ترامپ با خورجینی از چالش آمده است
اردشیر زارعیقنواتی
مراسم سوگند ریاستجمهوری آمریکا در روز 20 ژانویه را میتوان از یک زاویه، یک روز تاریخی به حساب آورد چون این دوره از تفویض قدرت و اظهارات رئیسجمهوری جدید «دونالد ترامپ» وضعیتی بسیار متفاوت را به وجود آورده است. این روز نه براساس ادعای ترامپ که میگوید «قدرت را از سیاستمداران فاسد به مردم بازمیگرداند» پایه در واقعیات ساختار سیاسی ندارد، بلکه از این زوایه تاریخی است که او در اولین سخنرانی خود بعد از ادای سوگند به جای ترمیم شکافهای دوران رقابتهای انتخاباتی، حتی اینبار بسیار جدیتر سعی در عمیقترکردن شکافها و دوقطبیهای سیاسی- اجتماعی در درون جامعه آمریکا داشت. وجه دیگر و بسیار بااهمیت این سخنرانی که معمولا مانیفست دوران چهارساله یک رئیسجمهوری منتخب است، بر این اساس بود که او سعی کرد خارج از هارمونیهای حزبی و معمول سیاسی کشور، خود را بهعنوان یک فرد مستقل معرفی کند که هم نقش نهاد قدرت را بازی کند و همزمان اپوزیسیون همین سیستم نیز باشد. این دوگانگی و پارادوکس به دلایل زیادی که یکی از آنها ماهیت ساختار سیاسی و حقوقی این کشور است تحت هیچ شرایطی امکانپذیر نیست. در قانون اساسی آمریکا هرچند مسئولیت و قدرت
زیادی به نهاد ریاستجمهوری محول شده است، اما این قدرت فقط زمانی میتواند تحققپذیر باشد که او در کنگره نیز پایگاه قدرتمندی در بین مجلس نمایندگان و سنا نیز داشته باشد. از آنجا که هر دو فراکسیون اکثریت جمهوریخواه و اقلیت دموکرات به چارچوبهای حزبی و حفظ ساختار موجود وابستگی کامل دارند، هیچ نیرویی حتی در قامت یک رئیسجمهوری قدرتمند نیز قادر به عبور از خط قرمزهای تعیینشده نخواهد بود. مراسم تحلیف ریاستجمهوری بهواسطه دوقطبی تشدیدیابنده در درون جامعه سیاسی و مدنی آمریکا، اینبار شرایط متفاوتی را داشت که با سخنرانی هیجانی و منازعهجویانه ترامپ در این روز حتی جمهوریخواهان حامی او را نیز به وحشت انداخته است. ترامپ در اولین اظهارات خود بهعنوان رئیسجمهوری قانونی آمریکا نهتنها نظم آمریکایی را وارد یک چالش کرد که حتی نظام بینالمللی را نیز به مبارزه طلبید. تمام سخنرانی ترامپ روی موضوع نفی سیستم موجود و یک ناسیونالیسم افراطی متمرکز شده بود که در تناقض با منافع دیگران و قواعد حاکم بنا شده بود. تأکید بر بازگرداندن مشاغل و قدرت به آمریکا میتواند هم اقتصاد جهانی را دچار اخلال کند و هم نظم مألوف جهانی را به هم بریزد.
