|

ترامپ چهره بدون روتوش یک یانکی آمریکایی است

هشتم نوامبر 2016 در کاهش ناگهانی 26 درصدی ارزش پزو (پول مکزیک)، درگیری و شورش در اکثر 31 ایالت مکزیک گزارش شد، چراکه در آن روز «دونالد ترامپ» برنده انتخابات آمریکا شد. یکی از شعارهای مهم انتخاباتی ترامپ وعده اخراج مهاجران غیرقانونی بود.اما از آن سو سایت تحلیلی «ناورس‌تودی» آمریکایی نوشت: «وعده دونالد ترامپ درباره اخراج سه میلیون مکزیکی مهاجر غیرقانونی از آمریکا، نگرانی‌هایی را از جمله در میان شهروندان مکزیکی به وجود آورده است؛ اما آیا ترامپ مواضع تند خود را در قبال مکزیک تعدیل خواهد كرد؟ اقدامات دولت مکزیک در برابر این شرایط چگونه خواهد بود؟ وضعیت آینده سیاسی- اقتصادی واشنگتن - مکزیکوسیتی به چه سمتی پیش خواهد رفت؟ اما تحلیل دقیق این سؤال‌ها را در گفت‌وگویی با «احمد سبحانی»، سفیر سابق ایران در مکزیک و ونزوئلا و همچنین مدیر کل اسبق آمریکای لاتین و غرب آسیای وزارت امور خارجه پی خواهیم گرفت.

‌آمریکا فقط با دو کشور همسایه است و با آنها مرز زمینی دارد؛ یکی کانادا و دیگری مکزیک، از‌این‌رو باید این ارتباط به‌دلیل محدود‌بودن کشورها، عمق و ژرفای بیشتری داشته باشد؛ اما میزان عمق این روابط با مکزیک چقدر است؟ تأثیر مکزیکوسیتی بر واشنگتن و واشنگتن بر مکزیکوسیتی چگونه و به چه میزانی است؟
همچنان که مطرح کردید آمریکا با دو کشور مرز زميني دارد، در شمال کانادا و در جنوب مکزیک؛ بنابراین قرابت‌های هر دو کشور بسیار به هم نزدیک است؛ اما درباره مکزیک اگر بخواهیم این قرابت را بررسی کنیم، به نفوذ و تأثیر بالای مکزیکی‌ها در آمریکا می‌رسیم. از بُعد فرهنگی این تأثیر شرایطی را موجب شده تا لاتین‌تبارها در آمریکا صاحب نفوذ شوند. اکنون در ایالت‌های جنوبی آمریکا به‌خوبی شاهد نفوذ زیاد فرهنگ اسپانیولی و مکزیکی هستیم و جالب است بدانید این ایالت‌ها در اصل به خود مکزیک تعلق داشته‌اند و در سال 1948 از آن کشور جدا و جزء خاک آمریکا شده‌اند. مکزیک با آمریکا بیش از سه‌هزارو 200 کیلومتر مرز زمینی دارد. ما اکنون در آمریکا شاهد نسل‌هایی هستیم که از قدمت چنددهه‌ای یا چندسده‌ای برخوردارند و شما باید به این مصادیق یادشده فهرست مهاجران غیرقانونی مکزیک را هم بيفزایید. از بعد اقتصادی هم تأثیر و رابطه دو کشور اگر شدیدتر نباشد، کمتر از شدت بُعد فرهنگی آن نیست. ما امروز شاهد رابطه اقتصادی مهم و پرقدرتی میان دو کشور هستیم که فقط برای نشان‌دادن عمق آن در زمینه تجارت همین بس که میزان تجارت مکزیک با آمریکا از میزان کل تجارتش با آمریکای لاتین بیشتر است و چیزی در حدود 80 درصد تجارت خارجی مکزیکوسیتی با واشنگتن است. پس به‌خوبی روشن است گره‌های فرهنگی و اقتصادی ميان دو کشور بسیار پیچیده و درهم‌تنیده است، به‌طوری‌که نمی‌توان آن را قطع کرد.
‌اما با تمامی این تأثیرات و روابط عمیق موجود میان آمریکا و مکزیک، ترامپ از همان روز آغاز تا زمان انتخابش یکی از وعده‌های کابینه‌اش را مبارزه با مهاجران غیرقانونی به‌ویژه مکزیکی‌ها قرار داده و در همین راستا در مصاحبه خود با برنامه «60 دقیقه» شبکه «سي‌بي‌اس» در 13 نوامبر 2016 از برخورد قاطعش با مکزیکی‌های مهاجر در آمریکا سخن گفت. دلیل سیبل‌شدن مکزیکی‌ها در مسئله مهاجران غیرقانونی را که شاید رقمی بین 20 تا 35 درصد از جمعیت مهاجران را به خود اختصاص دهند و توهین‌های مکرر خود ترامپ را آن‌هم با وجود شرایط و بافت عمیق فرهنگی- اقتصادی‌ای که مطرح شد در چه عواملی می‌بینید؟
آمریکا دیگر رونق اقتصادی سابق در دوران پیش از 2008 میلادی را ندارد. امروز در آمریکا رشد آمار بیکاری، فقر و میزان بدهی مردم به بانک‌ها و قدرت پایین بنگاه‌های اقتصادی به مسئله‌ای اساسی در خود آمریکا بدل شده، به‌گونه‌ای که این چالش به مرز هشدار رسیده است. صنایع کوچک و متوسط در این کشور دیگر توانایی لازم را ندارند و اکنون شرکت‌های بزرگ و صنایع نظامی آن هم با حمایت دولت می‌توانند به ادامه فعالیت‌شان در خاک این کشور بپردازند. در این شرایط اگر کسی شعار ایجاد شغل و مقابله با مهاجرانی که فرصت‌های مردم آمریکا را از آنان ربوده سر دهد، قطعا به مذاق ملت آمریکا خوش می‌آید و دلیل انتخاب ترامپ را باید در همین شعارهای پوپولیستی مورد نیاز دید. درباره سیبل‌شدن مهاجران غیرقانونی مکزیکی، باید این‌گونه جواب داد همان‌طور که قبلا هم گفته‌ام آمریکا با ایالات متحده مکزیک بیش از سه‌هزارو 200 کیلومتر مرز مشترک دارد. بسیاری از آمریکایی‌هاي نظیر ترامپ معتقد هستند این مرز زمینی به محملی برای فعالیت کارتل‌های بزرگ مواد مخدر بدل شده که این کشور را به مقصد اصلی صادرات مواد مخدر تبديل كرده است. از آن طرف مسئله خشونت فزاینده در آمریکا را هم نباید از نظر دور داشت؛ میزان قتل، تجاوز، خشونت‌های خیابانی و همچنین تعداد زندانیان لاتین‌تبار موجود در زندان‌های ایالات متحده و هزینه‌ای که این نگهداری از زندانیان برای دولت داشته و علاوه بر آن، مسئله زنان روسپی و روسپی‌گری و اشاعه فحشا را هم مزید بر این عوامل باید دانست، چراکه عمده این زنان از مرز مکزیک به آمریکا سرازیر می‌شوند. شاید به‌دلیل همین مشکلات عدیده باشد که آمریکا با وجود نقاط مثبت در رابطه با مکزیک چندان دل ‌خوشی از مهاجران مکزیکی ندارد. باید توجه کرد که ترامپ چهره بدن روتوش یک یانکی آمریکایی است، او سیاست‌هایش را در فهمی همه‌گیر نشان می‌دهد؛ بنابراین برای مردم آمریکا، ترامپ مسئله اعتیاد، فحشا و بی‌کاری را معطوف به عواملی کرده که یکی از آن عوامل مهاجران غیرقانونی به‌ویژه مکزیکی‌هاست.
