بعد از 20 سال‌، ایران LNG دوباره احیا می‌شود

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

پروژه‌ای که قرار بود ایران را به جمع صادرکنندگان LNG جهان ببرد، نزدیک به 20 سال میان تحریم، کمبود سرمایه، توقف عملیات و تجهیزات بلاتکلیف ماند؛ حالا اما ایران LNG بار دیگر از روی کاغذ به مسیر اجرا برگشته است. مدیران پروژه می‌گویند با تغییر سناریوی اجرائی، تأمین مالی جدید و کاهش وابستگی به تجهیزات خارجی می‌خواهند طی ۳۶ ماه نخستین بخش این پروژه قدیمی را به تولید برسانند؛ تلاشی برای بازکردن دری که ایران دو دهه پشت آن ایستاده و در همین مدت بازار جهانی LNG با سرعت از کنار آن عبور کرده است.

ایران LNG از آن پروژه‌هایی است که تاریخش تقریبا به اندازه خود پروژه اهمیت دارد. شرکتی که اکنون بیستمین سال فعالیت خود را پشت سر می‌گذارد، قرار بود یکی از مهم‌ترین حلقه‌های تکمیل زنجیره گاز ایران باشد؛ تبدیل گاز طبیعی به LNG و فراهم‌کردن امکان صادرات آن با کشتی به بازارهایی که دسترسی به آنها از طریق خطوط لوله ممکن یا اقتصادی نیست. اما پروژه‌ای که با چنین هدف بزرگی آغاز شد، هیچ‌گاه به مرحله تولید نرسید. نزدیک به دو دهه از عمر شرکت مایع‌سازی گاز طبیعی ایران گذشته، میلیاردها یورو در پروژه سرمایه‌گذاری شده، بخش مهمی از زیرساخت‌ها و تجهیزات آن ایجاد شده، اما ایران هنوز یک محموله تجاری LNG از این پروژه روانه بازار جهانی نکرده است. حالا مدیریت شرکت مایع‌سازی گاز طبیعی ایران از آغاز فصل تازه‌ای برای این پروژه سخن می‌گوید. 

امین نوروزی‌مصیر، مدیرعامل این شرکت، در نشست خبری خود اعلام کرد سناریوی اجرائی ایران LNG تغییر کرده و برنامه فعلی بر این اساس تنظیم شده است که مسیر رسیدن به تولید کوتاه‌تر و وابستگی پروژه به تجهیزات و سازندگان خارجی کمتر شود. بر اساس برنامه اعلام‌شده، زمان اجرای پروژه در سناریوی جدید حدود ۳۶ ماه برآورد شده است. مدیرعامل شرکت می‌گوید مسیر بحرانی پروژه در حال حاضر بخش شیرین‌سازی گاز است و برنامه اجرائی نیز بر همین مبنا تنظیم شده. در صورت ادامه سناریوی قبلی و حرکت به سمت پلنت اصلی، با توجه به مشکلات تأمین تجهیزات خارجی، زمان اجرا می‌توانست به حدود ۴۸ ماه افزایش پیدا کند. بخشی از تجهیزات مورد نیاز پروژه در آلمان قرار دارد و تحریم‌ها نیز امکان تأمین برخی تجهیزات از سازندگان خارجی را دشوار کرده است. در نتیجه، سناریوی جدید با هدف کاهش همین وابستگی طراحی شده تا پروژه بار دیگر در انتظار تأمین یک قطعه یا همکاری یک شرکت خارجی متوقف نماند.

بازگشت به بازاری که ایران از آن جا ماند

اهمیت احیای ایران LNG فقط در تکمیل یک پروژه صنعتی متوقف‌شده خلاصه نمی‌شود. LNG طی دو دهه‌ای که این پروژه معطل مانده، به یکی از مهم‌ترین اجزای تجارت جهانی انرژی تبدیل شده است. مایع‌سازی گاز، محدودیت جغرافیایی خطوط لوله را تا حد زیادی کنار می‌زند و امکان می‌دهد گاز طبیعی از طریق کشتی میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان در نقاط مختلف جهان جابه‌جا شود. این ویژگی به کشورهای تولیدکننده اجازه می‌دهد به‌جای وابستگی به یک یا چند بازار همسایه، به مجموعه بزرگ‌تری از مشتریان دسترسی پیدا کنند و کشورهای مصرف‌کننده نیز می‌توانند منابع تأمین گاز خود را متنوع کنند. به همین دلیل LNG امروز فقط یک محصول صنعتی نیست؛ بخشی از امنیت انرژی، تجارت جهانی و حتی دیپلماسی انرژی کشورهاست.

