طالبان در غبار آزادیخواهی یا تروریسم
عبدالحمید نورزایی . پژوهشگر ارشد افغان
انفجار، انتحار، حمله، بمباران و... به ادبیات روزمره یک ملت تبدیل شده است که 35 سال است در باتلاق جنگ داخلی گرفتار است؛ در زمینش مینها و گلولهها منتظر شکار هستند و در هوا بمبهای گرسنه به دنبال طعمههای خود میگردند؛ بیمارستانها و مراسمهاي عروسی به شکار روزمره آنها تبدیل شده است. در بیرون این باتلاق خونین نیز جامعه جهانی و کشورهای همسایه هرروز یک تحلیل و یک تصمیم روی خروجیهای خود قرار میدهند و هرگز نمیتوان سیاستهای آنها را در افغانستان پیشبینی کرد؛ چون افغانستان قابل پیشبینی نیست. دراینبین رسانههای گروهی نقش تأثیرگذاری روي افکار عمومی دارند. هر یک از آنها به قطبی تکیه دادهاند و تعداد انگشتشماری نیز مستقل هستند. در این نوشتار کوتاه نگارنده قصد دارد به تحلیل واژه تروریسم و انتساب آن به طالبان بپردازد. اخیرا این گروه عملیاتهای وسیع و سریعی علیه داعش به کارنامه خویش افزوده و گروگانهای شیعه را از چنگال داعش رها کرده است.
رسانهها از این گروه، هیولایی زمینوزمانخوار ساختهاند و هرروز با برچسبی آنها را هدف میگیرند، درحالیکه دولت کنونی و سابق افغانستان از طالبان بهعنوان مخالفان مسلح و برادران ناراضی یاد میکنند. انتساب طالبان به گروه تروریستي گمراهکننده است، اما باید دید که حقیقت امر چیست. سیاستپژوهان و حقوقدانان معانی مختلفی را به این واژه اختصاص دادهاند؛ متأسفانه استفاده از واژه تروریسم ارتباط مستقیم با سیاستهای دولتها دارد؛ ممکن است گروهی از طرف یک دولت تروریست، اما از طرف دولت دیگر، گروهي آزادیبخش و اپوزیسیون خطاب شود؛ بهعنوانمثال گروه حماس از طرف آمریکا و اتحادیه اروپا تروریست خطاب میشود، درحالیکه از خاک سرزمینی خویش دفاع میکند و همین گروه از طرف طیف دیگری از کشورها بهعنوان مبارزان آزادیبخش خطاب ميشوند بنابراین درباره طالبان نیز چنین تعابیری صادق است. هیچیک از محققان غربی مستقل، طالبان را «تروریست» نمیشناسند و این واژه را به طالبان منتسب نکردهاند. دلیل آن این است که صاحبنظران توجه را بر هدفی که یک عمل تعقیب میکند متمرکز كردهاند، نه شکل آن. طالبان همواره بر ارتکاب اشتباهاتی از سوی افراد خود معترف
بودهاند که حتی در مواردی آنها را مجازات کردهاند، اما انجام عمل تروریستی از یک فرد طالب که خودسرانه و بدون درنظرداشتن قوانین گروه عمل کرده، میتواند تسری به کل مجموعه پیدا کند.
بهعنوانمثال حمله به دفتر سازمان ملل در مزارشریف و کشتن 9 نفر ازسوي مردم یا کشتن بیرحمانه یک دختر جوان (فرخنده) در ملأعام در چندمتری ارگ ریاستجمهوری در برابر دیدگان پلیس، کابل را تروریست معرفی میکند یا نه؟ یا بمباران بیمارستان پزشکان بدونمرز در قندوز ازسوي آمریکا یا بمباران مراسمهای عروسی، میتواند آمریکا را در زمره سازمانهای تروریستی قرار دهد.