رئیسجمهوری آمریکا با تأکید بر اینکه «هر تصمیمی که درباره تجارت، مالیات، مسئله مهاجران و مسائل سیاست خارجی اتخاذ شود، براساس منتفعکردن کارگران آمریکایی و خانوادههای آمریکا خواهد بود» و همچنین اشاره به اینکه «برای زمانی طولانی یک گروه کوچک در پایتخت از منافع دولت استفاده کردهاند و درمقابل هزینهاش برعهده مردم بوده است»، همگان را سیبل قرار داد. اگر این سخنان را شخصی مانند «برنی سندرز» ایراد میکرد با توجه به مانیفست و برنامه او حول یک سیاست سوسیالدموکراسی قابل ارزیابی و به لحاظ سیاسی- اجتماعی قابل درک یا امکانپذیر تلقی میشد. اما با شناختی که از ترامپ وجود دارد و جایگاه طبقاتیاش، درواقع این سخنان بیشتر در چارچوب یک پوپولیسم افراطی راستگرایانه با چاشنی تفکرات ناسیونالیستی خواهد بود که به دلیل جایگاه آمریکا در نظام جهانی بهشدت میتواند خطرناک باشد. اما آیا ترامپ فقط یک احمق سیاسی است که هیچ شناختی از ساختار سیاسی آمریکا ندارد؟ بدون شک پاسخ مثبت به این سؤال بسیار سادهانگارانه خواهد بود، چون کسی که میتواند در رقابتهای مقدماتی تمام رقبای خود را حذف کند و در دور نهایی انتخابات هم با آنکه همه عوامل به
نفع رقیب او وارد میدان شدهاند، میتواند پیروز از میدان خارج شود، نمیتواند این اندازه در درک موقعیت ناتوان باشد. هدف ترامپ در این سخنرانی را باید در کنار انتخاب کابینه و مجموعه اجرائی دولتش نگاه کرد که نشاندهنده تناقضی آشکار است. درواقع هدف ترامپ در این سخنرانی با توجه به اینکه در آینده میداند در کنگره با چالشهای بزرگی روبهرو میشود، واردکردن یک نیروی سوم به معادلات قدرت طبق اصول سیاست «موازنه منفی» برای ایجاد تعادل و اهرم فشار بر سیاستمداران و کنگره بود. چنانچه او در ماههای اول ریاستجمهوری خود با همین سیاست تهدید و ارعابی که تاکنون در مورد صاحبان صنایع خارج از آمریکا از جمله ماشینسازان مستقر در مکزیک انجام داده است، بتواند بخشی از آنان را مجبور به منتقلکردن فعالیت خود به درون آمریکا کند، به واسطه اشتغالی که در بین کارگران سفیدپوست که امروز خط مقدم قدرت او هستند، میتواند این توازن را ایجاد کند. او با دستیابی به این هدف و تثبیت خود در پایگاه رأی خویش موفق به رهبری یک بدنه اجتماعی تعیینکننده در تنظیم مناسبات خود با کنگره میشود که حداقل ایالتهای مرکزی و سفید کشور را در پشت سر خود بسیج
میکند.
دوران جدیدی در آمریکا آغاز شده است و این اشاره ترامپ درباره بیستم ژانویه که میگوید «اما مراسم امروز معنی بسیار خاصی دارد، چراکه امروز ما فقط قدرت را از یک دولت به دولت دیگر، از یک حزب به حزب دیگر منتقل نمیکنیم، بلکه ما امروز در حال انتقال و بازگرداندن قدرت از واشنگتندیسی به شما هستیم، به شما مردم» تا حدودی با توجه به نوع بازی او توجيهپذیر است. او درواقع میخواهد در کنار تصدی ریاستجمهوری، نقش رهبری یک جنبش مطالباتی و بسیار قدرتمند را نیز بازی کند، چراکه فقط در این چارچوب است که میتواند سناریوی خود را به پیش ببرد. اما این فقط بخشی از صورتمسئله است که مدنظر دونالد ترامپ است درحالیکه در جامعه دوقطبی آمریکا و منافع ناهمگون نظام جهانی با این سیاست عوامل بازدارنده و قدرتمند سلبی هم وارد بازی خواهند شد. از یک طرف نباید فراموش کنیم میزان آرای ملی ترامپ از رقیب خود حدود سه میلیون کمتر بوده است و جنبشهای نزدیک به الیتهای جامعه از جمله لایههای روشنفکری، روزنامهنگاران، هنرمندان، زنان، سیاهان، لاتینها و اپوزیسیون حزبی دموکراتها بهسختی در مقابل او قرار خواهند داشت. در عرصه جهانی نیز منافع دیگر کشورها در
حوزه اقتصاد دقیقا در تقابل با سیاستهای ترامپ قرار دارد و براساس تعهدات بینالمللی «تجارت آزاد» بههمزدن قاعده این بازی بهراحتی ممکن نبوده و میتواند هزینههای سنگین حقوقی و مالی را به همراه داشته باشد. در سیاست جهانی هم اقتدارگرایی آمریکایی چنانچه موجب آسیب به جایگاه دیگر قدرتهای بینالمللی شود، هیچکس آن را تحمل نمیکند.