نوروزی‌مصیر نیز در این نشست تأکید کرد بخش قابل توجهی از سیاست‌گذاری‌های کلان انرژی جهان بر LNG متمرکز شده و ایران باید مشخص کند در این بازار چه جایگاهی می‌خواهد داشته باشد. او همچنین مسئله «عدم‌النفع» ناشی از ورود‌نکردن ایران به بازار LNG را موضوعی دانست که باید به‌صورت جدی محاسبه شود. این پرسش اکنون برای ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ کشوری که یکی از بزرگ‌ترین دارندگان منابع گاز جهان است، در تمام این سال‌ها نتوانسته سهمی از تجارت دریایی LNG به دست آورد. در همان دوره‌ای که ایران LNG میان توقف و انتظار باقی مانده بود، بازار جهانی این محصول توسعه پیدا کرد، زیرساخت‌های تازه ساخته شد و تولیدکنندگان دیگر موقعیت خود را در بازار تثبیت کردند. احیای ایران LNG از این منظر صرفا راه‌اندازی یک کارخانه نیست؛ تلاشی است برای بازگشت به رقابتی که ایران عملا 20 سال از آن  عقب مانده است.

میلیاردها یورو سرمایه در انتظار تولید

ابعاد مالی پروژه نشان می‌دهد ایران LNG طرحی نیست که امروز از نقطه صفر آغاز شده باشد. بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت، تاکنون حدود ۲.۲ میلیارد یورو برای این پروژه هزینه شده است. او همچنین ارزش سرمایه و هزینه موجود در سایت پروژه را حدود ۱۰ میلیارد یورو اعلام کرده است. برای عملیاتی‌کردن «ترن یک» نیز حدود یک میلیارد ‌و صد میلیون یورو منابع مالی مورد نیاز برآورد و در مجموع تأمین مالی ۱.۵ میلیارد یورویی برای تعهدات اصلی پروژه در نظر گرفته  شده است. 

به گفته نوروزی‌مصیر، تضامین مربوط به این تأمین مالی ارائه شده و منابع قرار است به‌صورت مرحله‌ای و متناسب با پیشرفت عملیات تخصیص پیدا کند. شرکت برای تأمین این منابع به ظرفیت‌های داخلی، حوزه بالادستی، صندوق توسعه ملی و سرمایه‌گذاران داخلی تکیه کرده است. تأمین مالی شاید یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های دور تازه اجرای پروژه با سال‌های طولانی توقف آن باشد. ایران LNG سال‌ها با مسئله سرمایه، تحریم و دشواری تأمین تجهیزات مواجه بود. اکنون مدیران پروژه می‌گویند برای عبور از همین گلوگاه‌ها، هم مدل تأمین مالی تغییر کرده و هم طراحی مسیر اجرائی مورد بازنگری قرار گرفته است. به بیان دیگر، پروژه‌ای که زمانی سرنوشت بخش‌هایی از آن به همکاری شرکت‌ها و سازندگان خارجی گره خورده بود، قرار است این بار با اتکای بیشتر به منابع و ظرفیت‌های داخلی دوباره به حرکت درآید.

هدف نخست؛ ۱.۲ میلیون تن LNG

برنامه اعلام‌شده برای احیای پروژه نیز نسبت به طرح اولیه تغییر کرده است. هدف اولیه شرکت در اسناد مهندسی، تولید سالانه ۲.۵ میلیون تن LNG بود و در کنار آن تولید حدود ۸۸۰ هزار تن LPG، حدود ۴۲۰ هزار تن میعانات گازی و ۳۳۰ هزار تن گوگرد نیز پیش‌بینی شده بود. اما در برنامه جدید، هدف‌گذاری تولید سالانه حدود ۱.۲ میلیون تن LNG است. همچنین تولید حدود ۴۴۰ هزار تن LPG و دیگر محصولات جانبی نیز در دستور کار قرار گرفته است. این کاهش ظرفیت را می‌توان بخشی از تغییر سناریوی اجرائی پروژه دانست؛ یعنی به‌جای انتظار برای تکمیل تمام ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در طرح اولیه، بخشی از پروژه زودتر وارد مدار شود و ایران بالاخره نخستین گام عملی خود را در تولید LNG بردارد. هم‌زمان شرکت قصد دارد از بخشی از تجهیزات موجود پروژه پیش از رسیدن به تولید LNG نیز استفاده کند. یکی از مهم‌ترین برنامه‌ها، شیرین‌سازی روزانه حدود ۲۸ میلیون مترمکعب گاز ترش و بازگرداندن آن به شبکه سراسری گاز کشور است.

