|

وقتی از فرهادی مدام توقع داریم

گیسو فغفوری

بی‌تردید اصغر فرهادی فراتر از یک کارگردان در سینما و فرهنگ ایران نقش دارد و ما نیز از او بیشتر از یک کارگردان - خالق یک اثر سینمایی- توقع داریم. این را می‌توان از مجموعه انتظاراتی در شبکه‌های مختلف اجتماعی و در سخنان اهالی فرهنگ دریافت و این بی‌تردید به‌دلیل کنش‌های اجتماعی و رفتارهای فردی او و جایگاهی است که او تعریف کرده. می‌توان به چند مورد که او توانسته است استانداردها و سقف خواسته‌های ما را بالاتر ببرد اشاره كرد:
1- حضور در جشنواره‌های رتبه الف روال شد: سال‌های نه‌چندان‌دورتر جشنواره‌های برلین و کن برای ما ایرانی‌ها مهم‌تر بودند. برایمان حضور مجیدی و فرهادی و پناهی می‌توانست پیام‌آور اخبار خوب باشد. هنوز جشنواره فجر تمام نشده بود که کارگردانان راهی برلین می‌شدند و در اختتامیه جشنواره خبر می‌شنیدیم که خرس طلايي یا نقره‌ای سوغات آورده‌اند؛ مثل آن زمان‌ها که عباس کیارستمی و آثارش در جشنواره کن حاضر بود و با کسب نخل طلا و جوایز و بزرگداشت‌های دیگر، به‌نوعی شرکت در جشنواره کن برای سینمای ایران روال شد و بعد از آن بود که فیلم‌سازان دیگر نیز این هدف را برای خود تعریف کردند و برایشان آرزوی چندان دورازدسترسی نبود. هرچند وقتی این جشنواره از سینمای ایران روی برگرداند، تازه دریافتند که جایگاهی را از دست می‌دهند. همین روزها که جشنواره برلین آغاز شده است می‌بینيم که به‌سادگی از کنارش می‌گذریم و چشم به اسکار دوخته‌ایم.
2- دغدغه دریافت جایزه‌های جهانی را تا حد دریافت اسکار بالا برده است: درحالی‌که می‌توانستیم اکنون تنها از حضور در جشنواره‌های متعدد خوشحال باشیم، بسیاری از علاقه‌مندان و مردم ایران منتظر برنده‌شدن در اسکار، آن‌هم برای بار دوم هستند؛ اتفاقی که به دلیل حضور 80 کشور در بخش اسکار فیلم‌های خارجی احتمال اندکی دارد، اما معتقدیم و امیدواریم همان‌طوری که دریافت دو جایزه از جشنواره کن ممکن شد و شکل جدیدی از دریافت جوایز را در سینمای ایران رقم زد، این‌بار هم در فاصله کمتر از 10 سال دوباره بتوانیم اسکار بگیریم.
3- جایزه‌های سینمایی فرصتی برای عظمت نام ایران شود: تا پیش از اصغر فرهادی هرگونه کنش اجتماعی و یادکردن از ایران و مسائل غیرهنری نوعی کنش سیاسی محسوب می‌شد و کمتر فیلم‌سازی در این راستا اقدام می‌کرد؛ اما اتفاقی که هنگام دریافت اسکار فیلم «جدایی نادر از سیمین» رخ داد، فراتر از حد انتظار بود؛ تا پیش از اصغر فرهادی هرگونه یادکردن از ایران و مسائل غیرهنری هنگام دریافت جوایز و سخنرانی نوعی کنش سیاسی محسوب می‌شد و کمتر فیلم‌سازی در این راستا اقدام می‌کرد. تفاوت فرهادی با دیگر سینماگران همان جملاتی است که او روی سن بیان کرد. اسکار را به ایرانیان تقدیم کرد و از مردم صلح‌طلب ایران گفت، آن‌هم در شرایطی که سایه جنگ بالای سرمان پرواز می‌کرد. این بهترین شیوه برای معرفی ایران به شکلی دیگر بود که فرهادی آن را ممکن کرد.
