|

عليرضا بهشتي: تاريخ انقلاب را نمي‌توان بدون هاشمي نوشت

به مناسبت سي‌وهشتمين سالگرد انقلاب، عليرضا بهشتي از پدرش گفته است. او در گفت‌وگويي با سارا ابراهيمي خبرنگار ايلنا، از مصادره شهيد بهشتي و تهمت‌هايي كه در زمان حياتش به او زدند، سخن گفته است. او گفته است كه اميدوار بوده بعد از شهادت بهشتي اين شيوه تهمت‌زني پايان پذيرد اما اين اتفاق نيفتاد. به اعتقاد او این فرهنگ منحط، سال ۱۳۸۴ به یک شکل و بعد از آن به شکل دیگری و از سال ۸۸ به بعد با شدت بیشتری رواج یافت. گزيده‌اي از سخنان بهشتي در ادامه مي‌آيد.
‌این مشکل بزرگ به‌خصوص بعد از پیروزی انقلاب در جامعه ما وجود داشته و دارد که متأسفانه هنوز درمورد افراد دیگر، زندگی شخصی و درآمد آنها خیلی راحت قضاوت می‌کنیم، شنیده‌ها را به‌راحتی می‌پذیریم و کمتر به خود زحمت بررسی می‌دهیم که این شنیده‌ها و اطلاعات واقعیت دارد یا ندارد. وقتی این داوری‌های ناآزموده با اغراض سیاسی همراه شود، جو سنگین و هجمه گسترده علیه شخصیت‌های سیاسی شکل می‌گیرد که مرحوم بهشتی در اوج چنین شرایطی به شهادت رسیدند. شهید بهشتی از سال ۵۷ که انقلاب پیروز شد (به طور مشخص از زمان اعلام موجودیت حزب جمهوری اسلامی) تا سال ۱۳۶۰ که به شهادت می‌رسند، آماج تهمت‌ها و شایعه‌ها و اتهام‌ها در حوزه مالی، اخلاقی، قدرت‌طلبی و انحصارطلبی قرار می‌گیرند. نسبت‌های ناروایی به ایشان در مال و اموال و نوع زندگی داده شد و می‌گفتند بهشتی در کاخ اسدالله علم زندگی می‌کند درصورتی‌که منزل شخصی ایشان در منطقه قلهک و مکانی که امروز به عنوان موزه بهشتی ثبت شده است، بود.
‌ یکی از خاطرات از این حاشیه‌سازی‌ها برای مکان زندگی شهید بهشتی این است که یک اتوبوس شرکت واحد وارد این کوچه شد و روبه‌روی منزل ایستاد. همه تعجب کردند که در کوچه‌ای که معبری برای گذر اتوبوس نیست چرا چنین وسیله نقلیه عمومی وارد شده است. بعدا معلوم شد در میان سرنشینان بحث بوده که آقای بهشتی در کاخ علم می‌نشیند یا نه! و راننده گفته بود من می‌دانم خانه ایشان کجاست و مسافران را آورده بود جلوی خانه تا به آنها نشان دهد خانه آقای بهشتی کجای تهران واقع شده است. ازاین‌دست شایعات زیاد مطرح می‌شد. صحبت‌هایی هم پیرامون خانواده ایشان بازگو می‌کردند مبنی بر اینکه همسر آلمانی دارند و فرزندانش در خارج از کشور به سر می‌برند و در کار تجارت فرش هستند.
