|

به‌هیأت یك نقطه

شرق: «آری! من مرده‌ام. اگر مرگ نخوردن و نداشتنِ بدن یا نداشتن بدن به آن شكل رایج باشد، من سه‌چهار سالی می‌شود كه دیگر به‌واقع مرده‌ام. و البته هیچ‌كس باور نخواهد كرد كه من مرده‌ام و هنوز زندگی می‌كنم؛ می‌خوانم،‌ می‌نویسم و زندگی می‌كنم. شاید بشود این‌طور گفت كه اصلا من خودِ ‌نوشته‌ام. بله! نوشته‌هایم، و نه حتا آن‌چه می‌خوانم، بودن مرا اثبات می‌كند. نوشته محصول من نیست؛ من‌ام كه از خلال نوشتن تمدید می‌شوم. من نیستم، من بدن ندارم، اما می‌نویسم. من نوشتن‌ام. فاعل نیستم. فعل‌ام. و گویی به هیأت یك نقطه درآمده‌ام كه تمامی خطوط و حروف و كلام از آن ناشی می‌شود. یك نقطه، یك چشم شاید؛ همین.» داستانِ «بازگشت» از مجموعه «مطلقاً آبی» نوشته كریم میرزاده روایت فردی است كه نوشتن را تنها اتفاق حقیقی زندگی آدمی می‌داند. در این داستان ‌كه یكی از دوازده داستان مجموعه است، راوی به‌یكباره و به‌گفته خودش از چهارده سال پیش تصمیم می‌گیرد كه دیگر همه مشغله‌ها و كارهای بیهوده را كنار بگذارد و فقط بخواند و بنویسد. زیرزمینی در یك خانه، «خانه‌ای برپاشده در تقاطع دو خیابان، خیابان‌های یك شهر كوچك، شهری در آذربایجان ایران»‌ راوی و كتاب‌هایش را در خود جای داده است. تا او تنهاوتنها بخواند و بنویسد و به‌قول خودش با نوشته‌هایش یكی شود. راوی در همین وضعیت و در تأملاتش در باب نوشتن، رفته‌رفته به این نتیجه می‌رسد كه «نویسنده همیشه در حال كشتن زندگی پیش‌رو است.» پس نویسنده‌ای كه خودش را نكشد شیادی بیش نیست. «فقط یك كار، یك رسالت عظیم برایم باقی مانده است؛ كشتن خود. گذاشتن نقطه پایان بر زندگی خویش.» در بیشتر داستان‌های این مجموعه راوی داستانِ زندگی خود و خاطراتش را روایت می‌كند در واگویه‌هایی در زمان حال، اكنون یا گذشته‌ای نه‌چندان‌دور. انگار كه راوی یك نفر باشد و داستان‌ها هم داستانِ همان یك نفر در چند لحظه از زندگی‌اش، و غالبا هم حرف‌ها همان تأملات راوی است در باب مفاهیمی چون مرگ، نوشتن، تنهایی، و حتا سیگاركشیدن و دود، مثلاً در داستان «مطلقاً آبی»: «نه توی خانه نمی‌شود كشید. دود، مانند عمیق‌ترین و سمج‌ترینِ دردها، به دورافتاده‌ترین زاویه‌های خانه لای صفحات به‌هم‌چسبیده كتاب‌ها، به خلوت حقیر عنكبوت‌ها، نفوذ می‌كند و برای مدت‌ها همان‌جا جا خوش می‌كند؛ حتا اگر شادترینِ‌ خبرها در چنین خانه‌ای پخش شود.» او از ارواح مردگان، و ارواح نیامدگان نیز سخن می‌گوید، او یعنی راوی «مطلقاً آبی». «آسمان بی‌هیچ تكه ابری مطلقاً آبی است، و همین مرا به نحوه راه‌رفتن‌ام و نحوه برزمین‌انداختنِ فیلتر، مشكوك و مردد می‌كند.» ایده راویان داستان‌ها را انگار خودِ نویسنده در داستان «راه‌حلِ n+1 اُم»، به‌دست می‌دهد. در این داستان هیچ‌كس خودش نیست. هر كسی نامی دیگر دارد. انگار هركس به‌نوعی همان دیگری است. داستان «بیش از حد ممكن» با بوی مرگ آغاز می‌شود. «دیوارهای شهر بوی مرگ می‌دهند. دیگر نیازی نیست پنج‌شنبه‌ها عصر به قبرستان‌های خارج از شهر برویم، یا به مرده‌شورخانه. مرگ روی دیوارهای همه خانه‌ها و مغازه‌های شهر هست؛ نه‌فقط دیوارهای كاهگلی و ترك‌خورده كه حتا دیوارهای سنگ‌كاری‌شده. همیشه كسی هست كه مرده باشد...» داستان‌های دیگر این مجموعه نیز در فضایی كم‌وبیش چنین رخ می‌دهد با چندین‌وچند پرسش كه راوی آن‌ها را وسط داستان پرتاب می‌كند و خود را چندان درگیر یافتن پاسخ یا علتی برای آن‌ها نمی‌داند.