مراسم سوگند ریاستجمهوری آمریکا در روز 20 ژانویه را میتوان از یک زاویه، یک روز تاریخی به حساب آورد چون این دوره از تفویض قدرت و اظهارات رئیسجمهوری جدید «دونالد ترامپ» وضعیتی بسیار متفاوت را به وجود آورده است. این روز نه براساس ادعای ترامپ که میگوید «قدرت را از سیاستمداران فاسد به مردم بازمیگرداند» پایه در واقعیات ساختار سیاسی ندارد، بلکه از این زوایه تاریخی است که او در اولین سخنرانی خود بعد از ادای سوگند به جای ترمیم شکافهای دوران رقابتهای انتخاباتی، حتی اینبار بسیار جدیتر سعی در عمیقترکردن شکافها و دوقطبیهای سیاسی- اجتماعی در درون جامعه آمریکا داشت. وجه دیگر و بسیار بااهمیت این سخنرانی که معمولا مانیفست دوران چهارساله یک رئیسجمهوری منتخب است، بر این اساس بود که او سعی کرد خارج از هارمونیهای حزبی و معمول سیاسی کشور، خود را بهعنوان یک فرد مستقل معرفی کند که هم نقش نهاد قدرت را بازی کند و همزمان اپوزیسیون همین سیستم نیز باشد. این دوگانگی و پارادوکس به دلایل زیادی که یکی از آنها ماهیت ساختار سیاسی و حقوقی این کشور است تحت هیچ شرایطی امکانپذیر نیست. در قانون اساسی آمریکا هرچند مسئولیت و قدرت
زیادی به نهاد ریاستجمهوری محول شده است، اما این قدرت فقط زمانی میتواند تحققپذیر باشد که او در کنگره نیز پایگاه قدرتمندی در بین مجلس نمایندگان و سنا نیز داشته باشد. از آنجا که هر دو فراکسیون اکثریت جمهوریخواه و اقلیت دموکرات به چارچوبهای حزبی و حفظ ساختار موجود وابستگی کامل دارند، هیچ نیرویی حتی در قامت یک رئیسجمهوری قدرتمند نیز قادر به عبور از خط قرمزهای تعیینشده نخواهد بود. مراسم تحلیف ریاستجمهوری بهواسطه دوقطبی تشدیدیابنده در درون جامعه سیاسی و مدنی آمریکا، اینبار شرایط متفاوتی را داشت که با سخنرانی هیجانی و منازعهجویانه ترامپ در این روز حتی جمهوریخواهان حامی او را نیز به وحشت انداخته است. ترامپ در اولین اظهارات خود بهعنوان رئیسجمهوری قانونی آمریکا نهتنها نظم آمریکایی را وارد یک چالش کرد که حتی نظام بینالمللی را نیز به مبارزه طلبید. تمام سخنرانی ترامپ روی موضوع نفی سیستم موجود و یک ناسیونالیسم افراطی متمرکز شده بود که در تناقض با منافع دیگران و قواعد حاکم بنا شده بود. تأکید بر بازگرداندن مشاغل و قدرت به آمریکا میتواند هم اقتصاد جهانی را دچار اخلال کند و هم نظم مألوف جهانی را به هم بریزد.