‌برخی گروه‌هایی که با شهید بهشتی اختلاف نظر داشتند هم به این شایعات دامن می‌‌زدند و شب‌نامه‌ها و روزنامه‎ها و رادیوهای خارجی هم دست‌اندرکار بودند؛ به‌همین‌علت آقای بهشتی در اوج مظلومیت به شهادت رسید و در دیداری که بعد از شهادتشان با امام (ره) در حسینیه جماران داشتیم، فرمودند: «آنچه از شهادت آیت‌الله بهشتی بزرگ‌تر است مسئله مظلومیت اوست». بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی افراد و گروه‌ها می‌آمدند و برای آن همه دروغ‌پردازی و شایعه‌پراکنی عذرخواهی می‌کردند. ما امیدوار بودیم بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی این بلوغ و رشدیافتگی در جامعه ما نهادینه شده باشد که دیگر این‌گونه رفتارهای سخیف را نبینیم و رایج نباشد.
‌با آن همه حرف و نقل‌ها و شایعه‌هایی که بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی موجب پشیمانی خیلی‌ها شده بود تصور می‌کردیم دیگر این فرهنگ غلط خاتمه یافته باشد، اما متأسفانه این فرهنگ منحط، تا سال ۱۳۸۴ به یک شکل و بعد از آن به شکل دیگری و از سال ۸۸ به بعد با شدت بیشتری رواج یافت.
‌متأسفانه به فرهنگ شایعه‌سازی بازگشت داده شد و عده‌ای آن را ادامه دادند و این باعث شد هجمه‌ها درمورد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی رواج یابد.
‌از وضعیت مالی و خانه و زندگی آقای هاشمی باخبر بودم و حداقل بعد از فوتشان مردم به خانه ایشان رفتند و دیدند خانه‌ای که از آن می‌گفتند و اسباب و اثاثیه‌ای که از مجلل‌بودن آن دم می‌زدند آن‌گونه نیست. بارها وقتی با تاکسی و مترو به کوچه و خیابان می‌رفتم مشاهده می‌کردم که می‌گفتند فلان ساختمان چندطبقه یا فلان زمین مال آقای هاشمی است. امیدوارم بعد از فوت آیت‌الله هاشمی مردم ما به یک تصمیم جمعی دراین‌زمینه برسند. مهم نیست مخالفان ما از چه جناح و گروه و افرادی باشند، مهم این است که نقطه پایانی بر این رفتارها، یک بار و برای همیشه، گذاشته شود. خیلی زشت است که پس از ۳۵ سال ملتی همان خطای ۳۵ سال پیش خود را تکرار کند. امیدوارم در آینده شاهد این رفتارهای سخیف نباشیم.
‌ جریان نواندیشی دینی محور انقلاب بود و همراه امام حرکت کرد، مانند آیت‌الله مطهری، مهندس بازرگان، دکتر شریعتی، دکتر سحابی، مهندس سحابی، آیت الله دکتر بهشتی، آیت الله هاشمی‌رفسنجانی، آیت‌الله موسوی‌اردبیلی، آیت‌الله دکتر باهنر، آیت‌الله دکتر مفتح و نقش آنها در رهبری نهضت و انقلاب انکارناپذیر است.
‌در 35 سالی که از فاجعه هفتم تیر گذشته، بسیاری از افراد و گروه‌ها شخصیت و افکار آقای بهشتی را هم مصادره کرده‌اند و یکی از مظلومیت‌هایی که حتی بعد از شهادت آقای بهشتی باقی مانده این است که چهره واقعی او به جامعه کمتر ارائه می‌شود. تصویر ارائه‌شده غالبا تصویری ناقص است و تصویر ناقص نشان‌دهنده یک نوع اعوجاج در نمایش چهره و شخصیت افراد است. خوشبختانه در 20 سالی که بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید آیت‌الله بهشتی تشکیل شده، مرجعی پیدا شد که افراد برای تطابق شنیده‌ها با اسناد، به این بنیاد مراجعه کنند.