قدسیت هدف (داعیه آزادی) حدود و اختیارات و دقت گروه مخالف را در عملکردهایش بسیار بالا میبرد و گروه مخالف دولت مرکزی تمام تلاش خویش را برای جذب افکار عمومی و هدایت آنها به سمتوسوی حمایت از خویش به کار میبندد؛ بهعنوان مثال با اسیران جنگی یا مرتکبان جرائم با ظرافت و ذکاوت خاصی بر مبنای قانون برخورد میکند تا واکنشهای تودههای مردم و رسانهها همراه با سرکشی در برابر اقدام آنها نباشد، بلکه نوعی تأیید ضمنی عمل آنها را در پی داشته باشد؛ بهعنوانمثال طالبان اجازه دادهاند تا در بسیاری از مناطق کودکان به مدرسه بروند یا اینکه دیگر به کوتاهی یا بلندی ریش کاری ندارند و حتی از ساخت پروژههای عامالمنفعه و ملی حمایت میکنند. این کارها با واکنش تند مخالفان طالبان روبهرو شده است و هر جنایتی را از طریق رسانههای گروهی خود به این گروه نسبت میدهند، اما از جنایات خویش سخن به میان نمیآورند. آنان از زندهبهگورکردن هزاران اسیر طالبان در دشت لیلی شمال با چراغ سبز و نظارت آمریکا صحبت نمیکنند و بلندگوهای حقوقبشری سکوت شرمآوری دارند و دراینبین نیز متأسفانه رسانههای مستقل نیز همواره تحت فشارند. همچنین بر مبنای قضاوت
تحلیلگران بینالمللی مستقل، تشخیص تروریست از غیر آن، به روش سادهای انجام میشود؛ (آنالیز نحوه دسترسی به هدف بهوسيله یک عمل) نوع و جنسیت و طریقه اجرای این عمل و عواقب آن، تروریست را از غیرتروریست جدا میکند. اگر عمل انجامشده برای رسیدن به هدفی، مردم را نشانه بگیرد و به جان و مال آنها تعرض کند، این عمل تروریستی محسوب میشود زیرا ماشین جنگی آنها از روی مردم رد میشود و به هر قیمتی و وسیلهای برای دستیافتن به هدف خویش تلاش میکنند. «ابوذهاب» الجزایریالاصل، عضو مرکز مطالعات بینالمللی فرانسه و «برنارد دوپنیو»، پژوهشگر ارشد در موزه بشر فرانسه، دو محقق و متخصص علوم سیاسی فرانسوی که مطالعات عمیقی در منطقه خاورمیانه و بهخصوص افغانستان دارند، با اتفاقنظر، خطر اختلاط میان تروریست و مبارز راه آزادی را چنین بیان میکنند: «اطلاق تروریست به همه جنگجویان ضدغرب در افغانستان تحریف واقعیتهاست. این تحریف وقایع، ما را گمراه میكند و از تهدیدات و دامهايی که در جلو ما قرار دارد، غافل میکنند». ابوذهاب میگوید: «شما بهخصوص در جنوب به نوجوانان و جوانان تفنگبهدست و ملیگرا برمیخورید که با بیان کوبنده و قاطع میگویند
کشور ما را اشغال کردهاند و وظیفه من است که با اشغالگران بجنگم». به باور دوپنیو، «همه کسانی که با قدرتهای غربی در افغانستان میجنگند، جنگجویان ضدشوروی یا فرزندانشان هستند. اگر شوروی به افغانستان حمله نمیکرد، آنها کشاورزی و دامداری خود را ادامه میدادند، اما با تهاجمات شوروی چوب چوپانان تبدیل به تفنگ شد با این تفاوت که در آن مقطع زمانی، آمریکا حامی آنها بود، اما اکنون دشمن شمارهیک آنها شده است؛ در آن زمان نیز حکومت کابل مانند اکنون، تحت سیطره ابرقدرت خارجی قرار داشت. قطعا طالبان مشتاق جهاد در سطح جهانی مانند القاعده نیستند و از سال 1998 تا2000 با آمریکا مذاکرات مستقیمی برای شناسایی حکومت خویش داشتند، حتی معاون وزیر خارجه آمریکا با رهبران طالبان دیدار کرده است. همچنین طالبان موضع مشخصی در برابر گروههای تندرو مانند «داعش» دارد و همواره از میانهروی استقبال میکند.
