|

فرار به ناکجا!

1. دموکراسی، به تعبیری با رقابت حزب‌های سیاسی تعریف و تقویت می‌شود و کار حزبی منظم و سازمان‌یافته براساس برنامه‌محوری و کادرسازی، موجب می‌شود فضای سیاسی شفاف‌تر و شاداب‌تر شود. زیرا حزب‌ها، برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را تنظیم کرده و پیش‌ِروی شهروندان قرار می‌دهند و زمانی که وارد رقابت‌های انتخاباتی می‌شوند، همواره این مجال هست که شهروندان با بررسی کارنامه و برنامه‌های آنها تصمیم‌گیری کنند. شوربختانه در ایران و با وجودی که حزب در قانون هم تعریف شده است، رقابت‌های سیاسی در غیاب حزب‌های قوی برگزار می‌شود که این موضوع در واکاوی مشکلات موجود در ساختار سیاسی کشور بسیار جای اندیشیدن دارد. در چنین وضعیتی، یکی از پدیده‌های رایج در اردوگاه‌های سیاسی، راه‌اندازی حرکت‌های جبهه‌ای است. حرکت‌ جبهه‌ای اقدامی منسجم است برای رسیدن به هدفی مشخص (برای نمونه پشتیبانی از یک فرد، جریان یا نگرش یا عدم‌پشتیبانی از آن و مقابله با آن)، اما در اینکه از درون حرکت‌های جبهه‌ای و در غیاب حزب‌های سیاسی قوی، بتوان به نظم سیاسی مطلوب دست یافت، تردید فراوان وجود دارد.
2. در آغاز زمستان 1395 «جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی» که برآمده از اردوگاه اصولگرایان است، موجودیت خود را اعلام کرد بلکه بتواند در انتخابات ریاست‌جمهوری 1396 و براساس حرکتی جبهه‌ای، اثرگذار شود. اصولگرایان در حالی پا به میدان انتخابات می‌گذارند که نه پیشینه و کارنامه شايان توجهی در دولت‌های نهم و دهم از خود به جای گذاشته‌اند و نه در تمام این سال‌ها توانسته‌اند کادرسازی کنند و چهره‌های کارآمد و قابل‌توجهی پدید آورند. با این وضعیت، اکنون نیز با دل‌بستن به حرکتی جبهه‌ای، به تنها چیزی که می‌اندیشند به‌قدرت‌رسیدن در انتخابات پیش‌ِرو است و قبل از هر چیز تناقض‌های بزرگی را در رفتار سیاسی خود روی صحنه می‌برند که جای تعجب هم ندارد. آنان همواره بر این شعار تکیه و تأکید دارند که در پی خدمت هستند و نه کسب قدرت؛ درحالی‌که رقابت‌های سیاسی با محوریت موضوع قدرت و دردست‌گرفتن آن انجام می‎‌گیرد که البته قدرت، مسئولیت هم در پی دارد. ولی در حرکت جبهه‌ای و شتاب‌زده آنها کمتر نشانه‌ای از نگاهی مسئولانه دیده می‌شود و بیشتر به نظر می‌رسد در پی همان چیزی هستند که کوشش دارند آن را کتمان کنند و نه تعهد و خدمت! برای خدمت به جامعه، نمی‌توان از تخصص، کاردانی و برنامه‌‌محوری چشم پوشید و فقط بر نیروهای وفادار و شعارهای تکراری تکیه کرد؛ زیرا این راه و رسم‌های خسارت‌آور در دولت محمود احمدی‌نژاد نیز طی شد که همچنان کشور را در وضعی پریشان گرفتار کرده و اصولگرایان به جای عذرخواهی و تلاش برای اصلاح و بازسازی جریان فکری و اجرائی خود، خیال می‌کنند با جداسازی خود از احمدی‌نژاد، به جلو فرار می‌کنند و همه‌چیز به فراموشی سپرده می‌شود. درحالی‌که همین بی‌اخلاقی‌ها و مسئولیت‌ناپذیری‌ها است که آنها را در انتخابات‌هایی که گذشت، ناکام کرد. اکنون هم که مهم‌ترین شعارها و ادعاهای پدیدآورندگان، سخنگویان و پشتیبانان جبهه تازه شکل‌گرفته را مرور می‌کنیم، بیشتر با چنین عبارت‌هایی مواجه می‌شویم که «دولت باید به مردم بازگردد»، «این جبهه کاملا مردمی است»، «این جبهه به دنبال این است که حضور مردم را در صحنه مدیریتی کشور افزایش دهد»، «هدف تشکیل جبهه مردمی انقلاب اسلامی حمایت از مردم است»، «ساده‌زیستی و اهتمام به حل مشکلات مردم شاخص مردمی‌بودن است»،...
