ترامپ زیر فشار، نتانیاهو در انتظار فرصت

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا به ازدست‌رفتن اکثریت جمهوری‌خواهان در هر دو مجلس کنگره انجامید. در اسرائیل اما نتیجه متفاوت بود: حزب لیکود با ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب باقی ماند، ولی مجموعه احزاب همسو با بنیامین نتانیاهو با ۵۳ کرسی از اکثریت ۶۱ کرسی بازماند. گادی آیزنکوت مأمور تشکیل دولت شده است، هرچند هنوز روشن نیست بتواند ائتلافی برخوردار از اکثریت تشکیل دهد. این تحولات چه تأثیری بر موقعیت سیاسی دونالد ترامپ و نتانیاهو می‌گذارد؟ شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان تا چه اندازه می‌تواند سیاست‌های منطقه‌ای واشینگتن را تغییر دهد و بن‌بست تشکیل دولت در اسرائیل چه پیامدهایی برای ایران خواهد داشت؟ فریدون مجلسی، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با «شرق» میان پیام سیاسی دو انتخابات تفاوت می‌گذارد. او شکست جمهوری‌خواهان را نشانه افزایش نارضایتی از سیاست‌های ترامپ می‌داند و از شیوه سیاست‌ورزی او و جریان ماگا، جنبش سیاسی حامی ترامپ، انتقاد می‌کند. با این حال، مجلسی نتیجه انتخابات اسرائیل را نشانه چرخش جامعه به چپ نمی‌داند؛ مخالفان نتانیاهو نیز طیفی از نیروهای راست‌گرا، میانه‌رو و چپ‌گرا را دربرمی‌گیرند. به باور او، تغییر آرایش سیاسی لزوما به تغییر چشمگیر در رویکرد امنیتی و منطقه‌ای اسرائیل منجر نخواهد شد.

مجلسی معتقد است با آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه ۲۰۲۷، اکثریت دموکرات می‌تواند نظارت و فشار سیاسی بر دولت ترامپ را افزایش دهد. او به‌ویژه بر نقش کنگره در تصویب بودجه و تأمین مالی عملیات نظامی و کمک به اسرائیل تأکید می‌کند. با این همه، اختیارات سیاست خارجی و نظامی میان کنگره و رئیس‌جمهور تقسیم شده و تغییر اکثریت دو مجلس، به‌تنهایی به معنای پایان جنگ یا دگرگونی فوری سیاست‌های کاخ سفید نیست. او وضعیت ایران را «جنگ مزمن» توصیف می‌کند و درباره تأثیر ادامه تنش‌های نظامی بر اشتغال، سرمایه‌گذاری و توسعه کشور هشدار می‌دهد. مجلسی بر این باور است که کاهش فشار خارجی، بدون تغییر در رویکردها و ساختارهای داخلی، مشکلات ایران را به‌طور کامل حل نخواهد کرد. او همچنین خستگی جامعه اسرائیل از جنگ و آماده‌باش طولانی نیروها را یکی از عوامل احتمالی ناکامی ائتلاف نتانیاهو در کسب اکثریت پارلمانی می‌داند.

در آمریکا، جمهوری‌خواهان اکثریت کنگره را از دست داده‌اند، اما در اسرائیل، لیکود همچنان بزرگ‌ترین حزب است و میان مخالفان نتانیاهو نیز نیروهای راست‌گرا حضور دارند. این دو نتیجه را درباره موقعیت جریان‌های راست‌گرا چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا می‌توان آنها را نشانه افول کلی راست‌گرایی دانست یا باید میان محافظه‌کاری، جریان حامی ترامپ و رقبای نتانیاهو تفاوت گذاشت؟

