|

ارزیابی شتاب‌زده

حسین‌ ‌عیدی‌زاده

«خانه» اصغر یوسفی‌نژاد فیلمی در مسیر فیلم‌سازی مرسوم سینمای ایران نیست؛ هرچند شباهت‌هایی با برخی فیلم‌های این سال‌ها مثل «روز مبادا» از فائزه عزیزخانی دارد که البته این فیلم هم با جریان مرسوم فیلم‌سازی در ایران فرق داشت. این فیلم بیشتر به فیلم‌های اروپایی موسوم به هنری و فیلم‌های جریانی که «دگما 95» نام گرفت و یکی از مهم‌ترین فیلم‌های این جریان یعنی «جشن» توماس وینتربرگ پهلو می‌زند. لوکیشن واقعی و محدود، بازیگرانی غیرچهره که آن‌قدر در نقش فرو رفتند که گویی نابازیگر هستند، حذف موسیقی دراماتیک و دوربین روی‌دستی که شخصیت‌ها را از فاصله نزدیک دنبال می‌کند و تغییر فوکوس و استفاده زیبا از ضدنور (که به همراهی و نزدیکی ما به شخصیت‌ها کمک می‌کند) برخی از ویژگی‌های این جریان هستند که در این فیلم راه باز کرده است. «خانه» از همان آغاز ما را به دل اتفاق می‌اندازد، جایی برای مقدمه‌چینی نمی‌گذارد و ما را وارد گردابی از تهمت‌ها و متلک‌ها، احتمال‌ها و امکان‌ها و رازها و دروغ‌ها می‌کند. فیلم با فریادها و جیغ‌های دختری جوان به نام سایه شروع می‌شود که نمی‌خواهد جسد پدرش از خانه دور شود. چرا؟ نمی‌دانیم. کم‌کم از صحبت‌های دیگران که اعتمادی به آنها نمی‌توان کرد، متوجه می‌شویم که او دختر طردشده پیرمرد بوده و حالا سروکله‌اش پیدا شده. با همان نماهای اولیه فیلم، رابطه ما با این دختر گره می‌خورد. او را محق و مظلوم می‌پنداریم و تنها با ‌پیش‌رفتن ماجراست که نگاه ما و قضاوت ما نسبت به او و دیگر شخصیت‌ها تغییری بنیادین می‌کند. فیلم با وجود طنز گزنده‌ای که دارد، مدام تلخ و تلخ‌تر می‌شود و این را دوربین لرزان و جسوری که به درونی‌ترین لحظه‌های زندگی آدم‌ها در موقعیتی دشوار هجوم می‌برد، تشدید می‌کند. سیاهی فیلم که در انتها گریبان همه را می‌گیرد و نفس را تنگ می‌کند، یکی از دیالوگ‌های سایه را در ذهن پژواک می‌دهد؛ آنجا که می‌گوید پدرش از وقتی آلزایمر می‌گیرد، مهربان‌تر مي‌شود. وضعیت بیننده در پایان این ماراتن نفسگیر، مثل پیرمردی است که حتی جسدش را هم نمی‌بینیم. کاش آلزایمر داشتیم و این همه سیاهی آدم‌ها را شاهد نبودیم. «خانه» فیلم بدون ایرادی نیست؛ اما وقتی با فیلمی با چنین مقیاسی در بودجه و تولید بومی نگاه می‌کنی، فیلمی است که در حدواندازه خودش حتی غافلگیر هم می‌کند و در مجموع فیلم مقبولی است که می‌شود چشم را بر برخی کاستی‌ها ببندی و امید داشته باشی فیلم‌ساز در کار بعدی، مسیری دیگر را با فراغ بال بیشتری انتخاب کند و مگر سینما برای همین امید‌داشتن و چشم‌به‌راهی زنده نیست!
«شماره 17 سهیلا»، ساخته محمود غفاری، نقطه مقابل سیاهی «خانه» است؛ فیلمی شنگول که البته در لایه‌های زیرینش خالی از تلخی نیست. این فیلم روی مرز بین یک کمدی تلخ و کمدی جلف راه می‌رود و گاه به وادی دومی سرکی می‌کشد؛ اما در نهایت فیلمی است که با موضوع گستاخانه‌اش و سرک‌کشیدنش به زندگی عاطفی پیردختری که به دنبال شوهر می‌گردد، بیننده را سرخورده رها نمی‌کند. «شماره 17 سهیلا» فیلم غافلگیرکننده‌ای نیست؛ اما به دلیل تمرکزش بر زندگی این پیردختر و فاصله‌نگرفتن از او و تلاش برای ارائه تصویری واقعی از بحران روابط عاطفی زنان و مردان و البته تنهایی آنها و سوءاستفاده‌نکردن از سوژه‌هایش فیلمی است که در مقایسه با دیگر فیلم‌های جشنواره در این یکی، دو روز، مثل «خانه دیگری» و «چراغ‌های ناتمام» و حتی «ایتالیا ایتالیا» که آشفتگی، فیلم‌نامه‌های سردرگم و گاه شلختگی در اجرا آنها را انباشته بودند، فیلمی سربلند است؛ هرچند برای رسیدن به جایگاه فیلمی تأثیرگذار کم می‌آورد.