4- کارگردانان همراه مردم در غم و شادی باشند: کارگردانان سینما و بازیگران شاید بیشتر حوالی روزهای انتخابات وجهه‌ای غیر از هنر پیدا می‌کردند و تعداد آنها هم اندک بود، علی مصفا و لیلا حاتمی و رخشان بنی‌اعتماد، نیکی کریمی، کمال تبریزی و منیژه حکمت و شاید 10، 12 نفر بیشتر نبودند؛ اما با حضور و همراهی اصغر فرهادی در اتفاق‌های مهم از تسلیت برای سیل، زلزله و دفاع از افغان‌ها در ایران و نامه برای مسئله گورخواب‌ها شکل دیگری از کنش‌مندی تعریف شد، به‌نوعی‌که از او توقع بیشتری وجود دارد وقتی که او برای پلاسکو دیر تسلیت گفت و ابراز همدردی کرد، بسیاری به او اعتراض کردند.
5- جلب توجه و کسب حمایت جهانی: حضور‌نیافتن فرهادی در این دوره اسکار- هرچند اکنون این قانون دچار لغو و تعلیق به‌گونه‌ای شده است- سبب شد حمایت‌های جهانی از او و واکنش‌هایی علیه این دستور ضد حقوق‌‌بشری صورت بگیرد. او توانست در بین کارگردانان جهانی و شناخته‌شده کنشی ایجاد کند.
انجمن کارگردانان، انجمن بازیگران و انجمن فیلم‌نامه‌نویسان آمریکا که بیش از 16 هزار عضو دارد، در نامه‌ای در حمایت از فرهادی اقدام ترامپ را محکوم کردند. فیلم‌سازان و بازیگران انگلیسی نامه‌ای نوشتند تا مجوز اکران «فروشنده» را در شب مراسم اسکار در لندن دریافت کنند. کارگردانی مانند جورج میلر نیز حمایت کرد. یکی از میهمانی‌های بزرگ اسکار لغو شد و هزینه 250‌ هزار دلاری آن صرف حمایت از مهاجران شد. اینها همه از تأثیرگذاری اقدامی است که اصغر فرهادی برای یک حرکت در راستای نام ایران نه برای یک شخص و یک فرد انجام داده است و پیش از این هیچ‌کدام از کارگردانان ایرانی نتوانسته بودند چنین اتحاد و همراهی‌ای را پدید آورند.

بی‌تردید اصغر فرهادی فراتر از یک کارگردان در سینما و فرهنگ ایران نقش دارد و ما نیز از او بیشتر از یک کارگردان - خالق یک اثر سینمایی- توقع داریم. این را می‌توان از مجموعه انتظاراتی در شبکه‌های مختلف اجتماعی و در سخنان اهالی فرهنگ دریافت و این بی‌تردید به‌دلیل کنش‌های اجتماعی و رفتارهای فردی او و جایگاهی است که او تعریف کرده. می‌توان به چند مورد که او توانسته است استانداردها و سقف خواسته‌های ما را بالاتر ببرد اشاره كرد:
1- حضور در جشنواره‌های رتبه الف روال شد: سال‌های نه‌چندان‌دورتر جشنواره‌های برلین و کن برای ما ایرانی‌ها مهم‌تر بودند. برایمان حضور مجیدی و فرهادی و پناهی می‌توانست پیام‌آور اخبار خوب باشد. هنوز جشنواره فجر تمام نشده بود که کارگردانان راهی برلین می‌شدند و در اختتامیه جشنواره خبر می‌شنیدیم که خرس طلايي یا نقره‌ای سوغات آورده‌اند؛ مثل آن زمان‌ها که عباس کیارستمی و آثارش در جشنواره کن حاضر بود و با کسب نخل طلا و جوایز و بزرگداشت‌های دیگر، به‌نوعی شرکت در جشنواره کن برای سینمای ایران روال شد و بعد از آن بود که فیلم‌سازان دیگر نیز این هدف را برای خود تعریف کردند و برایشان آرزوی چندان دورازدسترسی نبود. هرچند وقتی این جشنواره از سینمای ایران روی برگرداند، تازه دریافتند که جایگاهی را از دست می‌دهند. همین روزها که جشنواره برلین آغاز شده است می‌بینيم که به‌سادگی از کنارش می‌گذریم و چشم به اسکار دوخته‌ایم.