«این جبهه برآمده از مطالبات و خواست مردم است»، «اولویت‌های جبهه منطبق با دغدغه‌های مردم است» و درمی‌یابیم همچنان براساس شعار، انشاهای سیاسی و پیمودن راه‌های طی‌شده، به آینده می‌اندیشند و از هیچ طرح، ایده، یا برنامه‌ای‌ که گره‌گشا به نظر برسد، حرف نمی‌زنند و حتی یک سخن و شعار تازه هم در میان آنچه این روزها بیان کرده و می‌کنند به چشم نمی‌آید. از سویی چنان از «مردمی‌بودن» و «فراگیربودن» جبهه جدیدی که گشوده‌اند سخن می‌گویند که گویی تمام سخنگویان مردم زیر یک چتر گرد آمده‌اند. درحالی‌که معلوم نیست از کجا به این نتیجه رسیده‌اند که سخنگوی همه مردم هستند؟ اگر معیار برای چنین ادعاهایی، نتیجه انتخابات‌های اخیر باشد که این موضوع منتفی است و آنها به‌کلی دچار توهم هستند. شعارهایی هم که سر می‌دهند ما را به یاد مراد دیروزشان -محمود احمدی‌نژاد- می‌اندازد که با ادعای ساده‌زیستی، عدالت‌گستری، مبارزه با فساد، استقرار گفتمان خدمت به جای قدرت، پشتیبانی از تولید داخلی، فرصت‌دادن به جوانان و... پا به میدان نهاد و سرانجام معاون‌هایش با پرونده‌های فساد مالی و اداری راهی زندان شدند، عدالت‌محوری‌اش با اختلاس‌هایی بزرگ گره خورد، تولید داخلی از رمق افتاد، میزان واردات به طور چشمگیری افزایش یافت، مدیرهای کاردان و باتجربه به بهانه جوان‌گرایی خانه‌نشین و یاران جوان و وفادار در مسئولیت‌های مهم اجرائی و مدیریتی مشغول به کارآموزی شدند. رفتارهای غیرمسئولانه، تحریم‌ها و تهدیدهای فراوانی برای کشور به وجود آورد و غم‌انگیزتر از همه اینکه دولتی که بالاترین درآمد نفتی را داشت، بدهکارترین دولت از کار درآمد و پول‌هایی که می‌توانست به رشد و توسعه کشور کمک کند هدر رفت و ربوده شد! پرسش این است که اصولگرایان در مواجهه با وضعیتی که با پشتیبانی‌های بی‌دریغ‌شان شکل گرفته بود، چه واکنش‌هایی نشان دادند؟ بیشتر آنها با اعلام جداسازی رئیس دولت‌های نهم و دهم از خود، انتظار داشتند گفتار و رفتار دیروزشان به فراموشی سپرده شود، برخی با متهم‌کردن یکی، دو نفر از یاران او کوشیدند براساس روش «مسئله‌سازی موازی» افکار عمومی را از مسئله اصلی منحرف کنند، برخی سکوت کردند و برخی هم که هنوز از او پشتیبانی می‌کنند.
3. نگاهی به ترکیب اعضای پدیدآورنده این جبهه و سخنانی که ابراز می‌دارند، بیش از هر چیزی نشان می‌دهد جریان اصولگرایی همچنان نتوانسته به بازسازی خود بپردازد و براساس رفتارهای شتاب‌زده و هیجانی، تلاش دارد از وضعیتی که در آن گرفتار آمده رهایی یابد. اگر به ترکیب پدیدآورندگان این جبهه و فهرستی که از پشتیبانان این جبهه ارائه شده نگاهی بیندازیم، کاستی‌های نظری، سیاسی و اجرائی آنان بیش از هر چیزی برجسته به نظر می‌آید. واقعیت این است که اردوگاه اصولگرایی از رمق افتاده و با جریان‌سازی و محوریت «شعار» انرژی بیشتری هم از دست خواهد داد. جریانی که تبلیغات سیاسی آن، بر کارهای حساب‌شده و سنجیده سیاسی‌اش غلبه آشکاری دارد، جریانی که در اثر میدان‌دادن به تندروها و بازگذاشتن دست آنها دچار فرسودگی شده و برخی از چهره‌های اعتدال‌گرای خود را نیز منزوی یا بی‌انگیزه کرده است، اکنون و با گشودنِ جبهه‌ای تازه، غیر از مخالفت‌ورزیدن با خواست و پیام صریح مردم در انتخابات سال 1392 و سپس انتخابات مجلس، قرار است با کدام تغییر به صحنه بیاید؟ آن هم هنگامی که در درون اردوگاه اصولگرایی، درک نادرست از فضای جامعه و نیازهای آن، مشهود است به این معنا که جبهه خود را مردمی‌ترین جبهه می‌پندارند ولی در نظر نمی‌گیرند در این سال‌ها پی‌درپی از سوی مردم «نه» شنیده‌اند.

