکشنبه ۱۷ بهمن تا سهشنبه ۱۷ اسفند هر شب ساعت 19:30 به مدت 70 دقیقه اجرا میشود.
درباره شکلگیری نمایش من بگویید که از کجا ایده این نمایش شكل گرفته است؟
مواقعی که میآمدم سر کلاس و میدیدم فلان هنرجو حضور ذهن و تمرکز ندارد و موقعی که علتش را سؤال میکردم و متوجه میشدم دلیلش مشکلات خانوادگی است، ایده این نمایش و اجرایش در ذهنم شکل گرفت و در جلسات متمادی از هنرجویانم خواستم که خاطراتشان را برایم تعریف کنند. نکته جالب این بود که هرکسی خاطراتش را تعریف میکرد، اعتقاد داشت خاطراتش از خاطرات دیگران بهتر است. تلاش کردم با رفتن سراغ چنین سوژهای اینقدر «من»گفتنهایشان را به چالش جدی بکشانم که این من باید تبدیل به ما و کار گروهی بشود و با نگاه کلانتر به مشکلات اجتماعی نگاه کنیم و دغدغه و درد دیگران هم برای ما دغدغه باشد و نگوییم من در خانهام فرد معتاد یا افسردهای ندارم؛ بنابراین نیازی نیست در این حوزه و برای کمک به سایرین ورود داشته باشم. در اجرای نمایشم تلاش کردم برای تکلیف به کسی نقشی ندهم و اصلا به سیستمی که این روزها در برخی از نمایشها متداول شده که بهصورت چرخشی یک نقش را به چند بازیگر در مدت اجرا میدهند تا بازی کنند، اعتقادی ندارم.
با توجه به نام نمایشتان که «من» است، چقدر در این کار ارجاعات فردی دارید؟
نمایش «من...» روایت نمایشی از زندگی مردمان شهر و رفتار اجتماعی آنها در برابر یکدیگر است که تضاد رفتاری اشخاص جامعه در چند تابلو نمایشی را نشان میدهد.
بنابراین هدف زیرپانهادن من و رسیدن به حرکتهای جمعی است؟
ما هدفمان دقیقا همین است که تا میتوانیم در مقابل این من ایستادگی کنیم و بتوانیم به این جوانان یادآوری کنیم که برای رسیدن به اهداف بزرگترشان نیازمند حضور در اجتماع و توجه به نیازهای جمعی هستند.
آیا شیوه اجرائیتان که با تأکید بر فرمگرایی است، منافاتی با این اندیشه جمعگرایانه ندارد؟
خیر... شیوه اجرائی این نمایش تلفیقی و مدرن و مبتنی بر بدن و حرکت گروهی است. ما با تصویرسازی هیجانی یک نوع وضعیت مطلوب انسانی را تجسم میکنیم؛ بنابراین بازهم به دنبال نشاندادن قدرت گروهی هستیم و در حرکت و فرم نیز از نشاندادن نیرو و توان فردی پرهیز میکنیم و دلمان میخواهد بهجای «من» حتما «ما» مطرح شود، چنانچه در صحنهای از نمایش نیز این گروه هستند که با نگهداشتن یک ستون مانع از تخریب آن خواهند شد.
بهنوعی میشود گفت شما از آندست فرمگرایانی هستيد که در ارجاع به نوعی شیوه پسامدرن، بر خواستههای اندیشگانی و جمعگرایانه تأکید میورزید و همچنان وفادار به اندیشه و ایجاد تحول اجتماعی هستید؟
این را شما میتوانید در میزان تأثیر این نمایش مشاهده کنید، چنانچه یک روحانی میآید و به ما میگوید کاری که شما در 70 دقیقه میکنید، من در 80 سال خدمتگزاریام نتوانستهام انجام دهم و بعد سه نفر از اعضای کمیسیون فرهنگی شورای شهر هم میآیند از اینکه در این نمایش به مشکلات شهری پرداختهایم، تشکر میکنند، زیرا آنها نیز بهدنبال ایجاد چنین مشارکتی هستند که بشود شهر را همچنان پویا نگه داشت. شهردار هم از این نمایش ستایش کرده و با دیدن بخشی از آن به توان و تأثیر تئاتر رسیده و نمونههایی از ایندست که بسیاری خودشان یا فرزندانشان را به ما معرفی میکنند چون به این باور رسیدهاند که در این گروه میتوانند به شناخت نسبی از خودشان برسند و در ضمن خواهند توانست بر مشکلاتشان غلبه کنند، زیرا هدف این تئاتر نیز با همان دورنمای کاربردی است که در خدمت زندگی افراد در اجتماع خواهد بود.