انفجار، انتحار، حمله، بمباران و... به ادبیات روزمره یک ملت تبدیل شده است که 35 سال است در باتلاق جنگ داخلی گرفتار است؛ در زمینش مینها و گلولهها منتظر شکار هستند و در هوا بمبهای گرسنه به دنبال طعمههای خود میگردند؛ بیمارستانها و مراسمهاي عروسی به شکار روزمره آنها تبدیل شده است. در بیرون این باتلاق خونین نیز جامعه جهانی و کشورهای همسایه هرروز یک تحلیل و یک تصمیم روی خروجیهای خود قرار میدهند و هرگز نمیتوان سیاستهای آنها را در افغانستان پیشبینی کرد؛ چون افغانستان قابل پیشبینی نیست. دراینبین رسانههای گروهی نقش تأثیرگذاری روي افکار عمومی دارند. هر یک از آنها به قطبی تکیه دادهاند و تعداد انگشتشماری نیز مستقل هستند. در این نوشتار کوتاه نگارنده قصد دارد به تحلیل واژه تروریسم و انتساب آن به طالبان بپردازد. اخیرا این گروه عملیاتهای وسیع و سریعی علیه داعش به کارنامه خویش افزوده و گروگانهای شیعه را از چنگال داعش رها کرده است.
رسانهها از این گروه، هیولایی زمینوزمانخوار ساختهاند و هرروز با برچسبی آنها را هدف میگیرند، درحالیکه دولت کنونی و سابق افغانستان از طالبان بهعنوان مخالفان مسلح و برادران ناراضی یاد میکنند. انتساب طالبان به گروه تروریستي گمراهکننده است، اما باید دید که حقیقت امر چیست. سیاستپژوهان و حقوقدانان معانی مختلفی را به این واژه اختصاص دادهاند؛ متأسفانه استفاده از واژه تروریسم ارتباط مستقیم با سیاستهای دولتها دارد؛ ممکن است گروهی از طرف یک دولت تروریست، اما از طرف دولت دیگر، گروهي آزادیبخش و اپوزیسیون خطاب شود؛ بهعنوانمثال گروه حماس از طرف آمریکا و اتحادیه اروپا تروریست خطاب میشود، درحالیکه از خاک سرزمینی خویش دفاع میکند و همین گروه از طرف طیف دیگری از کشورها بهعنوان مبارزان آزادیبخش خطاب ميشوند بنابراین درباره طالبان نیز چنین تعابیری صادق است. هیچیک از محققان غربی مستقل، طالبان را «تروریست» نمیشناسند و این واژه را به طالبان منتسب نکردهاند. دلیل آن این است که صاحبنظران توجه را بر هدفی که یک عمل تعقیب میکند متمرکز كردهاند، نه شکل آن. طالبان همواره بر ارتکاب اشتباهاتی از سوی افراد خود معترف
بودهاند که حتی در مواردی آنها را مجازات کردهاند، اما انجام عمل تروریستی از یک فرد طالب که خودسرانه و بدون درنظرداشتن قوانین گروه عمل کرده، میتواند تسری به کل مجموعه پیدا کند.
بهعنوانمثال حمله به دفتر سازمان ملل در مزارشریف و کشتن 9 نفر ازسوي مردم یا کشتن بیرحمانه یک دختر جوان (فرخنده) در ملأعام در چندمتری ارگ ریاستجمهوری در برابر دیدگان پلیس، کابل را تروریست معرفی میکند یا نه؟ یا بمباران بیمارستان پزشکان بدونمرز در قندوز ازسوي آمریکا یا بمباران مراسمهای عروسی، میتواند آمریکا را در زمره سازمانهای تروریستی قرار دهد.