به گفته مدیرعامل شرکت، موافقت‌های اصولی و مکاتبات لازم با شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی صنایع پتروشیمی انجام شده و دو ترن شیرین‌سازی برای این منظور در نظر گرفته شده است. در صورت اجرای این برنامه، بخشی از سرمایه و تجهیزات موجود در پروژه پیش از تکمیل واحد LNG نیز وارد چرخه عملیاتی خواهد شد و می‌تواند به تأمین گاز شبکه کمک کند.

مشتری قبل از تولید

یکی دیگر از بخش‌های برنامه جدید ایران LNG، تلاش برای پیدا‌کردن بازار پیش از آغاز تولید است. مدیرعامل شرکت می‌گوید بازار جهانی LNG را نمی‌توان بازاری اشباع‌شده دانست و کشورهای متعددی همچنان به واردات این حامل انرژی وابسته‌اند. به گفته نوروزی‌مصیر، با وجود اینکه ایران هنوز تولید LNG را آغاز نکرده، برخی کشورها برای خرید محصول آینده پروژه مکاتبات و مذاکرات اولیه‌ای داشته‌اند. به همین دلیل شرکت بررسی بازارهای هدف و مشتریان بالقوه را به زمان تکمیل پروژه موکول نکرده است. هم‌زمان ورود به حوزه تریدینگ LNG نیز در دستور کار تیم‌های فنی و سرمایه‌گذاری قرار گرفته است. این موضوع از آن رو اهمیت دارد که حضور در بازار LNG فقط به داشتن کارخانه مایع‌سازی محدود نیست؛ شناخت بازار، قراردادهای فروش، مشتریان، سازوکار تجارت و ایجاد مسیر پایدار عرضه نیز بخشی از زنجیره‌ای است که باید هم‌زمان با ساخت تأسیسات شکل بگیرد. ایران اگر پس از دو دهه واقعا قصد ورود به این بازار را دارد، نمی‌تواند ابتدا کارخانه را بسازد و بعد تازه به فکر مشتری باشد. بازار LNG در فاصله این 20 سال حرفه‌ای‌تر، پیچیده‌تر و رقابتی‌تر شده است و پروژه ایران LNG باید در کنار حل مسئله فنی و مالی، مسئله بازار را نیز از همین امروز حل کند.

36 ماه برای پایان یک انتظار 20ساله

ایران LNG اکنون بار دیگر در نقطه‌ای ایستاده که سال‌ها پیش باید از آن عبور می‌کرد. میلیاردها یورو سرمایه‌گذاری انجام شده، بخش بزرگی از زیرساخت پروژه وجود دارد، منابع مالی تازه‌ای برای ادامه کار در نظر گرفته شده و مدیریت شرکت می‌گوید سناریویی برای رسیدن به تولید طی ۳۶ ماه طراحی کرده است. اما اهمیت این ۳۶ ماه بسیار بیشتر از زمان‌بندی یک پروژه صنعتی است. در پایان این دوره باید مشخص شود آیا ایران سرانجام می‌تواند پس از دو دهه انتظار وارد بازار LNG شود یا نه. در تمام سال‌هایی که ایران LNG متوقف ماند، جهان منتظر ایران نماند. LNG به یکی از ارکان تجارت جهانی گاز تبدیل شد، تولیدکنندگان تازه وارد بازار شدند، مصرف‌کنندگان مسیرهای تأمین خود را متنوع کردند و قراردادها و زیرساخت‌های جدیدی شکل گرفت. ایران اما با وجود برخورداری از منابع عظیم گاز، همچنان بیرون این بازار ایستاده است.

نوروزی‌مصیر معتقد است توسعه LNG نباید فقط مطالبه یک شرکت یا مدیر باشد و باید به موضوعی جدی برای سیاست‌گذاران، متخصصان و صنعت انرژی کشور تبدیل شود. شاید پس از 20 سال، پرسش اصلی دیگر این نباشد که ایران چرا باید LNG تولید کند؛ پرسش این است که چرا کشوری با چنین ذخایر گازی، دو دهه فرصت حضور در یکی از مهم‌ترین بازارهای انرژی جهان را از دست داده و این بار چگونه می‌خواهد از تکرار همان سرنوشت جلوگیری کند؟ پس از نزدیک به 20 سال، ساعت ایران LNG دوباره به حرکت درآمده است. این بار روی این ساعت عدد ۳۶ ماه نوشته شده؛ ۳۶ ماه برای احیای پروژه‌ای که میلیاردها یورو سرمایه در آن خوابیده، ۳۶ ماه برای تولید نخستین LNG و ۳۶ ماه برای آزمودن این ادعا که یکی از طولانی‌ترین پروژه‌های معطل‌مانده صنعت انرژی ایران سرانجام قرار است از دوران انتظار خارج شود.