‌نخست بايد گفت، ‌مکزیک بعد از پیمان «نفتا» (NAFTA) در سال 1994 میلادی با حذف تعرفه‌های گمرکی با 44 کشور دنیا ارتباط آزاد تجاری دارد؛ نسبت تجارت به تولید ناخالص داخلی مکزیک از 60 درصد هم فراتر می‏رود؛ دوم آنكه، مکزیک بزرگ‌ترین کشور اسپانیایی‌زبان دنیاست که با جمعیت 140 میلیونی، یک‌سوم اسپانیایی‌زبان‌ها را در خودش جای داده است؛ سوم، بر اساس پیش‌بینی‌های بانک «اچ‌اس‌بي‌سي» در دوره شش‌ساله، وابستگی آمریکا به مکزیک بیشتر از قبل خواهد بود و مقصد چهارپنجم صادرات مکزیک، ایالات متحده می‌شود؛ و چهارم آنكه، حقوق پایین کار در مکزیک، هزینه‌های بسیار کم لجستیکی و حمل‌ونقلی کالا، این کشور را به سرزمین آرزوهای شرکت‌های بزرگ تبدیل كرده است. با تمامی این تفاسیر، ترامپ علاوه بر وعده اخراج و کشیدن دیوار، قول بازنگری در وضعیت اقتصادی‌اش با مکزیک را هم داده است. این موضع ترامپ چه تأثیراتی را بر آمریکا و مکزیک دارد؟
اول اینکه، شعار ترامپ چیز جدیدی نیست و اخراج مهاجران در دستور کار دولت اوباما و سایر دولت‌های قبلی هم بوده است. از سوي ديگر، اکنون که ما با هم صحبت می‌کنیم در بخشی از مرز مکزیک دیوارهای مرزی و سیم‌خاردارهای مرزی وجود دارد، اما در بلندمدت و از بعد استراتژیکی اساسا ساختن دیوار و کشیدن سیم‌خاردار مرزی به نظر کوته‌نظرانه می‌آید. در همان دیوارهای مرزی موجود هم که گفتم نقب‌هایی برای خروج مهاجران از سوی خودشان زده شده و بیشتر این مهاجران که بیش از 70 درصد آنان را شامل می‌شود، دوباره و از همان راه‌های غیرقانونی به آمریکا بازمی‌گردند و عملا تمام بودجه‌ها صرف هیچ شده است.
دوم، زمانی که ترامپ از برخورد تندش با مسلمانان آمریکایی سخن گفت، نهایتا به کجا بازگشت؟ ترامپ اکنون درباره مسلمانان به این باور رسیده که فقط باید با مسلمانان کشورهای تروریست مبارزه کرد، اما باز هم تفسیر مسلمانان تروریست غلط است. ترامپ به‌جای عربستانی که نمونه بارز تروریسم است، به ایرانی برچسب تروریست می‌زند که بیشترین کارهای تحقیقاتی و علمی و درآمدزایی را برای آمریکا داشته است. مکزیکی هم که شما بخشی از ویژگی‌هایش را مطرح کردید، نقطه اتکای سیاست و اقتصاد آمریکا بوده و هست. پیمان نفتایی هم که مطرح کردید باعث حذف هزینه‌های گمرکی شده و روابط آزاد تجاری مکزیک- کانادا- آمریکا تحت‌تأثیر شعارهایی که من معتقدم تغییر می‌یابد، تعدیل می‌شود، اما اگر چنین نشد، بنده با ارائه تحلیلی بر احتمال تغییر در روابط اقتصادی مکزیک و آمریکا خطاب به فعالان تجاری و صنعتی ایران گفته‌ام در صورت سخت‌شدن صادرات کالاهای تولیدی در مکزیک که با هدف بازار آمریکا تولید می‌شد، ممکن است برخی از این کارخانجات که دارای تکنولوژی مدرن هم هستند تعطیل شوند و این فرصتی خواهد بود که صاحبان صنعت در ایران بتوانند این کارخانجات مدرن و نو را به قیمت بسیار پایین خریداری و به ایران منتقل کنند.