درباره آمریکا می‌توانم این برداشت را بپذیرم، اما در مورد اسرائیل چندان درست نیست. در اسرائیل جناح چپ قدرتمندی وجود ندارد. شاید در مقایسه با بنیامین نتانیاهو، همه چپ‌گرا به نظر برسند، اما واقعیت این است که در فضای سیاسی اسرائیل، جناح راست همواره موفقیت بیشتری داشته است. در مجموع، نمی‌توان گفت انتخابات اخیر اسرائیل با چرخشی مؤثر به سمت چپ همراه بوده است. اما درباره آمریکا، اگر چپ را به معنای جریانی عقلانی، اهل تفکر و مدافع منافع اجتماعی در نظر بگیریم، بله، می‌توان چنین برداشتی داشت. البته معیارها در آمریکا متفاوت است. در این کشور گاهی حتی به یک فرد لیبرال که ممکن است دیدگاه‌های سوسیال‌دموکراتیک یا سوسیالیستی داشته باشد، برچسب کمونیست می‌زنند. به هر حال، ترامپ نماینده نوعی راست‌گرایی افراطی و عوام‌گرا، از جنس جریان ماگا بود؛ جریانی که معمولا کمتر فرصت حضور در عرصه اصلی سیاست پیدا می‌کند. او با اتکا به ثروت فراوان و ابزارهای دیگری که در اختیار داشت، توانست خود را به صحنه سیاست تحمیل کند. ترامپ با عوام‌فریبی و بهره‌برداری از موج پوپولیستی به قدرت رسید؛ موجی که می‌تواند بخش‌های حاشیه‌ای و تندروی جامعه را به هیجان بیاورد. پس از پایان دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، بخش بزرگی از جامعه آمریکا از او روی برگرداند و در انتخابات بعدی به او رأی نداد. با این‌ حال، او پس از دوره بایدن بار دیگر بازگشت و رأی آورد؛ اکنون نیز نتیجه انتخابات اخیر نشانه دیگری از نارضایتی رأی‌دهندگان از اوست. به باور من، مردم آمریکا نمی‌خواهند تحت تأثیر سیاست‌مداری قرار بگیرند که حتی در شیوه بیان و تسلط بر زبان انگلیسی ضعف‌هایی دارد و رفتار و عملکردش با شأن یک دولتمرد، به‌ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، تناسب ندارد. من حتی درباره سلامت روان و سنجیدگی رفتارهای او تردید دارم. بسیاری از آمریکایی‌ها و شماری از متخصصان، پزشکان و روان‌پزشکان نیز نگرانی‌هایی از این دست مطرح کرده‌اند. رفتارهای او گاهی کودکانه به نظر می‌رسد. مرتب می‌گوید: «دیدید؟ من بودم که این کار را کردم. من برای اولین بار... من آمریکا را بزرگ می‌کنم. من از ابتدا بزرگ‌ترین بودم. خلیج آمریکا، تنگه ترامپ...». به نظر من، تکرار چنین اظهارات و رفتارهایی در نهایت مردم را ناامید می‌کند؛ به‌ویژه اقشار کم‌درآمدی که با این شعارها به هیجان آمده بودند و به او رأی دادند، اکنون می‌بینند وعده‌ها تحقق نیافته است. اگر هم منافعی به دست آمده باشد، ممکن است چند میلیارد دلار نصیب خود او شده باشد، نه مردم.

بررسی رفتار رأی‌دهندگان در انتخابات آمریکا نشان می‌دهد افزایش هزینه زندگی، سیاست‌های اقتصادی دولت و پیامدهای جنگ با ایران از عوامل نارضایتی بوده‌اند. به نظر شما جنگ با ایران چه سهمی در شکست جمهوری‌خواهان داشت و در مقایسه با دغدغه‌های اقتصادی و دیگر عوامل، تا چه اندازه بر تصمیم رأی‌دهندگان تأثیر گذاشت؟

جنگ با ایران، با آن همه تبلیغات و فضاسازی، به جنگ بزرگی تبدیل شد که هر دو طرف در آن هزینه دادند. ترامپ بزرگ‌ترین ضربه‌ها را به ما وارد کرد، اما پیامدهای آن ضربه‌ها دامن خودش را هم گرفت. البته آمریکا به حفظ موجودیت اسرائیل متعهد است و اسرائیل نیز برای حفظ موجودیت و بقای خود حاضر است به هر اقدامی متوسل شود. به باور من، اسرائیل نشان داده قوانین و محدودیت‌ها را مانعی جدی در برابر اقدامات خود نمی‌بیند. امیدوارم فشار کنگره آمریکا در دو سال باقی‌مانده از دوره ترامپ باعث شود خطر جنگ از ایران دور شود. با کاهش خطر جنگ، اقتصاد ایران نیز می‌تواند دوباره به حرکت درآید. رونق اقتصاد ایران حتی برای آمریکایی‌ها هم می‌تواند امیدبخش باشد؛ زیرا ممکن است به شکل‌گیری تعادل و عقلانیت بیشتر در داخل ایران کمک کند. اینکه آیا این انتخابات می‌تواند ترامپ را تحت فشار قرار دهد تا سنجیده‌تر رفتار کند یا برعکس، ممکن است او را به لجاجت بیشتر و اقداماتی غیرعقلانی و حتی خشونت‌آمیزتر سوق دهد، نمی‌دانم. همچنین هنوز نمی‌دانیم رقیب نتانیاهو در اسرائیل، با وجود حمایت‌های داخلی از نتانیاهو، موفق خواهد شد دولت ائتلافی تشکیل دهد یا نه. اما آنچه از نظر من مسلم است، این است که تغییر چندانی در رفتار اسرائیل رخ نخواهد داد؛ زیرا بخش عمده اقدامات تند و ناپذیرفتنی را خود نتانیاهو انجام داده است. دولت بعدی هم ممکن است با عنوان اقدامات دفاعی، جنگ و حملاتی را که از نظر خود جنبه تدافعی دارند، ادامه دهد.