قدسیت هدف (داعیه آزادی) حدود و اختیارات و دقت گروه مخالف را در عملکردهایش بسیار بالا میبرد و گروه مخالف دولت مرکزی تمام تلاش خویش را برای جذب افکار عمومی و هدایت آنها به سمتوسوی حمایت از خویش به کار میبندد؛ بهعنوان مثال با اسیران جنگی یا مرتکبان جرائم با ظرافت و ذکاوت خاصی بر مبنای قانون برخورد میکند تا واکنشهای تودههای مردم و رسانهها همراه با سرکشی در برابر اقدام آنها نباشد، بلکه نوعی تأیید ضمنی عمل آنها را در پی داشته باشد؛ بهعنوانمثال طالبان اجازه دادهاند تا در بسیاری از مناطق کودکان به مدرسه بروند یا اینکه دیگر به کوتاهی یا بلندی ریش کاری ندارند و حتی از ساخت پروژههای عامالمنفعه و ملی حمایت میکنند. این کارها با واکنش تند مخالفان طالبان روبهرو شده است و هر جنایتی را از طریق رسانههای گروهی خود به این گروه نسبت میدهند، اما از جنایات خویش سخن به میان نمیآورند. آنان از زندهبهگورکردن هزاران اسیر طالبان در دشت لیلی شمال با چراغ سبز و نظارت آمریکا صحبت نمیکنند و بلندگوهای حقوقبشری سکوت شرمآوری دارند و دراینبین نیز متأسفانه رسانههای مستقل نیز همواره تحت فشارند. همچنین بر مبنای قضاوت
تحلیلگران بینالمللی مستقل، تشخیص تروریست از غیر آن، به روش سادهای انجام میشود؛ (آنالیز نحوه دسترسی به هدف بهوسيله یک عمل) نوع و جنسیت و طریقه اجرای این عمل و عواقب آن، تروریست را از غیرتروریست جدا میکند. اگر عمل انجامشده برای رسیدن به هدفی، مردم را نشانه بگیرد و به جان و مال آنها تعرض کند، این عمل تروریستی محسوب میشود زیرا ماشین جنگی آنها از روی مردم رد میشود و به هر قیمتی و وسیلهای برای دستیافتن به هدف خویش تلاش میکنند. «ابوذهاب» الجزایریالاصل، عضو مرکز مطالعات بینالمللی فرانسه و «برنارد دوپنیو»، پژوهشگر ارشد در موزه بشر فرانسه، دو محقق و متخصص علوم سیاسی فرانسوی که مطالعات عمیقی در منطقه خاورمیانه و بهخصوص افغانستان دارند، با اتفاقنظر، خطر اختلاط میان تروریست و مبارز راه آزادی را چنین بیان میکنند: «اطلاق تروریست به همه جنگجویان ضدغرب در افغانستان تحریف واقعیتهاست. این تحریف وقایع، ما را گمراه میكند و از تهدیدات و دامهايی که در جلو ما قرار دارد، غافل میکنند». ابوذهاب میگوید: «شما بهخصوص در جنوب به نوجوانان و جوانان تفنگبهدست و ملیگرا برمیخورید که با بیان کوبنده و قاطع میگویند
کشور ما را اشغال کردهاند و وظیفه من است که با اشغالگران بجنگم». به باور دوپنیو، «همه کسانی که با قدرتهای غربی در افغانستان میجنگند، جنگجویان ضدشوروی یا فرزندانشان هستند. اگر شوروی به افغانستان حمله نمیکرد، آنها کشاورزی و دامداری خود را ادامه میدادند، اما با تهاجمات شوروی چوب چوپانان تبدیل به تفنگ شد با این تفاوت که در آن مقطع زمانی، آمریکا حامی آنها بود، اما اکنون دشمن شمارهیک آنها شده است؛ در آن زمان نیز حکومت کابل مانند اکنون، تحت سیطره ابرقدرت خارجی قرار داشت. قطعا طالبان مشتاق جهاد در سطح جهانی مانند القاعده نیستند و از سال 1998 تا2000 با آمریکا مذاکرات مستقیمی برای شناسایی حکومت خویش داشتند، حتی معاون وزیر خارجه آمریکا با رهبران طالبان دیدار کرده است. همچنین طالبان موضع مشخصی در برابر گروههای تندرو مانند «داعش» دارد و همواره از میانهروی استقبال میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.