‌از یک طرف سود شرکت‌های تجاری و صنعتی مانند شرکت الکترونیکی «الکترا»، شرکت‌های خدمات هوایی مانند «اینترجت»، شرکت‌های مربوط به کالاهای اساسی مانند «وال‌مارت»، شرکت‌های خودروسازی مانند «جنرال‌موتورز» و «فورد»، شرکت‌های پولی - ارزی مربوط به کارت‌های اعتباری مانند «آمریکن‌کردیت» و «مسترکارت» و حتی قهوه‌فروشی «استارباکس» و...، همگی در مکزیک رشدي صعودی داشته‌اند. از طرف دیگر، تجارت 530 میلیارددلاری سال 2016 ناشی از پیمان نفتا و همچنین اقتصادهای نوظهور کشورهای عضو «بریکس»، آیا می‌توانند به‌عنوان اهرم فشاری برای تغییر شعارهای ترامپی شوند که خواستار قطع همکاری شرکت‌های آمریکایی با مکزیک و محدودکردن روابط اقتصادی با آنها شده است؟
قطعا در آمریکا حرف اول را سرمایه می‌زند؛ این سرمایه هم فقط در دست صاحبان شرکت‌هاست. پول انتخابات‌های آمریکا از کجا تأمین می‌شود، جز همین شرکت‌ها؟ و قطعا منطقی نیست که آنها هزینه انتخاباتی را بدهند که موجب ضررشان می‌شود و از آن‌سو این شرکت‌ها در آمریکا که کم هم نیستند و البته به‌شدت هم تأثیرگذارند به‌راحتی از سود خود به‌واسطه تولید ارزان نمی‌گذرند.
آنچه که در اینجا مطرح است، فقط همين نکته است؛ در چنین شرایطی ترامپ به دنبال بهبود وضعیت آمریکا از نظر اقتصادی و رفاه اجتماعی است وگرنه چرا باید مردم آمریکا او را انتخاب کنند؟ پس لازم به ذکر است خود او هم مشکلی با فعالیت کاری و تولیدی این شرکت‌ها ندارد. ترامپ فقط به دنبال راه‌حلی است که بتواند شعارهای داخلی‌اش از جمله ایجاد شغل را عملیاتی کند. اینکه ترامپ بخواهد تمام وضعیت موجود را به‌هم بریزد، نه ممکن و نه شدنی است، اما خود او هم به این امر واقف است که شعار او درباره بازبینی نفتا به معنای قطع آن نیست، بلکه از این طریق محدودکردن روابط آزاد تجاری را در سر دارد و از این گذار با راهکارهایی نظیر تعرفه‌بندی، افزایش حق گمرک و بالابردن هزینه حمل‌ونقل، به هدف خود؛ یعنی ایجاد شغل دست پیدا کند. درغیراین‌صورت اگر ترامپ به منوال دوره‌های قبل بخواهد عمل كند و از شعارهایش دست بکشد، علاوه بر بی‌اعتمادشدن نزد مردم خود باعث می‌شود که اقتصاد آمریکا با مشکلاتی دست‌وپنجه نرم کند که حتی اوباما هم در آخرین سخنرانی‌اش به آن معترف بود؛ یعنی وضعیت اقتصادی به‌شدت متشتت این کشور.
‌اما از آن طرف هم، اوضاع سیاسی به نظر بی‌ثبات جلوه می‌کند. دعوت دولت دست‌راستی «پنا نيتو» و حزبش «انقلاب بنیادین» (P.R.I) از ترامپ در اول سپتامبر 2016 با وجود توهین‌های مکرر، مناقشات سیاسی با احزاب دست‌‌چپی خود به‌ویژه «لوپز اوبرادور» از حزب «انقلاب دموکراتیک» (P.D.R) و «جوزفینا وازکزموتا» از حزب حاکم «عمل ملی» (N.A.P)، رشد به‌شدت منفی اقتصادی دولت از حدود چهار درصد در سال 2012 به حدود يك درصد در سال 2013، ناکامی در اصلاحات سیاسی مانند امکان انتخاب مجدد سیاست‌مداران در این کشور و...،آینده سیاسی مکزیک را در مواجهه با ترامپ چگونه رقم می‌زند؟ و همچنین جایگاه حزب انقلاب بنیادین در انتخابات آگوست 2018 چگونه خواهد بود؟ و در صورت شکست حزب راست‌گرای انقلاب بنیادین و احتمال حضور چپ‌ها در قدرت تهدیدهای معمول آمریکا درباره این کشورها مانند چیزی شبیه به «جبهه آزادی‌بخش فارابوندو مارتی»، در السالوادور یا کوبا رخ می‌دهد؟
مهم‌ترین مشکلی را که مکزیک با آن روبه‌رو بوده و هست که چالش‌های دولت پنانیتو هم متأثر از آن است، باید در این دید که مکزیک در مدت روابطش با آمریکا خود را به‌شدت وابسته به این کشور كرد؛ از سیاست تا اقتصاد و فرهنگ؛ اما نکته اینجاست که هر کشوری خود را بیش از حد به کشوری، آن هم آمریکا وابسته کند، بدون‌شک با چالش روبه‌رو می‌شود. آمریکای بدعهد، آمریکایی که بخشی از سرزمین خودِ مکزیک را هم تصرف کرده و این مهم‌ترین لطمه‌ای بود که خود مکزیکی‌ها به خود داشتند. شما به رشد اقتصادی منفی 2013 اشاره داشتید، این فقط ناشی از رشد پایین اقتصادی در آمریکاست و شکنندگی وضعیت مکزیک به دلیل وابستگی بیش از حدش به واشنگتن است؛ اما در پاسخ دقیق‌تر سؤال شما، معتقدم شرایط مکزیک به سمت بدترشدن البته موقتی و نه خیلی شدید پیش خواهد رفت؛ یعنی اگر ترامپ، نه همه مکزیکی‌ها که بخشی را هم بیرون کند، در مکزیک رشد فزاینده بی‌کاری را شاهد خواهیم بود و این امر میزان رشد محبوبیت حزب‌های چپ را بالا خواهد برد. در‌این‌صورت آینده دولت پنا نیتو آینده خوبی نیست و شاید در دوره بعدی حزبش دیگر توان لازمه را برای رقابت و پیروزی در انتخابات نداشته باشد و این برای خود آمریکا با بر سر کار آمدن حزب‌های چپ هم خوب نیست.