بنابراین حضور این جوانان که به بیش از 80 نفر رسیدهاند، گویای یک حرکت اجتماعی برای پرداختن به یک زندگی پویا در جامعه است؟
بله؛ هدف ما پرهیز از منیت است و ما دنبال در بوق و کرنا کردن خودمان نیستیم، چنانچه خود زندگی خیلی ساده پیشرویمان هست و ما میخواهیم همه را به زندگی متمرکز کنیم چون همیشه این مشکلات هست؛ اما متوجه یکدیگربودن است که همه را به داد همدیگر میرساند و این فرایندی نتیجهبخش خواهد بود. در این نمایش تعداد زیادی هنرمند جوان تئاتر، مسائل و آسیبهای اجتماعی را در فضایی خلاقانه به نمایش درمیآورند که به نظرمان با طراحی حرکت بدیع و هماهنگی گروهی برای عموم تماشاگران جذاب است.
از این ترس نداشتهاید در سالنی اجرا بروید که تازه دارد راهاندازی میشود و ممکن است تماشاگری نداشته باشد؟
ما همواره در سالنهای دورافتاده و بینام و گمنام کار کردهایم. هدف ما ایجاد مخاطب برای تئاتر است. دلمان نمیخواهد حتما در تئاترشهر باشیم، هرچند لازم است گاهی در سالنهای شناختهشده نیز کار اجرا کنیم بنابراین ما با تحمل سختیها و همگرایی اعضای گروهمان به دنبال ایجاد مخاطب هستیم و هیچ فرصتی را از دست نمیدهیم چون معتقدیم باید کار کنیم و مهمتر اینکه مردم ناآشنا را با تئاتر آشنا کنیم و این بخش عمدهای از فعالیت گروه ماست که تاکنون هم انرژی زیادی را صرف این کار کردهایم و به نظرمان موفق هم بودهایم. ما در هر جایی میتوانیم تئاتر کار کنیم و همه میتوانند مخاطب تئاتر ما باشند. هدف ما آمادهخوری نیست بلکه دوست داریم مشقت بکشیم و اینگونه بتوانیم به همه یادآوری کنیم یک جامعه پویا نیازمند همگرایی و ایجاد انرژیهای بسیار است.
بازتاب کار چگونه بوده است؟
همانطور که منتقدان بنامی مانند هوشنگ گلمکانی، حمید کاکاسلطانی، کاظم هژیرآزاد، خودتان و خیلیهای دیگر در اجراهای قبلی درباره نمایش من نظرگاههایشان را اعلام کردهاند، نمایش من توانسته با نظرات بسیار مثبتی روبهرو شود. هرچند برخی هستند که انگار دنبال دسیسه هستند و بدون آگاهی و اشراف بر اصول نقد دارند علیه من مینویسند که این دقیقا با آن نظرگاههای ثبتشده از سوی منتقدان حقیقی کشور منافات دارد و مردم هم همواره با این نمایش ابراز یکیشدن کردهاند و تأثیراتشان را به زبان آوردهاند. بنابراین میدانیم این دسیسهها از روی حسادت و تنگنظری است که راه به جایی نخواهد برد چنانچه هدف ما نیز چیرهشدن بر این حسوحالهای منفی است.
