|

يك پيشنهاد براي روز رحلت آیت‌الله هاشمی

مصطفي فقيهي

هاشمی تکیه‌گاهی روحیه‌بخش برای انقلابیون و مبارزان پیش از انقلاب بود و مشاور امین و مورداعتماد حضرت امام(ره) در همه امور آن ایام کارساز، فرمانده پرصلابت دوران جنگ و سردار سازندگی و مهندس و معمار ایران در ایام صلح، سازنده و بازسازی‌کننده کشور پس از تخریب هولناک زیرساخت‌ها و شهرها، مشاور و هم‌سنگر و یار بی‌بدیل و ۵۹ساله رهبری معظم انقلاب، آینده‌نگری کم‌نظیر و بلندپرواز، سیاست‌ورزی هوشمند و زمان‌شناس، استراتژیستی بی‌بدیل در طراحی و اجرای راهبردهای کلان نظام، فقیهی فرزانه و نوگرا، مفسری ژرف‌اندیش و سترگ، عالمی بصیر با زبانی صریح و صمیمی، گریزان از نفاق و تملق و دورویی، از تبار تک‌ستاره‌های مظلوم انقلاب اسلامی، نجیب، بزرگوار، بخشنده و البته مظلوم و دل‌سوخته، اما سخت صبور و مقاوم، مانند کوه، ایستا و فراز. آنچنان که شایسته این شخصیتِ در تراز اسطوره، تاریخ‌سازی نمونه و مرد رؤیاهای بلندپرواز ایران است. سخن درباره او بسیار است، اما چند نکته، اینجا گفتنی است.

تاریخ سیاسی پس از انقلاب اما، پدیده «توسعه» را با آیت‌الله هاشمی تعریف می‌کند. معماری 10ساله توسعه در کشور جدا از دیگر تجربه‌های ثمین و سمین او در دیگر قلمروها، تجربه منحصربه‌فرد اوست. حتی پس از پایان دوره ریاست‌جمهوری، او همواره از سیاست‌های اصلاح‌گرایی و توسعه‌گرایی دولت‌ها حمایت کرد و در هدایت و پشتیبانی پیدا و پنهان آن هیچ فرو نگذاشت و چه دقیق، ریزبینانه و بحق است اطلاق عنوان «سردار سازندگی» به او... و مگر توسعه و اصلاحگری، جز در فضایی باز، آرام، بی‌تنش و آشوب و حرکت در مسیر «اعتدال»، توان بالیدن و بردمیدن دارد؟ هاشمی چنین بود و چنان رفت که نام و رسمش با «اعتدال» گره خورد. حضور مادام و مؤثر شش دهه او در صحنه کلان سیاسی کشور و بعد از انقلاب اسلامی در صحن و سرای کشور، «اعتدال سیاسی» را مجال داد و او را به‌عنوان «میانجی قابل اعتماد» برای گروه‌های سیاسی حفظ و صیانت می‌کرد؛ گوآنکه نفس حضور او، عرصه را بر پاره‌ای از نوآمدگان و افراط‌گرایان گستره سیاسی تنگ می‌کرد؛ کسانی که تنها سرمایه‌شان، فریفـتن چشم و دل با «زر و زیورهای زبانی» و «تردستی‌های کلامی» است؛ این جریان، اما همچنان هست، کَم‌کَمَک سر از لاک خویش برون می‌کند تا از رحلت هاشمی، به مرگ اعتدال و میانه‌روی برسد! آیت‌الله هاشمی نماد سیاست‌پیشه‌ای خردمند و معتدل بود که در هر بحرانی، مدیریت و کارشناسی و راهگشایی خود را نشان می‌داد. در کشاکش و چکاچاک جناح‌ها که گاه از مرز امنیت و وحدت ملی فراتر می‌رفت، حضور مستقیم و مؤثر «آیت‌الله»، وزنه اعتدالی بود که مانع از برخورد تند و شکننده آنها با یکدیگر می‌شد. حضور او اگرچه در قالب هیچ‌یک از جناح‌ها صورت نمی‌گرفت ولی پایگاه اطمینانی برای همه آنها فراهم می‌کرد. تأکید همیشگی آیت‌الله بر «سیاست اعتدال» برای بقا و دوام در جهان، بسیار تأمل‌برانگیز است. سیاست اعتدال، به زعم و تجربه او، این فرصت را فراهم می‌کرد که فارغ از هیاهو و غوغاهای روزمره و با پرهیز از افراط و تفریط به اصلاحات اقتصادی - اجتماعی و تأمین ثبات، وحدت، امنیت ملی و همچنین وفاق و همدلی ملی اندیشد. با توجه به همه جوانب گفته و ناگفته شخصیتی حضرت آیت‌الله هاشمی، به هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی پیشنهاد می‌شود روز رحلت این بزرگمرد تاریخ ایران، به عنوان «اعتدال، میانه‌روی و مبارزه با افراط‌گرایی» نام‌گذاری شود. به‌واقع، آنچه از روحیه هاشمی درمی‌یابیم، بردباری، شکیبایی، سنجشگری، اعتماد و درایت و دریافت عقلانی و برایند آن «اعتدال‌پسندی» و «میانه‌گزینی» و نهایتا ایجاد نوعی «وفاق» و «همدلی» است که اگر سپاس ما سزاوار آن بود، بی‌دریغ نثار چنان مردی می‌کردیم که شش دهه عمر خود را در چنین مسیری قرار داد. هاشمی از آغاز، میانه‌رو و معتدل بود و ان‌شاءلله، از این پس نیز گستره سیاسی ایران، با استعانت و یاری‌جستن از نام و مرامش، بر همین سیره و سلوک خواهد رفت و مشی و منش این سیاست‌ورز کم‌نظیر تاریخ را تداوم خواهد بخشید.
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مصاحبه با «انتخاب» در اسفند ۹۲ می‌گوید: در گفت‌وگو‌ها اعتدال و منطق ملاک است و دعوا و نزاع نیست. بهترین امت کسان یا افرادی هستند که در بحث‌ها شرکت می‌کنند و حرف حق را می‌پذیرند. پس باید با مردمان دیگر در نقاط مشترک همراهی کنیم چنان که با خودی‌ها؛ مسلمانان و هم‌وطنان جای خود دارد... فضایی با منطق است که تندروی و افراط و تفریط در آن نباشد. اگر انسان بخواهد راه برود؛ از وسط جاده راه می‌رود. راه‌رفتن از حاشیه جاده افراط است و رفتن از کنار هم باعث سقوط می‌شود. «اعتدال و میانه‌روی» از سلوک اصلی حکومت اسلامی است که شهید مطهری نیز همواره از آن دفاع کرده است. از نظر ایشان یکی از خاصیت‌های بزرگ دین مقدس اسلام «اعتدال و میانه‌روی» است. یعنی خود قرآن کریم امت اسلام را به نام «امت وسط» نامیده است. او معتقد بود: «امت و قوم و جمعیتی که واقعا و حقیقتا دست‌پرورده قرآن کریم باشند، از افراط و تفریط، از کندروی و تندروی، از چپ‌روی و راست‌روی از همه اینها برکنارند. تربیت قرآن همیشه ایجاب می‌کند اعتدال و میانه‌روی را».