همچنان که شما از «جبهه آزادی‌بخش فارابوندو مارتی»، در السالوادور مثال زدید. این تهدید همواره برای کشورهای آمریکای لاتین وجود داشته؛ چرا‌که در دوره‌های قبل آمریکا هر زمان که دولت چپ‌گرایی در آمریکای لاتین سر کار می‌آمد، آنها تهدید به بلوکه‌کردن پول‌های ساکنان آن کشور در آمریکا می‌کردند؛ همچنان که این مسئله برای حدود بیش 50 سال درباره کوبا هم صدق مي‌كرد.
‌وب‌‌سایت رزرو اینترنتی- توریستی «تراولزو» (Travelzoo) در سال 2016 میلادی اعلام کرد از 77 میلیون گردشگر خارجی 17 میلیون نفر مکزیکی بودند؛ با افزایش جمعیتی طبقه متوسط مکزیک به نزدیک 65 میلیون نفر و حضور یک‌سوم اسپانیولی‌زبانان جهان در خاک مکزیک، آیا این تنفر درآمد 216.8 میلیارد‌دلاری صنعت گردشگری آمریکا و اشتغال مستقیم چهار‌درصدی این کشور را دستخوش تحول نمی‌کند؟ آیا نفرت ترامپ از لاتین‌تبارها و توهین به آنها در روابط ایالات متحده با آمریکای لاتین 21‌کشوری و 561‌میلیون‌نفری تأثیر منفی نمی‌گذارد؟
ببينید، شاید همین شرایط بود که ترامپ را در توهین به مکزیکی‌ها و لاتین‌تبارها به عقب راند. اکنون دیگر ترامپ لاتین‌تبارها را قاچاقچی، دزد و قاتل نمی‌خواند. از آن طرف قطعا ترامپ شهروند مکزیکی را که به‌عنوان توریست وارد خاک آمریکا می‌شود، از این ماجرا جدا می‌داند؛ اما تمام عوامل یادشده فعلا در هاله‌ای از ابهام است؛ اینکه ترامپ بدون درنظرگرفتن این شرایط بخواهد به اقدامات خصمانه دست بزند، بدون‌شک با هجمه‌ای منفی روبه‌رو می‌شود؛ آن هم در آمریکای لاتینی که زمانی حیاط‌خلوت خود آمریکا بوده و هنوز هم خود را صاحب آن می‌داند. البته باید گفت که خود مکزیک هم به همين واسطه، بیشترین حوزه روابط سیاسی-‌اقتصادی‌اش را با آمریکا تعريف کرده است و از آن سو هم چندان میل و رغبتی در روابط با آمریکای مرکزی و جنوبی ندارد. نمی‌توان این مسئله را در مواجهه کل آمریکای لاتین مؤثر دانست؛ هرچند مکزیک تمام تخم‌مرغ‌هایش را در سبد روابط با آمریکا گذاشت؛ اما به واسطه هم‌زبانی نمی‌توان منکر اثرگذاری هرچند نسبی آن هم شد؛ پس برای جلوگیری از ایجاد چنین تنشی ترامپ قطعا از میزان تندی خود با آنها خواهد کاست. آمریکا دیگر قدرت سابق را ندارد؛ پس بی‌گدار به آب نمی‌زند.
‌و در آخر ارزیابی شما از آینده روابط مکزیکوسیتی- واشنگتن؟
در ارزیابی کلی باید به چند نکته اشاره کرد. اول اینکه ترامپ محصول زمان، شرایط و موقعیت خودش است؛ یعنی او فرزند زمان خود است؛ پس همه اقتضائات خاص و در‌عین‌حال عجیب او به واسطه تأثیر شرایط کنونی آمریکایی است که اکنون چنین رئیس‌جمهوری را طلب می‌کند.
اوباما در جهتی کاملا عکس این سیاست‌ها در لوای شعرهای حقوق‌بشری عمل می‌کرد، نرم سخن می‌گفت؛ اما بسیار سخت عمل می‌کرد. در واقع اوباما مانند مشت آهنینی در زیر یک دستکش مخملی بود. آمریکا اکنون شکننده‌تر از قبل شده و انتخاب ترامپ عربده‌کش نشانه بارز آن است.
دوم، رفتارهای ترامپ در مقابل مکزیک به عقیده من مدل کوچک آزمایشی است که اگر درباره مکزیک به نتیجه دلخواه برسد، آن را برای مهم‌ترین چالش خود یعنی «چین» به کار خواهد برد؛ خطری بزرگ برای اقتصاد این کشور که اکنون به اوج خود رسیده است. همچنان که مطرح شد، ایالات متحده به واسطه اقتصاد آزاد و تولید ارزان در مکزیک و به‌ویژه چین از کالاهای این کشورها اشباع شده است. چین و مکزیک سرمایه آمریکا را به کشورهای خود برده‌اند و با پول آنان رشد كرده‌اند؛ پس ترامپ فقط با محدودکردن می‌خواهد اقتصاد و بی‌کاری کشورش را سامان دهد. البته تندی‌ای که ترامپ با مکزیک داشته، هرگز نمی‌تواند درباره پکن رخ دهد. این اژدهای آرام در طول سال‌ها با پیگیری سیاست کاهش تنش به دنبال توسعه بوده و تحریک‌کردن کره‌جنوبی، ژاپن، تایوان و... می‌تواند سبب خشم این اژدهای خفته شود. این شرايط انتخاب روسیه به‌عنوان شریک از سوی ترامپ را هم توجیه می‌کند؛ چرا‌که او فعلا روسیه را کم‌خطرتر از چین می‌داند.
سوم، در پایان آینده روابط مکزیکوسیتی- واشنگتن را با تمام نکاتی که طرح شد، در اندازه تنش‌های شدید نمی‌بینم؛ چراکه این عوامل در کوتاه‌مدت تأثیرات خاص خود را می‌گذارد؛ اما در بلندمدت نمی‌تواند خیلی مؤثر عمل کند. در پایان باید تکرار کنم که آمریکا فقط با دو کشور مرز زميني دارد، یکی کانادا و دیگری مکزیک و در موازاتش، سه‌هزار‌و 200 کیلومتر مرز مشترک زمینی آمریکا با مکزیک، سرنوشتی مشترک را برای هر دو رقم زده است.