رئیسجمهوری آمریکا با تأکید بر اینکه «هر تصمیمی که درباره تجارت، مالیات، مسئله مهاجران و مسائل سیاست خارجی اتخاذ شود، براساس منتفعکردن کارگران آمریکایی و خانوادههای آمریکا خواهد بود» و همچنین اشاره به اینکه «برای زمانی طولانی یک گروه کوچک در پایتخت از منافع دولت استفاده کردهاند و درمقابل هزینهاش برعهده مردم بوده است»، همگان را سیبل قرار داد. اگر این سخنان را شخصی مانند «برنی سندرز» ایراد میکرد با توجه به مانیفست و برنامه او حول یک سیاست سوسیالدموکراسی قابل ارزیابی و به لحاظ سیاسی- اجتماعی قابل درک یا امکانپذیر تلقی میشد. اما با شناختی که از ترامپ وجود دارد و جایگاه طبقاتیاش، درواقع این سخنان بیشتر در چارچوب یک پوپولیسم افراطی راستگرایانه با چاشنی تفکرات ناسیونالیستی خواهد بود که به دلیل جایگاه آمریکا در نظام جهانی بهشدت میتواند خطرناک باشد. اما آیا ترامپ فقط یک احمق سیاسی است که هیچ شناختی از ساختار سیاسی آمریکا ندارد؟ بدون شک پاسخ مثبت به این سؤال بسیار سادهانگارانه خواهد بود، چون کسی که میتواند در رقابتهای مقدماتی تمام رقبای خود را حذف کند و در دور نهایی انتخابات هم با آنکه همه عوامل به
نفع رقیب او وارد میدان شدهاند، میتواند پیروز از میدان خارج شود، نمیتواند این اندازه در درک موقعیت ناتوان باشد. هدف ترامپ در این سخنرانی را باید در کنار انتخاب کابینه و مجموعه اجرائی دولتش نگاه کرد که نشاندهنده تناقضی آشکار است. درواقع هدف ترامپ در این سخنرانی با توجه به اینکه در آینده میداند در کنگره با چالشهای بزرگی روبهرو میشود، واردکردن یک نیروی سوم به معادلات قدرت طبق اصول سیاست «موازنه منفی» برای ایجاد تعادل و اهرم فشار بر سیاستمداران و کنگره بود. چنانچه او در ماههای اول ریاستجمهوری خود با همین سیاست تهدید و ارعابی که تاکنون در مورد صاحبان صنایع خارج از آمریکا از جمله ماشینسازان مستقر در مکزیک انجام داده است، بتواند بخشی از آنان را مجبور به منتقلکردن فعالیت خود به درون آمریکا کند، به واسطه اشتغالی که در بین کارگران سفیدپوست که امروز خط مقدم قدرت او هستند، میتواند این توازن را ایجاد کند. او با دستیابی به این هدف و تثبیت خود در پایگاه رأی خویش موفق به رهبری یک بدنه اجتماعی تعیینکننده در تنظیم مناسبات خود با کنگره میشود که حداقل ایالتهای مرکزی و سفید کشور را در پشت سر خود بسیج
میکند.
دوران جدیدی در آمریکا آغاز شده است و این اشاره ترامپ درباره بیستم ژانویه که میگوید «اما مراسم امروز معنی بسیار خاصی دارد، چراکه امروز ما فقط قدرت را از یک دولت به دولت دیگر، از یک حزب به حزب دیگر منتقل نمیکنیم، بلکه ما امروز در حال انتقال و بازگرداندن قدرت از واشنگتندیسی به شما هستیم، به شما مردم» تا حدودی با توجه به نوع بازی او توجيهپذیر است. او درواقع میخواهد در کنار تصدی ریاستجمهوری، نقش رهبری یک جنبش مطالباتی و بسیار قدرتمند را نیز بازی کند، چراکه فقط در این چارچوب است که میتواند سناریوی خود را به پیش ببرد. اما این فقط بخشی از صورتمسئله است که مدنظر دونالد ترامپ است درحالیکه در جامعه دوقطبی آمریکا و منافع ناهمگون نظام جهانی با این سیاست عوامل بازدارنده و قدرتمند سلبی هم وارد بازی خواهند شد. از یک طرف نباید فراموش کنیم میزان آرای ملی ترامپ از رقیب خود حدود سه میلیون کمتر بوده است و جنبشهای نزدیک به الیتهای جامعه از جمله لایههای روشنفکری، روزنامهنگاران، هنرمندان، زنان، سیاهان، لاتینها و اپوزیسیون حزبی دموکراتها بهسختی در مقابل او قرار خواهند داشت. در عرصه جهانی نیز منافع دیگر کشورها در
حوزه اقتصاد دقیقا در تقابل با سیاستهای ترامپ قرار دارد و براساس تعهدات بینالمللی «تجارت آزاد» بههمزدن قاعده این بازی بهراحتی ممکن نبوده و میتواند هزینههای سنگین حقوقی و مالی را به همراه داشته باشد. در سیاست جهانی هم اقتدارگرایی آمریکایی چنانچه موجب آسیب به جایگاه دیگر قدرتهای بینالمللی شود، هیچکس آن را تحمل نمیکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.