‌در قبال شخصیت‌ها، به‌ویژه افرادی که صاحب اندیشه یا سیره عملی هستند و می‌توانند الگو قرار گیرند، باید به خیلی نکات توجه داشت؛ نکته اول این است که دنبال «تقدس‌زایی» برای هیچ‌کس نباشیم؛ همه انسان هستیم و ممکن‌الخطا. نکته دوم اینکه رفتارها و گفتارها در یک بافتار تاریخی و موقعیت معین شکل گرفته است و بدون توجه به آن بافتار، نمی‌توانیم یک حرف از فردی را بگیریم و از آن متن خارج کرده و در جایی متفاوت استفاده کنیم. فرض کنید اگر فردا در روزنامه‌ها تیتر بزنند «من توی دهان این دولت می‌زنم»، بلافاصله همه شوکه می‌شویم و ذهنمان به سمت دولت کنونی می‌رود. اگر بعد از مطالعه دقیق‌تر ببینیم در گوشه صفحه نوشته امام خمینی این جمله را در سال ۵۷ در زمان ورود به ایران در بهشت‌زهرا گفته‌اند، تازه مطلب را می‌فهمیم؛ یعنی می‌فهمیم آن گفتار در بافتار مکانی و زمانی و گفتمانی خاص خود، چه مفهومی دارد.
‌تاریخ این نهضت و انقلاب را بدون آقای هاشمی نمی‌توان نوشت و اگر کسی این کار را انجام دهد، دیگر تاریخ انقلاب ایران را نمی‌نویسد بلکه تاریخ یک انقلاب خیالی را می‌نویسد.
‌رفتار سیاسی و تفکر و نگرش مرحوم آیت‌الله هاشمی در زندگی‌شان در دوره‌های مختلف متفاوت است؛ بنابراین در هر دوره از ریاست جمهوری و ریاست مجلس، ویژگی‌های خاص خود را داشتند؛ اما آنچه روشن است، این است که آیت‌الله هاشمی در همه برهه‌ها، دغدغه ملی داشتند و این از شاخصه‌های خیلی روشن تفکر ایشان بود که در همه زندگی‌شان ملاحظه می‌شود.
‌دغدغه و اولویت اصلی آیت‌الله هاشمی، حفظ نظام بود و اگر به ایشان گفته می‌شد آیا شما حاضرید جان خود را بدهید که نظام حفظ شود، آیت‌الله هاشمی قطعا جوابش مثبت بود.
‌ وقتی درگذشتگان ما مانند مرحوم شهید بهشتی و مرحوم آقای هاشمی و دیگران حزب تشکیل دادند و مسئله رواج و نهادینه‌کردن فرهنگ حزبی و رقابت حزبی را در جامعه دنبال کردند، به خاطر این بود که تا این حد به اشخاص وابسته نباشیم. افراد عمر طبیعی دارند و دیر یا زود از میان ما می‌روند؛ بنابراین باید تفکر جمعی نهادینه شود تا احزاب، سازمان‌ها و گروه‌ها هرکدام حامل یک تفکر و بینش سیاسی معین و تعریف‌شده باشند. آقای هاشمی چنین تفکری نداشت که بگوید رأی مردم اهمیت ندارد.
‌اطلاعات من درباره رابطه امام و آقای هاشمی عمومی است؛ اما به جرئت می‌توانم بگویم که هیچ‌کس به اندازه آقای هاشمی به امام نزدیک نبود.
‌تفسیر آیت‌الله هاشمی از جمهوریت نظام، فرازونشیب‌هایی داشت؛ در یک برهه‌ای از زندگی ایشان، می‌بینیم بیشتر به سیاست حکومت‌محور و نخبه‌گرایانه متکی است و خیلی دیدگاه عامه مردم را مدنظر قرار نمی‌دهد؛ اما در یک برهه، به‌ویژه در سال‌های اخیر، به افکار عمومی احترام بسیاری می‌گذارد و مردم را بالغ می‌داند و به بلوغ سیاسی مردم اعتقاد پیدا می‌کند. در این رابطه، دیدگاه‌های آقای هاشمی در ادوار مختلف زندگی سیاسی‌اش متفاوت است؛ با این وجود، حفظ جمهوریت نظام در کنار اسلامیت، همیشه برایش دغدغه اصلی بوده است.