هشتم نوامبر 2016 در کاهش ناگهانی 26 درصدی ارزش پزو (پول مکزیک)، درگیری و شورش در اکثر 31 ایالت مکزیک گزارش شد، چراکه در آن روز «دونالد ترامپ» برنده انتخابات آمریکا شد. یکی از شعارهای مهم انتخاباتی ترامپ وعده اخراج مهاجران غیرقانونی بود.اما از آن سو سایت تحلیلی «ناورس‌تودی» آمریکایی نوشت: «وعده دونالد ترامپ درباره اخراج سه میلیون مکزیکی مهاجر غیرقانونی از آمریکا، نگرانی‌هایی را از جمله در میان شهروندان مکزیکی به وجود آورده است؛ اما آیا ترامپ مواضع تند خود را در قبال مکزیک تعدیل خواهد كرد؟ اقدامات دولت مکزیک در برابر این شرایط چگونه خواهد بود؟ وضعیت آینده سیاسی- اقتصادی واشنگتن - مکزیکوسیتی به چه سمتی پیش خواهد رفت؟ اما تحلیل دقیق این سؤال‌ها را در گفت‌وگویی با «احمد سبحانی»، سفیر سابق ایران در مکزیک و ونزوئلا و همچنین مدیر کل اسبق آمریکای لاتین و غرب آسیای وزارت امور خارجه پی خواهیم گرفت.

‌آمریکا فقط با دو کشور همسایه است و با آنها مرز زمینی دارد؛ یکی کانادا و دیگری مکزیک، از‌این‌رو باید این ارتباط به‌دلیل محدود‌بودن کشورها، عمق و ژرفای بیشتری داشته باشد؛ اما میزان عمق این روابط با مکزیک چقدر است؟ تأثیر مکزیکوسیتی بر واشنگتن و واشنگتن بر مکزیکوسیتی چگونه و به چه میزانی است؟
همچنان که مطرح کردید آمریکا با دو کشور مرز زميني دارد، در شمال کانادا و در جنوب مکزیک؛ بنابراین قرابت‌های هر دو کشور بسیار به هم نزدیک است؛ اما درباره مکزیک اگر بخواهیم این قرابت را بررسی کنیم، به نفوذ و تأثیر بالای مکزیکی‌ها در آمریکا می‌رسیم. از بُعد فرهنگی این تأثیر شرایطی را موجب شده تا لاتین‌تبارها در آمریکا صاحب نفوذ شوند. اکنون در ایالت‌های جنوبی آمریکا به‌خوبی شاهد نفوذ زیاد فرهنگ اسپانیولی و مکزیکی هستیم و جالب است بدانید این ایالت‌ها در اصل به خود مکزیک تعلق داشته‌اند و در سال 1948 از آن کشور جدا و جزء خاک آمریکا شده‌اند. مکزیک با آمریکا بیش از سه‌هزارو 200 کیلومتر مرز زمینی دارد. ما اکنون در آمریکا شاهد نسل‌هایی هستیم که از قدمت چنددهه‌ای یا چندسده‌ای برخوردارند و شما باید به این مصادیق یادشده فهرست مهاجران غیرقانونی مکزیک را هم بيفزایید. از بعد اقتصادی هم تأثیر و رابطه دو کشور اگر شدیدتر نباشد، کمتر از شدت بُعد فرهنگی آن نیست. ما امروز شاهد رابطه اقتصادی مهم و پرقدرتی میان دو کشور هستیم که فقط برای نشان‌دادن عمق آن در زمینه تجارت همین بس که میزان تجارت مکزیک با آمریکا از میزان کل تجارتش با آمریکای لاتین بیشتر است و چیزی در حدود 80 درصد تجارت خارجی مکزیکوسیتی با واشنگتن است. پس به‌خوبی روشن است گره‌های فرهنگی و اقتصادی ميان دو کشور بسیار پیچیده و درهم‌تنیده است، به‌طوری‌که نمی‌توان آن را قطع کرد.
‌اما با تمامی این تأثیرات و روابط عمیق موجود میان آمریکا و مکزیک، ترامپ از همان روز آغاز تا زمان انتخابش یکی از وعده‌های کابینه‌اش را مبارزه با مهاجران غیرقانونی به‌ویژه مکزیکی‌ها قرار داده و در همین راستا در مصاحبه خود با برنامه «60 دقیقه» شبکه «سي‌بي‌اس» در 13 نوامبر 2016 از برخورد قاطعش با مکزیکی‌های مهاجر در آمریکا سخن گفت. دلیل سیبل‌شدن مکزیکی‌ها در مسئله مهاجران غیرقانونی را که شاید رقمی بین 20 تا 35 درصد از جمعیت مهاجران را به خود اختصاص دهند و توهین‌های مکرر خود ترامپ را آن‌هم با وجود شرایط و بافت عمیق فرهنگی- اقتصادی‌ای که مطرح شد در چه عواملی می‌بینید؟
آمریکا دیگر رونق اقتصادی سابق در دوران پیش از 2008 میلادی را ندارد. امروز در آمریکا رشد آمار بیکاری، فقر و میزان بدهی مردم به بانک‌ها و قدرت پایین بنگاه‌های اقتصادی به مسئله‌ای اساسی در خود آمریکا بدل شده، به‌گونه‌ای که این چالش به مرز هشدار رسیده است. صنایع کوچک و متوسط در این کشور دیگر توانایی لازم را ندارند و اکنون شرکت‌های بزرگ و صنایع نظامی آن هم با حمایت دولت می‌توانند به ادامه فعالیت‌شان در خاک این کشور بپردازند. در این شرایط اگر کسی شعار ایجاد شغل و مقابله با مهاجرانی که فرصت‌های مردم آمریکا را از آنان ربوده سر دهد، قطعا به مذاق ملت آمریکا خوش می‌آید و دلیل انتخاب ترامپ را باید در همین شعارهای پوپولیستی مورد نیاز دید. درباره سیبل‌شدن مهاجران غیرقانونی مکزیکی، باید این‌گونه جواب داد همان‌طور که قبلا هم گفته‌ام آمریکا با ایالات متحده مکزیک بیش از سه‌هزارو 200 کیلومتر مرز مشترک دارد. بسیاری از آمریکایی‌هاي نظیر ترامپ معتقد هستند این مرز زمینی به محملی برای فعالیت کارتل‌های بزرگ مواد مخدر بدل شده که این کشور را به مقصد اصلی صادرات مواد مخدر تبديل كرده است. از آن طرف مسئله خشونت فزاینده در آمریکا را هم نباید از نظر دور داشت؛ میزان قتل، تجاوز، خشونت‌های خیابانی و همچنین تعداد زندانیان لاتین‌تبار موجود در زندان‌های ایالات متحده و هزینه‌ای که این نگهداری از زندانیان برای دولت داشته و علاوه بر آن، مسئله زنان روسپی و روسپی‌گری و اشاعه فحشا را هم مزید بر این عوامل باید دانست، چراکه عمده این زنان از مرز مکزیک به آمریکا سرازیر می‌شوند. شاید به‌دلیل همین مشکلات عدیده باشد که آمریکا با وجود نقاط مثبت در رابطه با مکزیک چندان دل ‌خوشی از مهاجران مکزیکی ندارد. باید توجه کرد که ترامپ چهره بدن روتوش یک یانکی آمریکایی است، او سیاست‌هایش را در فهمی همه‌گیر نشان می‌دهد؛ بنابراین برای مردم آمریکا، ترامپ مسئله اعتیاد، فحشا و بی‌کاری را معطوف به عواملی کرده که یکی از آن عوامل مهاجران غیرقانونی به‌ویژه مکزیکی‌هاست.