دموکرات‌ها از ژانویه ۲۰۲۷ اکثریت هر دو مجلس کنگره را در اختیار خواهند گرفت. با توجه به تقسیم اختیارات میان کنگره و رئیس‌جمهور، این تغییر چه تأثیری می‌تواند بر سیاست خارجی دولت ترامپ در خاورمیانه، به‌ویژه در قبال ایران و اسرائیل داشته باشد؟ کنگره با چه ابزارهایی و تا چه اندازه می‌تواند بر هزینه‌های نظامی 

و کمک‌های خارجی دولت اثر بگذارد؟

درست است که نظام سیاسی آمریکا ریاستی است، اما با توجه به ضربه حیثیتی بزرگی که به دولت جمهوری‌خواه وارد شده، از نظر من این نتیجه صرفا یک شکست انتخاباتی نبود؛ هشداری جدی و تعیین‌کننده برای دولت ترامپ بود. در چنین شرایطی، امکان تأثیرگذاری کنگره بر سیاست خارجی بیش از حد معمول است. با این‌ حال، همچنان قوه مجریه است که سیاست خارجی را اداره می‌کند. جنگ، هرچند در حوزه اختیارات رئیس‌جمهور قرار می‌گیرد، به منابع مالی نیاز دارد و این منابع باید از طریق تصویب بودجه تأمین شوند. مرجع تصویب بودجه کنگره است؛ به‌ویژه مجلس نمایندگان که در مسائل مالی نقش مهمی دارد. دموکرات‌ها می‌توانند با فشارهای مالی، دولت را به خودداری از اختصاص کمک‌های اضافی و هزینه‌های بیشتر برای اسرائیل وادار کنند. همچنین می‌توانند مانع اعزام و رفت‌وآمد ناوگان عظیم و پرهزینه آمریکا به مناطق مختلف شوند و دولت را تحت فشار بگذارند تا به‌جای جنگ، راه‌های دیگری را در پیش بگیرد. من وضعیت جنگی‌ای را که اکنون تقریبا دو سال است در ایران ادامه دارد، «جنگ مزمن» نامیده‌ام. البته ریشه‌های این وضعیت به سال‌ها قبل بازمی‌گردد، اما در دو سال اخیر شدت بیشتری گرفته است. گاهی با چند حمله و شلیک موشک روبه‌رو هستیم و گاهی درگیری‌ها، مانند جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه، ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کنند. در مقاطعی هم حملات محدودتر و پراکنده‌تری رخ می‌دهد؛ مانند حملاتی که در روزهای گذشته به نقاطی در سواحل جنوبی کشور شد. این وضعیت ممکن است به نوعی هدف‌گرفتن مستمر و دائمی تبدیل شود. این جنگ مزمن، توسعه کشور را متوقف کرده، مانع اشتغال‌زایی و ساخت‌وساز شده و توسعه صنعتی و اقتصادی را به عقب رانده است. همان‌طورکه روزی گروه‌های تندرو از شکست دموکرات‌ها و روی کار آمدن جمهوری‌خواهان با خوشحالی استقبال کردند، امروز هم نباید بی‌جهت از نتیجه این انتخابات خوشحال باشیم. رفتن ترامپ می‌تواند به حل نیمی از مسئله کمک کند، اما نیم دیگر مسئله در خانه خودمان است. ما نیز باید در برنامه‌ها و ساختارهای خود تغییراتی ایجاد کنیم تا بتوانیم به معنای واقعی یک ملت باشیم.

در انتخابات اسرائیل، لیکود با ۲۷ کرسی بزرگ‌ترین حزب باقی ماند، اما مجموعه احزاب همسو با نتانیاهو با ۵۳ کرسی، به اکثریت لازم نرسید و مأموریت نخست تشکیل دولت به گادی آیزنکوت سپرده شد. به نظر شما چه عواملی مانع دستیابی نتانیاهو به اکثریت شدند؟ جنگ و پیامدهای آن برای زندگی روزمره اسرائیلی‌ها در این نتیجه چه نقشی  داشته است؟

جریان‌های تندرو معمولا ارتباط و رفت‌وآمد زیادی با یکدیگر دارند و مرتب گردهمایی برگزار می‌کنند. آن‌قدر در فضای خودشان تبلیغ می‌کنند که از واقعیت‌های جامعه غافل می‌شوند. تصور می‌کنند مردم کشورشان نیز دقیقا مانند خود آنها فکر می‌کنند و فریب رفتارهایشان را می‌خورند. آنها فراموش می‌کنند مردم خواهان آسایش و دوری از جنگ‌اند. مردم می‌خواهند این التهاب پایان یابد؛ التهابی که در اسرائیل از مدت‌ها قبل به شکلی مزمن وجود داشته، اما در دو سال اخیر دائمی شده است. اسرائیل آن‌قدر نیروی نظامی ندارد که بتواند همه را به‌طور دائم در وضعیت آماده‌باش نگه دارد. بسیاری از این افراد در زندگی عادی دندان‌پزشک، لوله‌کش، اقتصاددان یا وکیل‌اند و هنگام جنگ بسیج می‌شوند و به میدان می‌روند، اما در نهایت خانواده و زندگی خودشان را دارند و بخشی از جامعه‌اند. مردم اسرائیل می‌خواهند از این بلاتکلیفی خارج شوند.