1. دموکراسی، به تعبیری با رقابت حزب‌های سیاسی تعریف و تقویت می‌شود و کار حزبی منظم و سازمان‌یافته براساس برنامه‌محوری و کادرسازی، موجب می‌شود فضای سیاسی شفاف‌تر و شاداب‌تر شود. زیرا حزب‌ها، برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را تنظیم کرده و پیش‌ِروی شهروندان قرار می‌دهند و زمانی که وارد رقابت‌های انتخاباتی می‌شوند، همواره این مجال هست که شهروندان با بررسی کارنامه و برنامه‌های آنها تصمیم‌گیری کنند. شوربختانه در ایران و با وجودی که حزب در قانون هم تعریف شده است، رقابت‌های سیاسی در غیاب حزب‌های قوی برگزار می‌شود که این موضوع در واکاوی مشکلات موجود در ساختار سیاسی کشور بسیار جای اندیشیدن دارد. در چنین وضعیتی، یکی از پدیده‌های رایج در اردوگاه‌های سیاسی، راه‌اندازی حرکت‌های جبهه‌ای است. حرکت‌ جبهه‌ای اقدامی منسجم است برای رسیدن به هدفی مشخص (برای نمونه پشتیبانی از یک فرد، جریان یا نگرش یا عدم‌پشتیبانی از آن و مقابله با آن)، اما در اینکه از درون حرکت‌های جبهه‌ای و در غیاب حزب‌های سیاسی قوی، بتوان به نظم سیاسی مطلوب دست یافت، تردید فراوان وجود دارد.
2. در آغاز زمستان 1395 «جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی» که برآمده از اردوگاه اصولگرایان است، موجودیت خود را اعلام کرد بلکه بتواند در انتخابات ریاست‌جمهوری 1396 و براساس حرکتی جبهه‌ای، اثرگذار شود. اصولگرایان در حالی پا به میدان انتخابات می‌گذارند که نه پیشینه و کارنامه شايان توجهی در دولت‌های نهم و دهم از خود به جای گذاشته‌اند و نه در تمام این سال‌ها توانسته‌اند کادرسازی کنند و چهره‌های کارآمد و قابل‌توجهی پدید آورند. با این وضعیت، اکنون نیز با دل‌بستن به حرکتی جبهه‌ای، به تنها چیزی که می‌اندیشند به‌قدرت‌رسیدن در انتخابات پیش‌ِرو است و قبل از هر چیز تناقض‌های بزرگی را در رفتار سیاسی خود روی صحنه می‌برند که جای تعجب هم ندارد. آنان همواره بر این شعار تکیه و تأکید دارند که در پی خدمت هستند و نه کسب قدرت؛ درحالی‌که رقابت‌های سیاسی با محوریت موضوع قدرت و دردست‌گرفتن آن انجام می‎‌گیرد که البته قدرت، مسئولیت هم در پی دارد. ولی در حرکت جبهه‌ای و شتاب‌زده آنها کمتر نشانه‌ای از نگاهی مسئولانه دیده می‌شود و بیشتر به نظر می‌رسد در پی همان چیزی هستند که کوشش دارند آن را کتمان کنند و نه تعهد و خدمت! برای خدمت به جامعه، نمی‌توان از تخصص، کاردانی و برنامه‌‌محوری چشم پوشید و فقط بر نیروهای وفادار و شعارهای تکراری تکیه کرد؛ زیرا این راه و رسم‌های خسارت‌آور در دولت محمود احمدی‌نژاد نیز طی شد که همچنان کشور را در وضعی پریشان گرفتار کرده و اصولگرایان به جای عذرخواهی و تلاش برای اصلاح و بازسازی جریان فکری و اجرائی خود، خیال می‌کنند با جداسازی خود از احمدی‌نژاد، به جلو فرار می‌کنند و همه‌چیز به فراموشی سپرده می‌شود. درحالی‌که همین بی‌اخلاقی‌ها و مسئولیت‌ناپذیری‌ها است که آنها را در انتخابات‌هایی که گذشت، ناکام کرد. اکنون هم که مهم‌ترین شعارها و ادعاهای پدیدآورندگان، سخنگویان و پشتیبانان جبهه تازه شکل‌گرفته را مرور می‌کنیم، بیشتر با چنین عبارت‌هایی مواجه می‌شویم که «دولت باید به مردم بازگردد»، «این جبهه کاملا مردمی است»، «این جبهه به دنبال این است که حضور مردم را در صحنه مدیریتی کشور افزایش دهد»، «هدف تشکیل جبهه مردمی انقلاب اسلامی حمایت از مردم است»، «ساده‌زیستی و اهتمام به حل مشکلات مردم شاخص مردمی‌بودن است»،...