‌نخست بايد گفت، ‌مکزیک بعد از پیمان «نفتا» (NAFTA) در سال 1994 میلادی با حذف تعرفه‌های گمرکی با 44 کشور دنیا ارتباط آزاد تجاری دارد؛ نسبت تجارت به تولید ناخالص داخلی مکزیک از 60 درصد هم فراتر می‏رود؛ دوم آنكه، مکزیک بزرگ‌ترین کشور اسپانیایی‌زبان دنیاست که با جمعیت 140 میلیونی، یک‌سوم اسپانیایی‌زبان‌ها را در خودش جای داده است؛ سوم، بر اساس پیش‌بینی‌های بانک «اچ‌اس‌بي‌سي» در دوره شش‌ساله، وابستگی آمریکا به مکزیک بیشتر از قبل خواهد بود و مقصد چهارپنجم صادرات مکزیک، ایالات متحده می‌شود؛ و چهارم آنكه، حقوق پایین کار در مکزیک، هزینه‌های بسیار کم لجستیکی و حمل‌ونقلی کالا، این کشور را به سرزمین آرزوهای شرکت‌های بزرگ تبدیل كرده است. با تمامی این تفاسیر، ترامپ علاوه بر وعده اخراج و کشیدن دیوار، قول بازنگری در وضعیت اقتصادی‌اش با مکزیک را هم داده است. این موضع ترامپ چه تأثیراتی را بر آمریکا و مکزیک دارد؟
اول اینکه، شعار ترامپ چیز جدیدی نیست و اخراج مهاجران در دستور کار دولت اوباما و سایر دولت‌های قبلی هم بوده است. از سوي ديگر، اکنون که ما با هم صحبت می‌کنیم در بخشی از مرز مکزیک دیوارهای مرزی و سیم‌خاردارهای مرزی وجود دارد، اما در بلندمدت و از بعد استراتژیکی اساسا ساختن دیوار و کشیدن سیم‌خاردار مرزی به نظر کوته‌نظرانه می‌آید. در همان دیوارهای مرزی موجود هم که گفتم نقب‌هایی برای خروج مهاجران از سوی خودشان زده شده و بیشتر این مهاجران که بیش از 70 درصد آنان را شامل می‌شود، دوباره و از همان راه‌های غیرقانونی به آمریکا بازمی‌گردند و عملا تمام بودجه‌ها صرف هیچ شده است.
دوم، زمانی که ترامپ از برخورد تندش با مسلمانان آمریکایی سخن گفت، نهایتا به کجا بازگشت؟ ترامپ اکنون درباره مسلمانان به این باور رسیده که فقط باید با مسلمانان کشورهای تروریست مبارزه کرد، اما باز هم تفسیر مسلمانان تروریست غلط است. ترامپ به‌جای عربستانی که نمونه بارز تروریسم است، به ایرانی برچسب تروریست می‌زند که بیشترین کارهای تحقیقاتی و علمی و درآمدزایی را برای آمریکا داشته است. مکزیکی هم که شما بخشی از ویژگی‌هایش را مطرح کردید، نقطه اتکای سیاست و اقتصاد آمریکا بوده و هست. پیمان نفتایی هم که مطرح کردید باعث حذف هزینه‌های گمرکی شده و روابط آزاد تجاری مکزیک- کانادا- آمریکا تحت‌تأثیر شعارهایی که من معتقدم تغییر می‌یابد، تعدیل می‌شود، اما اگر چنین نشد، بنده با ارائه تحلیلی بر احتمال تغییر در روابط اقتصادی مکزیک و آمریکا خطاب به فعالان تجاری و صنعتی ایران گفته‌ام در صورت سخت‌شدن صادرات کالاهای تولیدی در مکزیک که با هدف بازار آمریکا تولید می‌شد، ممکن است برخی از این کارخانجات که دارای تکنولوژی مدرن هم هستند تعطیل شوند و این فرصتی خواهد بود که صاحبان صنعت در ایران بتوانند این کارخانجات مدرن و نو را به قیمت بسیار پایین خریداری و به ایران منتقل کنند.