2- دغدغه دریافت جایزه‌های جهانی را تا حد دریافت اسکار بالا برده است: درحالی‌که می‌توانستیم اکنون تنها از حضور در جشنواره‌های متعدد خوشحال باشیم، بسیاری از علاقه‌مندان و مردم ایران منتظر برنده‌شدن در اسکار، آن‌هم برای بار دوم هستند؛ اتفاقی که به دلیل حضور 80 کشور در بخش اسکار فیلم‌های خارجی احتمال اندکی دارد، اما معتقدیم و امیدواریم همان‌طوری که دریافت دو جایزه از جشنواره کن ممکن شد و شکل جدیدی از دریافت جوایز را در سینمای ایران رقم زد، این‌بار هم در فاصله کمتر از 10 سال دوباره بتوانیم اسکار بگیریم.
3- جایزه‌های سینمایی فرصتی برای عظمت نام ایران شود: تا پیش از اصغر فرهادی هرگونه کنش اجتماعی و یادکردن از ایران و مسائل غیرهنری نوعی کنش سیاسی محسوب می‌شد و کمتر فیلم‌سازی در این راستا اقدام می‌کرد؛ اما اتفاقی که هنگام دریافت اسکار فیلم «جدایی نادر از سیمین» رخ داد، فراتر از حد انتظار بود؛ تا پیش از اصغر فرهادی هرگونه یادکردن از ایران و مسائل غیرهنری هنگام دریافت جوایز و سخنرانی نوعی کنش سیاسی محسوب می‌شد و کمتر فیلم‌سازی در این راستا اقدام می‌کرد. تفاوت فرهادی با دیگر سینماگران همان جملاتی است که او روی سن بیان کرد. اسکار را به ایرانیان تقدیم کرد و از مردم صلح‌طلب ایران گفت، آن‌هم در شرایطی که سایه جنگ بالای سرمان پرواز می‌کرد. این بهترین شیوه برای معرفی ایران به شکلی دیگر بود که فرهادی آن را ممکن کرد.
4- کارگردانان همراه مردم در غم و شادی باشند: کارگردانان سینما و بازیگران شاید بیشتر حوالی روزهای انتخابات وجهه‌ای غیر از هنر پیدا می‌کردند و تعداد آنها هم اندک بود، علی مصفا و لیلا حاتمی و رخشان بنی‌اعتماد، نیکی کریمی، کمال تبریزی و منیژه حکمت و شاید 10، 12 نفر بیشتر نبودند؛ اما با حضور و همراهی اصغر فرهادی در اتفاق‌های مهم از تسلیت برای سیل، زلزله و دفاع از افغان‌ها در ایران و نامه برای مسئله گورخواب‌ها شکل دیگری از کنش‌مندی تعریف شد، به‌نوعی‌که از او توقع بیشتری وجود دارد وقتی که او برای پلاسکو دیر تسلیت گفت و ابراز همدردی کرد، بسیاری به او اعتراض کردند.
5- جلب توجه و کسب حمایت جهانی: حضور‌نیافتن فرهادی در این دوره اسکار- هرچند اکنون این قانون دچار لغو و تعلیق به‌گونه‌ای شده است- سبب شد حمایت‌های جهانی از او و واکنش‌هایی علیه این دستور ضد حقوق‌‌بشری صورت بگیرد. او توانست در بین کارگردانان جهانی و شناخته‌شده کنشی ایجاد کند.
انجمن کارگردانان، انجمن بازیگران و انجمن فیلم‌نامه‌نویسان آمریکا که بیش از 16 هزار عضو دارد، در نامه‌ای در حمایت از فرهادی اقدام ترامپ را محکوم کردند. فیلم‌سازان و بازیگران انگلیسی نامه‌ای نوشتند تا مجوز اکران «فروشنده» را در شب مراسم اسکار در لندن دریافت کنند. کارگردانی مانند جورج میلر نیز حمایت کرد. یکی از میهمانی‌های بزرگ اسکار لغو شد و هزینه 250‌ هزار دلاری آن صرف حمایت از مهاجران شد. اینها همه از تأثیرگذاری اقدامی است که اصغر فرهادی برای یک حرکت در راستای نام ایران نه برای یک شخص و یک فرد انجام داده است و پیش از این هیچ‌کدام از کارگردانان ایرانی نتوانسته بودند چنین اتحاد و همراهی‌ای را پدید آورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.