به مناسبت سي‌وهشتمين سالگرد انقلاب، عليرضا بهشتي از پدرش گفته است. او در گفت‌وگويي با سارا ابراهيمي خبرنگار ايلنا، از مصادره شهيد بهشتي و تهمت‌هايي كه در زمان حياتش به او زدند، سخن گفته است. او گفته است كه اميدوار بوده بعد از شهادت بهشتي اين شيوه تهمت‌زني پايان پذيرد اما اين اتفاق نيفتاد. به اعتقاد او این فرهنگ منحط، سال ۱۳۸۴ به یک شکل و بعد از آن به شکل دیگری و از سال ۸۸ به بعد با شدت بیشتری رواج یافت. گزيده‌اي از سخنان بهشتي در ادامه مي‌آيد.
‌این مشکل بزرگ به‌خصوص بعد از پیروزی انقلاب در جامعه ما وجود داشته و دارد که متأسفانه هنوز درمورد افراد دیگر، زندگی شخصی و درآمد آنها خیلی راحت قضاوت می‌کنیم، شنیده‌ها را به‌راحتی می‌پذیریم و کمتر به خود زحمت بررسی می‌دهیم که این شنیده‌ها و اطلاعات واقعیت دارد یا ندارد. وقتی این داوری‌های ناآزموده با اغراض سیاسی همراه شود، جو سنگین و هجمه گسترده علیه شخصیت‌های سیاسی شکل می‌گیرد که مرحوم بهشتی در اوج چنین شرایطی به شهادت رسیدند. شهید بهشتی از سال ۵۷ که انقلاب پیروز شد (به طور مشخص از زمان اعلام موجودیت حزب جمهوری اسلامی) تا سال ۱۳۶۰ که به شهادت می‌رسند، آماج تهمت‌ها و شایعه‌ها و اتهام‌ها در حوزه مالی، اخلاقی، قدرت‌طلبی و انحصارطلبی قرار می‌گیرند. نسبت‌های ناروایی به ایشان در مال و اموال و نوع زندگی داده شد و می‌گفتند بهشتی در کاخ اسدالله علم زندگی می‌کند درصورتی‌که منزل شخصی ایشان در منطقه قلهک و مکانی که امروز به عنوان موزه بهشتی ثبت شده است، بود.
‌ یکی از خاطرات از این حاشیه‌سازی‌ها برای مکان زندگی شهید بهشتی این است که یک اتوبوس شرکت واحد وارد این کوچه شد و روبه‌روی منزل ایستاد. همه تعجب کردند که در کوچه‌ای که معبری برای گذر اتوبوس نیست چرا چنین وسیله نقلیه عمومی وارد شده است. بعدا معلوم شد در میان سرنشینان بحث بوده که آقای بهشتی در کاخ علم می‌نشیند یا نه! و راننده گفته بود من می‌دانم خانه ایشان کجاست و مسافران را آورده بود جلوی خانه تا به آنها نشان دهد خانه آقای بهشتی کجای تهران واقع شده است. ازاین‌دست شایعات زیاد مطرح می‌شد. صحبت‌هایی هم پیرامون خانواده ایشان بازگو می‌کردند مبنی بر اینکه همسر آلمانی دارند و فرزندانش در خارج از کشور به سر می‌برند و در کار تجارت فرش هستند.
‌برخی گروه‌هایی که با شهید بهشتی اختلاف نظر داشتند هم به این شایعات دامن می‌‌زدند و شب‌نامه‌ها و روزنامه‎ها و رادیوهای خارجی هم دست‌اندرکار بودند؛ به‌همین‌علت آقای بهشتی در اوج مظلومیت به شهادت رسید و در دیداری که بعد از شهادتشان با امام (ره) در حسینیه جماران داشتیم، فرمودند: «آنچه از شهادت آیت‌الله بهشتی بزرگ‌تر است مسئله مظلومیت اوست». بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی افراد و گروه‌ها می‌آمدند و برای آن همه دروغ‌پردازی و شایعه‌پراکنی عذرخواهی می‌کردند. ما امیدوار بودیم بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی این بلوغ و رشدیافتگی در جامعه ما نهادینه شده باشد که دیگر این‌گونه رفتارهای سخیف را نبینیم و رایج نباشد.