‌از یک طرف سود شرکت‌های تجاری و صنعتی مانند شرکت الکترونیکی «الکترا»، شرکت‌های خدمات هوایی مانند «اینترجت»، شرکت‌های مربوط به کالاهای اساسی مانند «وال‌مارت»، شرکت‌های خودروسازی مانند «جنرال‌موتورز» و «فورد»، شرکت‌های پولی - ارزی مربوط به کارت‌های اعتباری مانند «آمریکن‌کردیت» و «مسترکارت» و حتی قهوه‌فروشی «استارباکس» و...، همگی در مکزیک رشدي صعودی داشته‌اند. از طرف دیگر، تجارت 530 میلیارددلاری سال 2016 ناشی از پیمان نفتا و همچنین اقتصادهای نوظهور کشورهای عضو «بریکس»، آیا می‌توانند به‌عنوان اهرم فشاری برای تغییر شعارهای ترامپی شوند که خواستار قطع همکاری شرکت‌های آمریکایی با مکزیک و محدودکردن روابط اقتصادی با آنها شده است؟
قطعا در آمریکا حرف اول را سرمایه می‌زند؛ این سرمایه هم فقط در دست صاحبان شرکت‌هاست. پول انتخابات‌های آمریکا از کجا تأمین می‌شود، جز همین شرکت‌ها؟ و قطعا منطقی نیست که آنها هزینه انتخاباتی را بدهند که موجب ضررشان می‌شود و از آن‌سو این شرکت‌ها در آمریکا که کم هم نیستند و البته به‌شدت هم تأثیرگذارند به‌راحتی از سود خود به‌واسطه تولید ارزان نمی‌گذرند.
آنچه که در اینجا مطرح است، فقط همين نکته است؛ در چنین شرایطی ترامپ به دنبال بهبود وضعیت آمریکا از نظر اقتصادی و رفاه اجتماعی است وگرنه چرا باید مردم آمریکا او را انتخاب کنند؟ پس لازم به ذکر است خود او هم مشکلی با فعالیت کاری و تولیدی این شرکت‌ها ندارد. ترامپ فقط به دنبال راه‌حلی است که بتواند شعارهای داخلی‌اش از جمله ایجاد شغل را عملیاتی کند. اینکه ترامپ بخواهد تمام وضعیت موجود را به‌هم بریزد، نه ممکن و نه شدنی است، اما خود او هم به این امر واقف است که شعار او درباره بازبینی نفتا به معنای قطع آن نیست، بلکه از این طریق محدودکردن روابط آزاد تجاری را در سر دارد و از این گذار با راهکارهایی نظیر تعرفه‌بندی، افزایش حق گمرک و بالابردن هزینه حمل‌ونقل، به هدف خود؛ یعنی ایجاد شغل دست پیدا کند. درغیراین‌صورت اگر ترامپ به منوال دوره‌های قبل بخواهد عمل كند و از شعارهایش دست بکشد، علاوه بر بی‌اعتمادشدن نزد مردم خود باعث می‌شود که اقتصاد آمریکا با مشکلاتی دست‌وپنجه نرم کند که حتی اوباما هم در آخرین سخنرانی‌اش به آن معترف بود؛ یعنی وضعیت اقتصادی به‌شدت متشتت این کشور.
‌اما از آن طرف هم، اوضاع سیاسی به نظر بی‌ثبات جلوه می‌کند. دعوت دولت دست‌راستی «پنا نيتو» و حزبش «انقلاب بنیادین» (P.R.I) از ترامپ در اول سپتامبر 2016 با وجود توهین‌های مکرر، مناقشات سیاسی با احزاب دست‌‌چپی خود به‌ویژه «لوپز اوبرادور» از حزب «انقلاب دموکراتیک» (P.D.R) و «جوزفینا وازکزموتا» از حزب حاکم «عمل ملی» (N.A.P)، رشد به‌شدت منفی اقتصادی دولت از حدود چهار درصد در سال 2012 به حدود يك درصد در سال 2013، ناکامی در اصلاحات سیاسی مانند امکان انتخاب مجدد سیاست‌مداران در این کشور و...،آینده سیاسی مکزیک را در مواجهه با ترامپ چگونه رقم می‌زند؟ و همچنین جایگاه حزب انقلاب بنیادین در انتخابات آگوست 2018 چگونه خواهد بود؟ و در صورت شکست حزب راست‌گرای انقلاب بنیادین و احتمال حضور چپ‌ها در قدرت تهدیدهای معمول آمریکا درباره این کشورها مانند چیزی شبیه به «جبهه آزادی‌بخش فارابوندو مارتی»، در السالوادور یا کوبا رخ می‌دهد؟
مهم‌ترین مشکلی را که مکزیک با آن روبه‌رو بوده و هست که چالش‌های دولت پنانیتو هم متأثر از آن است، باید در این دید که مکزیک در مدت روابطش با آمریکا خود را به‌شدت وابسته به این کشور كرد؛ از سیاست تا اقتصاد و فرهنگ؛ اما نکته اینجاست که هر کشوری خود را بیش از حد به کشوری، آن هم آمریکا وابسته کند، بدون‌شک با چالش روبه‌رو می‌شود. آمریکای بدعهد، آمریکایی که بخشی از سرزمین خودِ مکزیک را هم تصرف کرده و این مهم‌ترین لطمه‌ای بود که خود مکزیکی‌ها به خود داشتند. شما به رشد اقتصادی منفی 2013 اشاره داشتید، این فقط ناشی از رشد پایین اقتصادی در آمریکاست و شکنندگی وضعیت مکزیک به دلیل وابستگی بیش از حدش به واشنگتن است؛ اما در پاسخ دقیق‌تر سؤال شما، معتقدم شرایط مکزیک به سمت بدترشدن البته موقتی و نه خیلی شدید پیش خواهد رفت؛ یعنی اگر ترامپ، نه همه مکزیکی‌ها که بخشی را هم بیرون کند، در مکزیک رشد فزاینده بی‌کاری را شاهد خواهیم بود و این امر میزان رشد محبوبیت حزب‌های چپ را بالا خواهد برد. در‌این‌صورت آینده دولت پنا نیتو آینده خوبی نیست و شاید در دوره بعدی حزبش دیگر توان لازمه را برای رقابت و پیروزی در انتخابات نداشته باشد و این برای خود آمریکا با بر سر کار آمدن حزب‌های چپ هم خوب نیست.