هاشمی تکیه‌گاهی روحیه‌بخش برای انقلابیون و مبارزان پیش از انقلاب بود و مشاور امین و مورداعتماد حضرت امام(ره) در همه امور آن ایام کارساز، فرمانده پرصلابت دوران جنگ و سردار سازندگی و مهندس و معمار ایران در ایام صلح، سازنده و بازسازی‌کننده کشور پس از تخریب هولناک زیرساخت‌ها و شهرها، مشاور و هم‌سنگر و یار بی‌بدیل و ۵۹ساله رهبری معظم انقلاب، آینده‌نگری کم‌نظیر و بلندپرواز، سیاست‌ورزی هوشمند و زمان‌شناس، استراتژیستی بی‌بدیل در طراحی و اجرای راهبردهای کلان نظام، فقیهی فرزانه و نوگرا، مفسری ژرف‌اندیش و سترگ، عالمی بصیر با زبانی صریح و صمیمی، گریزان از نفاق و تملق و دورویی، از تبار تک‌ستاره‌های مظلوم انقلاب اسلامی، نجیب، بزرگوار، بخشنده و البته مظلوم و دل‌سوخته، اما سخت صبور و مقاوم، مانند کوه، ایستا و فراز. آنچنان که شایسته این شخصیتِ در تراز اسطوره، تاریخ‌سازی نمونه و مرد رؤیاهای بلندپرواز ایران است. سخن درباره او بسیار است، اما چند نکته، اینجا گفتنی است.

