جای خالی نقد
میزگرد آثار اجتماعی و روانی پوشش خبری حادثه پلاسکو با حضور سه سخنران از حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی و ارتباطات برگزار شد كه در حوزه مطالعات فرهنگي و ارتباطات زواياي درحاشيهمانده را روشن كرد؛ اما گاهی جای خالی يك مسئله در میان بحثها احساس میشد و آن هم جای خالی نقد ساختار قدرت بود. سخنرانان از مردم گفتند و تأثيری که مردم در بحران پلاسکو گذاشتند و تأثيراتی که مردم از آن گرفتند؛ اما کمتر به این اشاره شد که به غیر از مردم، نهادهای زیادی مسئول این ماجرا و شیوه پوششدادن رسانهای آن بودند که اتفاقا نقش پررنگتری هم داشتند و به آنها نقد وارد است. به این اشاره شد که طرحی کلی باید وجود داشته باشد که از آسیبهایی که بعد از ماجراهایی مثل پلاسکو برای مردم و ناظران بحران پیش میآید، کم کند؛ اما ميتوان اينطور هم گفت که اگر این دغدغه جزء هیچکدام از اولویتهای نهادهای مسئول نباشد، آنگاه چه باید کرد و از دست مردم چه كاري برميآيد. در خلال صحبتها به این مسئله اشاره شد که در پوششدادن رسانهای پلاسکو و بحرانهایی نظیر آن، رسانهها نباید برخی از مسائل بسیار حاد و یأسبرانگیز را نشان دهند. شايد اين بحث را هم بتوان مطرح كرد كه حادثه پلاسکو یک قدم از این مرحله عقبتر بود و اصلا کار به پوششدادن درست حادثه از طرف روزنامهنگاران نکشید. حقیقت این بود که به جز خبرنگاران صداوسیما کسی اجازه ورود به محل را نداشت و دیگر خبرنگاران با پنهانشدن پشت وسایل و انواع رندیها و کلکها میتوانستند به افراد حاضر در صحنه دسترسی داشته باشند. همچنین رسانههای مدافع مدیریت شهری بهشدت هر گزارش و یادداشت انتقادی به مدیریت بحران و هر دید منفی نسبت به دلایل حادثه را با عنوان «سیاسیکاری» و منتقدان را به عنوان «کفتارهای سیاسی» متهم میکردند. حادثه پلاسکو، از وقتی که اتفاق افتاد تا روز تشییع آتشنشانان جانباخته خواسته یا ناخواسته سیاسی شده بود و بدنه سیاسی یک جناح خاص به طور عملی در آن دخالت میکرد؛ اما در میزگرد بررسی آثار پوشش خبری آن، با اینکه گاهی به این بُعد اشارههایی شد؛ اما کمتر به آن بهعنوان یک عنصر مهم ساختاری از کل حادثه پرداخته شد. بهدرستي به این نکته اشاره شد که شفافیت میتواند باعث شود مدیریت بحران راحتتر صورت بگیرد و شهروندان چه نقشی میتوانند در این ميان داشته باشند؛ اما ماجرا اینجاست که این مسائل برای مدیران بحران دغدغه نبود؛ بلکه دو هفتهای که بحران پلاسکو ایجاد شده بود، مدیریت شهری به این فکر میکرد که چطور میتواند این اتفاق را با سرعت هرچه تمام «جمع کند». دغدغه آنها این نبود که به سؤالات درون ذهن شهروندان پاسخ دهند یا آثار روانی و اجتماعی حادثه را بر آنان بزدایند؛ بلکه ساختمانی فرو ریخته و شهری را به هم ریخته بود و مدیران بحران میخواستند این کابوس را که به وجهه مدیریتی و رسانهای آنها بهشدت آسیب زده بود، هرچه زودتر تمام کنند و تمام ابزار ساختاری قدرت رسانهای، ترابری و بوروکراتیک برای این کار را هم در دست داشتند. برای تحلیل آثار و تبعات این حادثه روی شهروندان که جز نظاره همراه با اضطراب کاری از دستشان برنمیآمد، باید وجود و تأثيرات این ساختار مدیریتی را در نظر گرفت؛ وگرنه بحثها در دو دنیای متفاوت آکادمیک و واقعیت ساختاری مدیریت کنونی بدون تقاطع با یکدیگر ادامه پیدا خواهد کرد و كمتر احتمال دارد نتیجهای نیز از آن حاصل شود.