همچنان که شما از «جبهه آزادی‌بخش فارابوندو مارتی»، در السالوادور مثال زدید. این تهدید همواره برای کشورهای آمریکای لاتین وجود داشته؛ چرا‌که در دوره‌های قبل آمریکا هر زمان که دولت چپ‌گرایی در آمریکای لاتین سر کار می‌آمد، آنها تهدید به بلوکه‌کردن پول‌های ساکنان آن کشور در آمریکا می‌کردند؛ همچنان که این مسئله برای حدود بیش 50 سال درباره کوبا هم صدق مي‌كرد.
‌وب‌‌سایت رزرو اینترنتی- توریستی «تراولزو» (Travelzoo) در سال 2016 میلادی اعلام کرد از 77 میلیون گردشگر خارجی 17 میلیون نفر مکزیکی بودند؛ با افزایش جمعیتی طبقه متوسط مکزیک به نزدیک 65 میلیون نفر و حضور یک‌سوم اسپانیولی‌زبانان جهان در خاک مکزیک، آیا این تنفر درآمد 216.8 میلیارد‌دلاری صنعت گردشگری آمریکا و اشتغال مستقیم چهار‌درصدی این کشور را دستخوش تحول نمی‌کند؟ آیا نفرت ترامپ از لاتین‌تبارها و توهین به آنها در روابط ایالات متحده با آمریکای لاتین 21‌کشوری و 561‌میلیون‌نفری تأثیر منفی نمی‌گذارد؟
ببينید، شاید همین شرایط بود که ترامپ را در توهین به مکزیکی‌ها و لاتین‌تبارها به عقب راند. اکنون دیگر ترامپ لاتین‌تبارها را قاچاقچی، دزد و قاتل نمی‌خواند. از آن طرف قطعا ترامپ شهروند مکزیکی را که به‌عنوان توریست وارد خاک آمریکا می‌شود، از این ماجرا جدا می‌داند؛ اما تمام عوامل یادشده فعلا در هاله‌ای از ابهام است؛ اینکه ترامپ بدون درنظرگرفتن این شرایط بخواهد به اقدامات خصمانه دست بزند، بدون‌شک با هجمه‌ای منفی روبه‌رو می‌شود؛ آن هم در آمریکای لاتینی که زمانی حیاط‌خلوت خود آمریکا بوده و هنوز هم خود را صاحب آن می‌داند. البته باید گفت که خود مکزیک هم به همين واسطه، بیشترین حوزه روابط سیاسی-‌اقتصادی‌اش را با آمریکا تعريف کرده است و از آن سو هم چندان میل و رغبتی در روابط با آمریکای مرکزی و جنوبی ندارد. نمی‌توان این مسئله را در مواجهه کل آمریکای لاتین مؤثر دانست؛ هرچند مکزیک تمام تخم‌مرغ‌هایش را در سبد روابط با آمریکا گذاشت؛ اما به واسطه هم‌زبانی نمی‌توان منکر اثرگذاری هرچند نسبی آن هم شد؛ پس برای جلوگیری از ایجاد چنین تنشی ترامپ قطعا از میزان تندی خود با آنها خواهد کاست. آمریکا دیگر قدرت سابق را ندارد؛ پس بی‌گدار به آب نمی‌زند.
‌و در آخر ارزیابی شما از آینده روابط مکزیکوسیتی- واشنگتن؟
در ارزیابی کلی باید به چند نکته اشاره کرد. اول اینکه ترامپ محصول زمان، شرایط و موقعیت خودش است؛ یعنی او فرزند زمان خود است؛ پس همه اقتضائات خاص و در‌عین‌حال عجیب او به واسطه تأثیر شرایط کنونی آمریکایی است که اکنون چنین رئیس‌جمهوری را طلب می‌کند.
اوباما در جهتی کاملا عکس این سیاست‌ها در لوای شعرهای حقوق‌بشری عمل می‌کرد، نرم سخن می‌گفت؛ اما بسیار سخت عمل می‌کرد. در واقع اوباما مانند مشت آهنینی در زیر یک دستکش مخملی بود. آمریکا اکنون شکننده‌تر از قبل شده و انتخاب ترامپ عربده‌کش نشانه بارز آن است.
دوم، رفتارهای ترامپ در مقابل مکزیک به عقیده من مدل کوچک آزمایشی است که اگر درباره مکزیک به نتیجه دلخواه برسد، آن را برای مهم‌ترین چالش خود یعنی «چین» به کار خواهد برد؛ خطری بزرگ برای اقتصاد این کشور که اکنون به اوج خود رسیده است. همچنان که مطرح شد، ایالات متحده به واسطه اقتصاد آزاد و تولید ارزان در مکزیک و به‌ویژه چین از کالاهای این کشورها اشباع شده است. چین و مکزیک سرمایه آمریکا را به کشورهای خود برده‌اند و با پول آنان رشد كرده‌اند؛ پس ترامپ فقط با محدودکردن می‌خواهد اقتصاد و بی‌کاری کشورش را سامان دهد. البته تندی‌ای که ترامپ با مکزیک داشته، هرگز نمی‌تواند درباره پکن رخ دهد. این اژدهای آرام در طول سال‌ها با پیگیری سیاست کاهش تنش به دنبال توسعه بوده و تحریک‌کردن کره‌جنوبی، ژاپن، تایوان و... می‌تواند سبب خشم این اژدهای خفته شود. این شرايط انتخاب روسیه به‌عنوان شریک از سوی ترامپ را هم توجیه می‌کند؛ چرا‌که او فعلا روسیه را کم‌خطرتر از چین می‌داند.
سوم، در پایان آینده روابط مکزیکوسیتی- واشنگتن را با تمام نکاتی که طرح شد، در اندازه تنش‌های شدید نمی‌بینم؛ چراکه این عوامل در کوتاه‌مدت تأثیرات خاص خود را می‌گذارد؛ اما در بلندمدت نمی‌تواند خیلی مؤثر عمل کند. در پایان باید تکرار کنم که آمریکا فقط با دو کشور مرز زميني دارد، یکی کانادا و دیگری مکزیک و در موازاتش، سه‌هزار‌و 200 کیلومتر مرز مشترک زمینی آمریکا با مکزیک، سرنوشتی مشترک را برای هر دو رقم زده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.