‌با آن همه حرف و نقل‌ها و شایعه‌هایی که بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی موجب پشیمانی خیلی‌ها شده بود تصور می‌کردیم دیگر این فرهنگ غلط خاتمه یافته باشد، اما متأسفانه این فرهنگ منحط، تا سال ۱۳۸۴ به یک شکل و بعد از آن به شکل دیگری و از سال ۸۸ به بعد با شدت بیشتری رواج یافت.
‌متأسفانه به فرهنگ شایعه‌سازی بازگشت داده شد و عده‌ای آن را ادامه دادند و این باعث شد هجمه‌ها درمورد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی رواج یابد.
‌از وضعیت مالی و خانه و زندگی آقای هاشمی باخبر بودم و حداقل بعد از فوتشان مردم به خانه ایشان رفتند و دیدند خانه‌ای که از آن می‌گفتند و اسباب و اثاثیه‌ای که از مجلل‌بودن آن دم می‌زدند آن‌گونه نیست. بارها وقتی با تاکسی و مترو به کوچه و خیابان می‌رفتم مشاهده می‌کردم که می‌گفتند فلان ساختمان چندطبقه یا فلان زمین مال آقای هاشمی است. امیدوارم بعد از فوت آیت‌الله هاشمی مردم ما به یک تصمیم جمعی دراین‌زمینه برسند. مهم نیست مخالفان ما از چه جناح و گروه و افرادی باشند، مهم این است که نقطه پایانی بر این رفتارها، یک بار و برای همیشه، گذاشته شود. خیلی زشت است که پس از ۳۵ سال ملتی همان خطای ۳۵ سال پیش خود را تکرار کند. امیدوارم در آینده شاهد این رفتارهای سخیف نباشیم.
‌ جریان نواندیشی دینی محور انقلاب بود و همراه امام حرکت کرد، مانند آیت‌الله مطهری، مهندس بازرگان، دکتر شریعتی، دکتر سحابی، مهندس سحابی، آیت الله دکتر بهشتی، آیت الله هاشمی‌رفسنجانی، آیت‌الله موسوی‌اردبیلی، آیت‌الله دکتر باهنر، آیت‌الله دکتر مفتح و نقش آنها در رهبری نهضت و انقلاب انکارناپذیر است.
‌در 35 سالی که از فاجعه هفتم تیر گذشته، بسیاری از افراد و گروه‌ها شخصیت و افکار آقای بهشتی را هم مصادره کرده‌اند و یکی از مظلومیت‌هایی که حتی بعد از شهادت آقای بهشتی باقی مانده این است که چهره واقعی او به جامعه کمتر ارائه می‌شود. تصویر ارائه‌شده غالبا تصویری ناقص است و تصویر ناقص نشان‌دهنده یک نوع اعوجاج در نمایش چهره و شخصیت افراد است. خوشبختانه در 20 سالی که بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید آیت‌الله بهشتی تشکیل شده، مرجعی پیدا شد که افراد برای تطابق شنیده‌ها با اسناد، به این بنیاد مراجعه کنند.