میزگرد آثار اجتماعی و روانی پوشش خبری حادثه پلاسکو با حضور سه سخنران از حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی و ارتباطات برگزار شد كه در حوزه مطالعات فرهنگي و ارتباطات زواياي درحاشيهمانده را روشن كرد؛ اما گاهی جای خالی يك مسئله در میان بحثها احساس میشد و آن هم جای خالی نقد ساختار قدرت بود. سخنرانان از مردم گفتند و تأثيری که مردم در بحران پلاسکو گذاشتند و تأثيراتی که مردم از آن گرفتند؛ اما کمتر به این اشاره شد که به غیر از مردم، نهادهای زیادی مسئول این ماجرا و شیوه پوششدادن رسانهای آن بودند که اتفاقا نقش پررنگتری هم داشتند و به آنها نقد وارد است. به این اشاره شد که طرحی کلی باید وجود داشته باشد که از آسیبهایی که بعد از ماجراهایی مثل پلاسکو برای مردم و ناظران بحران پیش میآید، کم کند؛ اما ميتوان اينطور هم گفت که اگر این دغدغه جزء هیچکدام از اولویتهای نهادهای مسئول نباشد، آنگاه چه باید کرد و از دست مردم چه كاري برميآيد. در خلال صحبتها به این مسئله اشاره شد که در پوششدادن رسانهای پلاسکو و بحرانهایی نظیر آن، رسانهها نباید برخی از مسائل بسیار حاد و یأسبرانگیز را نشان دهند. شايد اين بحث را هم بتوان مطرح كرد كه حادثه پلاسکو یک قدم از این مرحله عقبتر بود و اصلا کار به پوششدادن درست حادثه از طرف روزنامهنگاران نکشید. حقیقت این بود که به جز خبرنگاران صداوسیما کسی اجازه ورود به محل را نداشت و دیگر خبرنگاران با پنهانشدن پشت وسایل و انواع رندیها و کلکها میتوانستند به افراد حاضر در صحنه دسترسی داشته باشند. همچنین رسانههای مدافع مدیریت شهری بهشدت هر گزارش و یادداشت انتقادی به مدیریت بحران و هر دید منفی نسبت به دلایل حادثه را با عنوان «سیاسیکاری» و منتقدان را به عنوان «کفتارهای سیاسی» متهم میکردند. حادثه پلاسکو، از وقتی که اتفاق افتاد تا روز تشییع آتشنشانان جانباخته خواسته یا ناخواسته سیاسی شده بود و بدنه سیاسی یک جناح خاص به طور عملی در آن دخالت میکرد؛ اما در میزگرد بررسی آثار پوشش خبری آن، با اینکه گاهی به این بُعد اشارههایی شد؛ اما کمتر به آن بهعنوان یک عنصر مهم ساختاری از کل حادثه پرداخته شد. بهدرستي به این نکته اشاره شد که شفافیت میتواند باعث شود مدیریت بحران راحتتر صورت بگیرد و شهروندان چه نقشی میتوانند در این ميان داشته باشند؛ اما ماجرا اینجاست که این مسائل برای مدیران بحران دغدغه نبود؛ بلکه دو هفتهای که بحران پلاسکو ایجاد شده بود، مدیریت شهری به این فکر میکرد که چطور میتواند این اتفاق را با سرعت هرچه تمام «جمع کند». دغدغه آنها این نبود که به سؤالات درون ذهن شهروندان پاسخ دهند یا آثار روانی و اجتماعی حادثه را بر آنان بزدایند؛ بلکه ساختمانی فرو ریخته و شهری را به هم ریخته بود و مدیران بحران میخواستند این کابوس را که به وجهه مدیریتی و رسانهای آنها بهشدت آسیب زده بود، هرچه زودتر تمام کنند و تمام ابزار ساختاری قدرت رسانهای، ترابری و بوروکراتیک برای این کار را هم در دست داشتند. برای تحلیل آثار و تبعات این حادثه روی شهروندان که جز نظاره همراه با اضطراب کاری از دستشان برنمیآمد، باید وجود و تأثيرات این ساختار مدیریتی را در نظر گرفت؛ وگرنه بحثها در دو دنیای متفاوت آکادمیک و واقعیت ساختاری مدیریت کنونی بدون تقاطع با یکدیگر ادامه پیدا خواهد کرد و كمتر احتمال دارد نتیجهای نیز از آن حاصل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.