«خانه» اصغر یوسفی‌نژاد فیلمی در مسیر فیلم‌سازی مرسوم سینمای ایران نیست؛ هرچند شباهت‌هایی با برخی فیلم‌های این سال‌ها مثل «روز مبادا» از فائزه عزیزخانی دارد که البته این فیلم هم با جریان مرسوم فیلم‌سازی در ایران فرق داشت. این فیلم بیشتر به فیلم‌های اروپایی موسوم به هنری و فیلم‌های جریانی که «دگما 95» نام گرفت و یکی از مهم‌ترین فیلم‌های این جریان یعنی «جشن» توماس وینتربرگ پهلو می‌زند. لوکیشن واقعی و محدود، بازیگرانی غیرچهره که آن‌قدر در نقش فرو رفتند که گویی نابازیگر هستند، حذف موسیقی دراماتیک و دوربین روی‌دستی که شخصیت‌ها را از فاصله نزدیک دنبال می‌کند و تغییر فوکوس و استفاده زیبا از ضدنور (که به همراهی و نزدیکی ما به شخصیت‌ها کمک می‌کند) برخی از ویژگی‌های این جریان هستند که در این فیلم راه باز کرده است. «خانه» از همان آغاز ما را به دل اتفاق می‌اندازد، جایی برای مقدمه‌چینی نمی‌گذارد و ما را وارد گردابی از تهمت‌ها و متلک‌ها، احتمال‌ها و امکان‌ها و رازها و دروغ‌ها می‌کند. فیلم با فریادها و جیغ‌های دختری جوان به نام سایه شروع می‌شود که نمی‌خواهد جسد پدرش از خانه دور شود. چرا؟ نمی‌دانیم. کم‌کم از صحبت‌های دیگران که اعتمادی به آنها نمی‌توان کرد، متوجه می‌شویم که او دختر طردشده پیرمرد بوده و حالا سروکله‌اش پیدا شده. با همان نماهای اولیه فیلم، رابطه ما با این دختر گره می‌خورد. او را محق و مظلوم می‌پنداریم و تنها با ‌پیش‌رفتن ماجراست که نگاه ما و قضاوت ما نسبت به او و دیگر شخصیت‌ها تغییری بنیادین می‌کند. فیلم با وجود طنز گزنده‌ای که دارد، مدام تلخ و تلخ‌تر می‌شود و این را دوربین لرزان و جسوری که به درونی‌ترین لحظه‌های زندگی آدم‌ها در موقعیتی دشوار هجوم می‌برد، تشدید می‌کند. سیاهی فیلم که در انتها گریبان همه را می‌گیرد و نفس را تنگ می‌کند، یکی از دیالوگ‌های سایه را در ذهن پژواک می‌دهد؛ آنجا که می‌گوید پدرش از وقتی آلزایمر می‌گیرد، مهربان‌تر مي‌شود. وضعیت بیننده در پایان این ماراتن نفسگیر، مثل پیرمردی است که حتی جسدش را هم نمی‌بینیم. کاش آلزایمر داشتیم و این همه سیاهی آدم‌ها را شاهد نبودیم. «خانه» فیلم بدون ایرادی نیست؛ اما وقتی با فیلمی با چنین مقیاسی در بودجه و تولید بومی نگاه می‌کنی، فیلمی است که در حدواندازه خودش حتی غافلگیر هم می‌کند و در مجموع فیلم مقبولی است که می‌شود چشم را بر برخی کاستی‌ها ببندی و امید داشته باشی فیلم‌ساز در کار بعدی، مسیری دیگر را با فراغ بال بیشتری انتخاب کند و مگر سینما برای همین امید‌داشتن و چشم‌به‌راهی زنده نیست!
«شماره 17 سهیلا»، ساخته محمود غفاری، نقطه مقابل سیاهی «خانه» است؛ فیلمی شنگول که البته در لایه‌های زیرینش خالی از تلخی نیست. این فیلم روی مرز بین یک کمدی تلخ و کمدی جلف راه می‌رود و گاه به وادی دومی سرکی می‌کشد؛ اما در نهایت فیلمی است که با موضوع گستاخانه‌اش و سرک‌کشیدنش به زندگی عاطفی پیردختری که به دنبال شوهر می‌گردد، بیننده را سرخورده رها نمی‌کند. «شماره 17 سهیلا» فیلم غافلگیرکننده‌ای نیست؛ اما به دلیل تمرکزش بر زندگی این پیردختر و فاصله‌نگرفتن از او و تلاش برای ارائه تصویری واقعی از بحران روابط عاطفی زنان و مردان و البته تنهایی آنها و سوءاستفاده‌نکردن از سوژه‌هایش فیلمی است که در مقایسه با دیگر فیلم‌های جشنواره در این یکی، دو روز، مثل «خانه دیگری» و «چراغ‌های ناتمام» و حتی «ایتالیا ایتالیا» که آشفتگی، فیلم‌نامه‌های سردرگم و گاه شلختگی در اجرا آنها را انباشته بودند، فیلمی سربلند است؛ هرچند برای رسیدن به جایگاه فیلمی تأثیرگذار کم می‌آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.