‌در قبال شخصیت‌ها، به‌ویژه افرادی که صاحب اندیشه یا سیره عملی هستند و می‌توانند الگو قرار گیرند، باید به خیلی نکات توجه داشت؛ نکته اول این است که دنبال «تقدس‌زایی» برای هیچ‌کس نباشیم؛ همه انسان هستیم و ممکن‌الخطا. نکته دوم اینکه رفتارها و گفتارها در یک بافتار تاریخی و موقعیت معین شکل گرفته است و بدون توجه به آن بافتار، نمی‌توانیم یک حرف از فردی را بگیریم و از آن متن خارج کرده و در جایی متفاوت استفاده کنیم. فرض کنید اگر فردا در روزنامه‌ها تیتر بزنند «من توی دهان این دولت می‌زنم»، بلافاصله همه شوکه می‌شویم و ذهنمان به سمت دولت کنونی می‌رود. اگر بعد از مطالعه دقیق‌تر ببینیم در گوشه صفحه نوشته امام خمینی این جمله را در سال ۵۷ در زمان ورود به ایران در بهشت‌زهرا گفته‌اند، تازه مطلب را می‌فهمیم؛ یعنی می‌فهمیم آن گفتار در بافتار مکانی و زمانی و گفتمانی خاص خود، چه مفهومی دارد.
‌تاریخ این نهضت و انقلاب را بدون آقای هاشمی نمی‌توان نوشت و اگر کسی این کار را انجام دهد، دیگر تاریخ انقلاب ایران را نمی‌نویسد بلکه تاریخ یک انقلاب خیالی را می‌نویسد.
‌رفتار سیاسی و تفکر و نگرش مرحوم آیت‌الله هاشمی در زندگی‌شان در دوره‌های مختلف متفاوت است؛ بنابراین در هر دوره از ریاست جمهوری و ریاست مجلس، ویژگی‌های خاص خود را داشتند؛ اما آنچه روشن است، این است که آیت‌الله هاشمی در همه برهه‌ها، دغدغه ملی داشتند و این از شاخصه‌های خیلی روشن تفکر ایشان بود که در همه زندگی‌شان ملاحظه می‌شود.
‌دغدغه و اولویت اصلی آیت‌الله هاشمی، حفظ نظام بود و اگر به ایشان گفته می‌شد آیا شما حاضرید جان خود را بدهید که نظام حفظ شود، آیت‌الله هاشمی قطعا جوابش مثبت بود.
‌ وقتی درگذشتگان ما مانند مرحوم شهید بهشتی و مرحوم آقای هاشمی و دیگران حزب تشکیل دادند و مسئله رواج و نهادینه‌کردن فرهنگ حزبی و رقابت حزبی را در جامعه دنبال کردند، به خاطر این بود که تا این حد به اشخاص وابسته نباشیم. افراد عمر طبیعی دارند و دیر یا زود از میان ما می‌روند؛ بنابراین باید تفکر جمعی نهادینه شود تا احزاب، سازمان‌ها و گروه‌ها هرکدام حامل یک تفکر و بینش سیاسی معین و تعریف‌شده باشند. آقای هاشمی چنین تفکری نداشت که بگوید رأی مردم اهمیت ندارد.
‌اطلاعات من درباره رابطه امام و آقای هاشمی عمومی است؛ اما به جرئت می‌توانم بگویم که هیچ‌کس به اندازه آقای هاشمی به امام نزدیک نبود.
‌تفسیر آیت‌الله هاشمی از جمهوریت نظام، فرازونشیب‌هایی داشت؛ در یک برهه‌ای از زندگی ایشان، می‌بینیم بیشتر به سیاست حکومت‌محور و نخبه‌گرایانه متکی است و خیلی دیدگاه عامه مردم را مدنظر قرار نمی‌دهد؛ اما در یک برهه، به‌ویژه در سال‌های اخیر، به افکار عمومی احترام بسیاری می‌گذارد و مردم را بالغ می‌داند و به بلوغ سیاسی مردم اعتقاد پیدا می‌کند. در این رابطه، دیدگاه‌های آقای هاشمی در ادوار مختلف زندگی سیاسی‌اش متفاوت است؛ با این وجود، حفظ جمهوریت نظام در کنار اسلامیت، همیشه برایش دغدغه اصلی بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.