رضا آشفته: نمایش «من» به نویسندگی حمید ورد، فرهاد تجویدی و طراحی و کارگردانی فرهاد تجویدی از هفدهم بهمن با حضور 80 بازیگر جوان اجرای خود را با آغاز فعالیت «پردیس تئاتر تهران» و افتتاح این مرکز بهعنوان یک مجموعه بزرگ تئاتری، آغاز کرده است. نمایش «من...» اثر برگزیده «دومین جشنواره تئاتر شهر» و «سیوسومین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر» در ماه بهمن و اسفند روی صحنه خواهد بود. نمایش «من...» داستان چند جوان در یک کلاس بازیگری است که در غیاب مدرس خود، ایدهها و نمایشهایشان را مقابل تماشاگران به نمایش درمیآورند و هریک در منیت اثری که تولید کردهاند، گرفتار میشوند؛ این خود عامل تفرقه و آشوبی در جمع میشود و زلزلهای ناگهانی آنها را... .حوالی تئاتر شهر، بوق، پینوکیو دروغ بگو و مردی که دریا شد از جمله اجراهای گذشته فرهاد تجویدی هستند. این نمایش در پردیس تئاتر تهران (خاوران) از یکشنبه ۱۷ بهمن تا سهشنبه ۱۷ اسفند هر شب ساعت 19:30 به مدت 70 دقیقه اجرا میشود.
درباره شکلگیری نمایش من بگویید که از کجا ایده این نمایش شكل گرفته است؟
مواقعی که میآمدم سر کلاس و میدیدم فلان هنرجو حضور ذهن و تمرکز ندارد و موقعی که علتش را سؤال میکردم و متوجه میشدم دلیلش مشکلات خانوادگی است، ایده این نمایش و اجرایش در ذهنم شکل گرفت و در جلسات متمادی از هنرجویانم خواستم که خاطراتشان را برایم تعریف کنند. نکته جالب این بود که هرکسی خاطراتش را تعریف میکرد، اعتقاد داشت خاطراتش از خاطرات دیگران بهتر است. تلاش کردم با رفتن سراغ چنین سوژهای اینقدر «من»گفتنهایشان را به چالش جدی بکشانم که این من باید تبدیل به ما و کار گروهی بشود و با نگاه کلانتر به مشکلات اجتماعی نگاه کنیم و دغدغه و درد دیگران هم برای ما دغدغه باشد و نگوییم من در خانهام فرد معتاد یا افسردهای ندارم؛ بنابراین نیازی نیست در این حوزه و برای کمک به سایرین ورود داشته باشم. در اجرای نمایشم تلاش کردم برای تکلیف به کسی نقشی ندهم و اصلا به سیستمی که این روزها در برخی از نمایشها متداول شده که بهصورت چرخشی یک نقش را به چند بازیگر در مدت اجرا میدهند تا بازی کنند، اعتقادی ندارم.
با توجه به نام نمایشتان که «من» است، چقدر در این کار ارجاعات فردی دارید؟
نمایش «من...» روایت نمایشی از زندگی مردمان شهر و رفتار اجتماعی آنها در برابر یکدیگر است که تضاد رفتاری اشخاص جامعه در چند تابلو نمایشی را نشان میدهد.
بنابراین هدف زیرپانهادن من و رسیدن به حرکتهای جمعی است؟
ما هدفمان دقیقا همین است که تا میتوانیم در مقابل این من ایستادگی کنیم و بتوانیم به این جوانان یادآوری کنیم که برای رسیدن به اهداف بزرگترشان نیازمند حضور در اجتماع و توجه به نیازهای جمعی هستند.
آیا شیوه اجرائیتان که با تأکید بر فرمگرایی است، منافاتی با این اندیشه جمعگرایانه ندارد؟
خیر... شیوه اجرائی این نمایش تلفیقی و مدرن و مبتنی بر بدن و حرکت گروهی است. ما با تصویرسازی هیجانی یک نوع وضعیت مطلوب انسانی را تجسم میکنیم؛ بنابراین بازهم به دنبال نشاندادن قدرت گروهی هستیم و در حرکت و فرم نیز از نشاندادن نیرو و توان فردی پرهیز میکنیم و دلمان میخواهد بهجای «من» حتما «ما» مطرح شود، چنانچه در صحنهای از نمایش نیز این گروه هستند که با نگهداشتن یک ستون مانع از تخریب آن خواهند شد.