تاریخ سیاسی پس از انقلاب اما، پدیده «توسعه» را با آیت‌الله هاشمی تعریف می‌کند. معماری 10ساله توسعه در کشور جدا از دیگر تجربه‌های ثمین و سمین او در دیگر قلمروها، تجربه منحصربه‌فرد اوست. حتی پس از پایان دوره ریاست‌جمهوری، او همواره از سیاست‌های اصلاح‌گرایی و توسعه‌گرایی دولت‌ها حمایت کرد و در هدایت و پشتیبانی پیدا و پنهان آن هیچ فرو نگذاشت و چه دقیق، ریزبینانه و بحق است اطلاق عنوان «سردار سازندگی» به او... و مگر توسعه و اصلاحگری، جز در فضایی باز، آرام، بی‌تنش و آشوب و حرکت در مسیر «اعتدال»، توان بالیدن و بردمیدن دارد؟ هاشمی چنین بود و چنان رفت که نام و رسمش با «اعتدال» گره خورد. حضور مادام و مؤثر شش دهه او در صحنه کلان سیاسی کشور و بعد از انقلاب اسلامی در صحن و سرای کشور، «اعتدال سیاسی» را مجال داد و او را به‌عنوان «میانجی قابل اعتماد» برای گروه‌های سیاسی حفظ و صیانت می‌کرد؛ گوآنکه نفس حضور او، عرصه را بر پاره‌ای از نوآمدگان و افراط‌گرایان گستره سیاسی تنگ می‌کرد؛ کسانی که تنها سرمایه‌شان، فریفـتن چشم و دل با «زر و زیورهای زبانی» و «تردستی‌های کلامی» است؛ این جریان، اما همچنان هست، کَم‌کَمَک سر از لاک خویش برون می‌کند تا از رحلت هاشمی، به مرگ اعتدال و میانه‌روی برسد! آیت‌الله هاشمی نماد سیاست‌پیشه‌ای خردمند و معتدل بود که در هر بحرانی، مدیریت و کارشناسی و راهگشایی خود را نشان می‌داد. در کشاکش و چکاچاک جناح‌ها که گاه از مرز امنیت و وحدت ملی فراتر می‌رفت، حضور مستقیم و مؤثر «آیت‌الله»، وزنه اعتدالی بود که مانع از برخورد تند و شکننده آنها با یکدیگر می‌شد. حضور او اگرچه در قالب هیچ‌یک از جناح‌ها صورت نمی‌گرفت ولی پایگاه اطمینانی برای همه آنها فراهم می‌کرد. تأکید همیشگی آیت‌الله بر «سیاست اعتدال» برای بقا و دوام در جهان، بسیار تأمل‌برانگیز است. سیاست اعتدال، به زعم و تجربه او، این فرصت را فراهم می‌کرد که فارغ از هیاهو و غوغاهای روزمره و با پرهیز از افراط و تفریط به اصلاحات اقتصادی - اجتماعی و تأمین ثبات، وحدت، امنیت ملی و همچنین وفاق و همدلی ملی اندیشد. با توجه به همه جوانب گفته و ناگفته شخصیتی حضرت آیت‌الله هاشمی، به هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی پیشنهاد می‌شود روز رحلت این بزرگمرد تاریخ ایران، به عنوان «اعتدال، میانه‌روی و مبارزه با افراط‌گرایی» نام‌گذاری شود. به‌واقع، آنچه از روحیه هاشمی درمی‌یابیم، بردباری، شکیبایی، سنجشگری، اعتماد و درایت و دریافت عقلانی و برایند آن «اعتدال‌پسندی» و «میانه‌گزینی» و نهایتا ایجاد نوعی «وفاق» و «همدلی» است که اگر سپاس ما سزاوار آن بود، بی‌دریغ نثار چنان مردی می‌کردیم که شش دهه عمر خود را در چنین مسیری قرار داد. هاشمی از آغاز، میانه‌رو و معتدل بود و ان‌شاءلله، از این پس نیز گستره سیاسی ایران، با استعانت و یاری‌جستن از نام و مرامش، بر همین سیره و سلوک خواهد رفت و مشی و منش این سیاست‌ورز کم‌نظیر تاریخ را تداوم خواهد بخشید.
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مصاحبه با «انتخاب» در اسفند ۹۲ می‌گوید: در گفت‌وگو‌ها اعتدال و منطق ملاک است و دعوا و نزاع نیست. بهترین امت کسان یا افرادی هستند که در بحث‌ها شرکت می‌کنند و حرف حق را می‌پذیرند. پس باید با مردمان دیگر در نقاط مشترک همراهی کنیم چنان که با خودی‌ها؛ مسلمانان و هم‌وطنان جای خود دارد... فضایی با منطق است که تندروی و افراط و تفریط در آن نباشد. اگر انسان بخواهد راه برود؛ از وسط جاده راه می‌رود. راه‌رفتن از حاشیه جاده افراط است و رفتن از کنار هم باعث سقوط می‌شود. «اعتدال و میانه‌روی» از سلوک اصلی حکومت اسلامی است که شهید مطهری نیز همواره از آن دفاع کرده است. از نظر ایشان یکی از خاصیت‌های بزرگ دین مقدس اسلام «اعتدال و میانه‌روی» است. یعنی خود قرآن کریم امت اسلام را به نام «امت وسط» نامیده است. او معتقد بود: «امت و قوم و جمعیتی که واقعا و حقیقتا دست‌پرورده قرآن کریم باشند، از افراط و تفریط، از کندروی و تندروی، از چپ‌روی و راست‌روی از همه اینها برکنارند. تربیت قرآن همیشه ایجاب می‌کند اعتدال و میانه‌روی را».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.