«این جبهه برآمده از مطالبات و خواست مردم است»، «اولویت‌های جبهه منطبق با دغدغه‌های مردم است» و درمی‌یابیم همچنان براساس شعار، انشاهای سیاسی و پیمودن راه‌های طی‌شده، به آینده می‌اندیشند و از هیچ طرح، ایده، یا برنامه‌ای‌ که گره‌گشا به نظر برسد، حرف نمی‌زنند و حتی یک سخن و شعار تازه هم در میان آنچه این روزها بیان کرده و می‌کنند به چشم نمی‌آید. از سویی چنان از «مردمی‌بودن» و «فراگیربودن» جبهه جدیدی که گشوده‌اند سخن می‌گویند که گویی تمام سخنگویان مردم زیر یک چتر گرد آمده‌اند. درحالی‌که معلوم نیست از کجا به این نتیجه رسیده‌اند که سخنگوی همه مردم هستند؟ اگر معیار برای چنین ادعاهایی، نتیجه انتخابات‌های اخیر باشد که این موضوع منتفی است و آنها به‌کلی دچار توهم هستند. شعارهایی هم که سر می‌دهند ما را به یاد مراد دیروزشان -محمود احمدی‌نژاد- می‌اندازد که با ادعای ساده‌زیستی، عدالت‌گستری، مبارزه با فساد، استقرار گفتمان خدمت به جای قدرت، پشتیبانی از تولید داخلی، فرصت‌دادن به جوانان و... پا به میدان نهاد و سرانجام معاون‌هایش با پرونده‌های فساد مالی و اداری راهی زندان شدند، عدالت‌محوری‌اش با اختلاس‌هایی بزرگ گره خورد، تولید داخلی از رمق افتاد، میزان واردات به طور چشمگیری افزایش یافت، مدیرهای کاردان و باتجربه به بهانه جوان‌گرایی خانه‌نشین و یاران جوان و وفادار در مسئولیت‌های مهم اجرائی و مدیریتی مشغول به کارآموزی شدند. رفتارهای غیرمسئولانه، تحریم‌ها و تهدیدهای فراوانی برای کشور به وجود آورد و غم‌انگیزتر از همه اینکه دولتی که بالاترین درآمد نفتی را داشت، بدهکارترین دولت از کار درآمد و پول‌هایی که می‌توانست به رشد و توسعه کشور کمک کند هدر رفت و ربوده شد! پرسش این است که اصولگرایان در مواجهه با وضعیتی که با پشتیبانی‌های بی‌دریغ‌شان شکل گرفته بود، چه واکنش‌هایی نشان دادند؟ بیشتر آنها با اعلام جداسازی رئیس دولت‌های نهم و دهم از خود، انتظار داشتند گفتار و رفتار دیروزشان به فراموشی سپرده شود، برخی با متهم‌کردن یکی، دو نفر از یاران او کوشیدند براساس روش «مسئله‌سازی موازی» افکار عمومی را از مسئله اصلی منحرف کنند، برخی سکوت کردند و برخی هم که هنوز از او پشتیبانی می‌کنند.
3. نگاهی به ترکیب اعضای پدیدآورنده این جبهه و سخنانی که ابراز می‌دارند، بیش از هر چیزی نشان می‌دهد جریان اصولگرایی همچنان نتوانسته به بازسازی خود بپردازد و براساس رفتارهای شتاب‌زده و هیجانی، تلاش دارد از وضعیتی که در آن گرفتار آمده رهایی یابد. اگر به ترکیب پدیدآورندگان این جبهه و فهرستی که از پشتیبانان این جبهه ارائه شده نگاهی بیندازیم، کاستی‌های نظری، سیاسی و اجرائی آنان بیش از هر چیزی برجسته به نظر می‌آید. واقعیت این است که اردوگاه اصولگرایی از رمق افتاده و با جریان‌سازی و محوریت «شعار» انرژی بیشتری هم از دست خواهد داد. جریانی که تبلیغات سیاسی آن، بر کارهای حساب‌شده و سنجیده سیاسی‌اش غلبه آشکاری دارد، جریانی که در اثر میدان‌دادن به تندروها و بازگذاشتن دست آنها دچار فرسودگی شده و برخی از چهره‌های اعتدال‌گرای خود را نیز منزوی یا بی‌انگیزه کرده است، اکنون و با گشودنِ جبهه‌ای تازه، غیر از مخالفت‌ورزیدن با خواست و پیام صریح مردم در انتخابات سال 1392 و سپس انتخابات مجلس، قرار است با کدام تغییر به صحنه بیاید؟ آن هم هنگامی که در درون اردوگاه اصولگرایی، درک نادرست از فضای جامعه و نیازهای آن، مشهود است به این معنا که جبهه خود را مردمی‌ترین جبهه می‌پندارند ولی در نظر نمی‌گیرند در این سال‌ها پی‌درپی از سوی مردم «نه» شنیده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.