بهنوعی میشود گفت شما از آندست فرمگرایانی هستيد که در ارجاع به نوعی شیوه پسامدرن، بر خواستههای اندیشگانی و جمعگرایانه تأکید میورزید و همچنان وفادار به اندیشه و ایجاد تحول اجتماعی هستید؟
این را شما میتوانید در میزان تأثیر این نمایش مشاهده کنید، چنانچه یک روحانی میآید و به ما میگوید کاری که شما در 70 دقیقه میکنید، من در 80 سال خدمتگزاریام نتوانستهام انجام دهم و بعد سه نفر از اعضای کمیسیون فرهنگی شورای شهر هم میآیند از اینکه در این نمایش به مشکلات شهری پرداختهایم، تشکر میکنند، زیرا آنها نیز بهدنبال ایجاد چنین مشارکتی هستند که بشود شهر را همچنان پویا نگه داشت. شهردار هم از این نمایش ستایش کرده و با دیدن بخشی از آن به توان و تأثیر تئاتر رسیده و نمونههایی از ایندست که بسیاری خودشان یا فرزندانشان را به ما معرفی میکنند چون به این باور رسیدهاند که در این گروه میتوانند به شناخت نسبی از خودشان برسند و در ضمن خواهند توانست بر مشکلاتشان غلبه کنند، زیرا هدف این تئاتر نیز با همان دورنمای کاربردی است که در خدمت زندگی افراد در اجتماع خواهد بود.
بنابراین حضور این جوانان که به بیش از 80 نفر رسیدهاند، گویای یک حرکت اجتماعی برای پرداختن به یک زندگی پویا در جامعه است؟
بله؛ هدف ما پرهیز از منیت است و ما دنبال در بوق و کرنا کردن خودمان نیستیم، چنانچه خود زندگی خیلی ساده پیشرویمان هست و ما میخواهیم همه را به زندگی متمرکز کنیم چون همیشه این مشکلات هست؛ اما متوجه یکدیگربودن است که همه را به داد همدیگر میرساند و این فرایندی نتیجهبخش خواهد بود. در این نمایش تعداد زیادی هنرمند جوان تئاتر، مسائل و آسیبهای اجتماعی را در فضایی خلاقانه به نمایش درمیآورند که به نظرمان با طراحی حرکت بدیع و هماهنگی گروهی برای عموم تماشاگران جذاب است.
از این ترس نداشتهاید در سالنی اجرا بروید که تازه دارد راهاندازی میشود و ممکن است تماشاگری نداشته باشد؟
ما همواره در سالنهای دورافتاده و بینام و گمنام کار کردهایم. هدف ما ایجاد مخاطب برای تئاتر است. دلمان نمیخواهد حتما در تئاترشهر باشیم، هرچند لازم است گاهی در سالنهای شناختهشده نیز کار اجرا کنیم بنابراین ما با تحمل سختیها و همگرایی اعضای گروهمان به دنبال ایجاد مخاطب هستیم و هیچ فرصتی را از دست نمیدهیم چون معتقدیم باید کار کنیم و مهمتر اینکه مردم ناآشنا را با تئاتر آشنا کنیم و این بخش عمدهای از فعالیت گروه ماست که تاکنون هم انرژی زیادی را صرف این کار کردهایم و به نظرمان موفق هم بودهایم. ما در هر جایی میتوانیم تئاتر کار کنیم و همه میتوانند مخاطب تئاتر ما باشند. هدف ما آمادهخوری نیست بلکه دوست داریم مشقت بکشیم و اینگونه بتوانیم به همه یادآوری کنیم یک جامعه پویا نیازمند همگرایی و ایجاد انرژیهای بسیار است.
بازتاب کار چگونه بوده است؟
همانطور که منتقدان بنامی مانند هوشنگ گلمکانی، حمید کاکاسلطانی، کاظم هژیرآزاد، خودتان و خیلیهای دیگر در اجراهای قبلی درباره نمایش من نظرگاههایشان را اعلام کردهاند، نمایش من توانسته با نظرات بسیار مثبتی روبهرو شود. هرچند برخی هستند که انگار دنبال دسیسه هستند و بدون آگاهی و اشراف بر اصول نقد دارند علیه من مینویسند که این دقیقا با آن نظرگاههای ثبتشده از سوی منتقدان حقیقی کشور منافات دارد و مردم هم همواره با این نمایش ابراز یکیشدن کردهاند و تأثیراتشان را به زبان آوردهاند. بنابراین میدانیم این دسیسهها از روی حسادت و تنگنظری است که راه به جایی نخواهد برد چنانچه هدف ما نیز چیرهشدن بر این حسوحالهای منفی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.