شرق: «آری! من مرده‌ام. اگر مرگ نخوردن و نداشتنِ بدن یا نداشتن بدن به آن شكل رایج باشد، من سه‌چهار سالی می‌شود كه دیگر به‌واقع مرده‌ام. و البته هیچ‌كس باور نخواهد كرد كه من مرده‌ام و هنوز زندگی می‌كنم؛ می‌خوانم،‌ می‌نویسم و زندگی می‌كنم. شاید بشود این‌طور گفت كه اصلا من خودِ ‌نوشته‌ام. بله! نوشته‌هایم، و نه حتا آن‌چه می‌خوانم، بودن مرا اثبات می‌كند. نوشته محصول من نیست؛ من‌ام كه از خلال نوشتن تمدید می‌شوم. من نیستم، من بدن ندارم، اما می‌نویسم. من نوشتن‌ام. فاعل نیستم. فعل‌ام. و گویی به هیأت یك نقطه درآمده‌ام كه تمامی خطوط و حروف و كلام از آن ناشی می‌شود. یك نقطه، یك چشم شاید؛ همین.» داستانِ «بازگشت» از مجموعه «مطلقاً آبی» نوشته كریم میرزاده روایت فردی است كه نوشتن را تنها اتفاق حقیقی زندگی آدمی می‌داند. در این داستان ‌كه یكی از دوازده داستان مجموعه است، راوی به‌یكباره و به‌گفته خودش از چهارده سال پیش تصمیم می‌گیرد كه دیگر همه مشغله‌ها و كارهای بیهوده را كنار بگذارد و فقط بخواند و بنویسد. زیرزمینی در یك خانه، «خانه‌ای برپاشده در تقاطع دو خیابان، خیابان‌های یك شهر كوچك، شهری در آذربایجان ایران»‌ راوی و كتاب‌هایش را در خود جای داده است. تا او تنهاوتنها بخواند و بنویسد و به‌قول خودش با نوشته‌هایش یكی شود. راوی در همین وضعیت و در تأملاتش در باب نوشتن، رفته‌رفته به این نتیجه می‌رسد كه «نویسنده همیشه در حال كشتن زندگی پیش‌رو است.» پس نویسنده‌ای كه خودش را نكشد شیادی بیش نیست. «فقط یك كار، یك رسالت عظیم برایم باقی مانده است؛ كشتن خود. گذاشتن نقطه پایان بر زندگی خویش.» در بیشتر داستان‌های این مجموعه راوی داستانِ زندگی خود و خاطراتش را روایت می‌كند در واگویه‌هایی در زمان حال، اكنون یا گذشته‌ای نه‌چندان‌دور. انگار كه راوی یك نفر باشد و داستان‌ها هم داستانِ همان یك نفر در چند لحظه از زندگی‌اش، و غالبا هم حرف‌ها همان تأملات راوی است در باب مفاهیمی چون مرگ، نوشتن، تنهایی، و حتا سیگاركشیدن و دود، مثلاً در داستان «مطلقاً آبی»: «نه توی خانه نمی‌شود كشید. دود، مانند عمیق‌ترین و سمج‌ترینِ دردها، به دورافتاده‌ترین زاویه‌های خانه لای صفحات به‌هم‌چسبیده كتاب‌ها، به خلوت حقیر عنكبوت‌ها، نفوذ می‌كند و برای مدت‌ها همان‌جا جا خوش می‌كند؛ حتا اگر شادترینِ‌ خبرها در چنین خانه‌ای پخش شود.» او از ارواح مردگان، و ارواح نیامدگان نیز سخن می‌گوید، او یعنی راوی «مطلقاً آبی». «آسمان بی‌هیچ تكه ابری مطلقاً آبی است، و همین مرا به نحوه راه‌رفتن‌ام و نحوه برزمین‌انداختنِ فیلتر، مشكوك و مردد می‌كند.» ایده راویان داستان‌ها را انگار خودِ نویسنده در داستان «راه‌حلِ n+1 اُم»، به‌دست می‌دهد. در این داستان هیچ‌كس خودش نیست. هر كسی نامی دیگر دارد. انگار هركس به‌نوعی همان دیگری است. داستان «بیش از حد ممكن» با بوی مرگ آغاز می‌شود. «دیوارهای شهر بوی مرگ می‌دهند. دیگر نیازی نیست پنج‌شنبه‌ها عصر به قبرستان‌های خارج از شهر برویم، یا به مرده‌شورخانه. مرگ روی دیوارهای همه خانه‌ها و مغازه‌های شهر هست؛ نه‌فقط دیوارهای كاهگلی و ترك‌خورده كه حتا دیوارهای سنگ‌كاری‌شده. همیشه كسی هست كه مرده باشد...» داستان‌های دیگر این مجموعه نیز در فضایی كم‌وبیش چنین رخ می‌دهد با چندین‌وچند پرسش كه راوی آن‌ها را وسط داستان پرتاب می‌كند و خود را چندان درگیر یافتن پاسخ یا علتی برای آن‌ها نمی‌داند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.