گزارش میدانی «شرق» از سبک زندگی مردم برجنشین
در بازی سایه برجها
سعید برآبادی: اول فکر میکنی که تا کوه راه کمی باقی مانده، اما وقتی که خیابان آصف را میآیی بالا و از راههای پیچدرپیچ منتهی به شمال شهر میگذری، میبینی که اینجا، روی کوه است: «اصلا تا همین 40، 50 سال پیش اینجا جز همین کاخ سعدآباد، هیچ چیز دیگری نداشت. یک باغ بزرگ بود مرکب از باغها و باغچههای کوچک. چندتا هم خانه ویلایی داشت که پر از مرغ و خروس بودند و فراش و نگهبان داشتند؛ یعنی که مال اعیان هستند، غیر از اینها چیز دیگری نبود. ولنجک یک قریه کوچک بود که اینجاها تمام میشد و آنطرف رودخانه، اسمش میشد زعفرانیه. همین. حالا بیا و ببین!» راننده خطی تجریش- انتهای آصف، به زحمت دنده پراید را جا میزند، ماشین خرخر میکند و با تیکآف روی آسفالتهای یخزده، چندقدمی میرود جلو و دوباره میایستد؛ میایستد پشت صف طولانی ماشینها. خیابان پر از پنجرههای کیپ شده است و مردمی که در شمالیترین نقطه تهران، زیر پای البرز زندگی میگذرانند با ماسکهایی بر دهان، چشمدرچشم درختانی هستند که هر روز به بهانه ساخت ساختمانی مرتفع، سربریده میشوند.
خاک را به قیمت طلا میکنند نه به هنر
زعفرانیه همچون نامش، به طلا بدل شده؛ نه طلای سرخ که خاکِ طلا. قیمت هر مترمربع مسکونی در این محله تاریخی چنان بالاست که بسازوبفروشها به آن حمله کردهاند. هر گوشه از محله، ابر جرثقیلها سر از گودال خاک بیرون آوردهاند و در آسمان شناورند: «ما شما را دعوت کردیم اینجا تا خودتان از نزدیک ببینید. ببینید که این جرثقیل چطور روی خانههای ما در حال حرکت است. آیا نباید قانونی در این زمینه وجود داشته باشد؟ حتما ما باید زیر سقوط اینهمه آهن له شویم تا مسئولان شهري دلشان به رحم بیاید؟» پروژهای 18 طبقه (پنجطبقه زیر زمین، یک طبقه پیلوت و 12 طبقه روی زمین) در انتهای یک کوچه چهارمتری به نام سروستان در حال ساخت است. فضای دور کارگاه را محصور کردهاند و دوربینهای مراقبتی هرگونه تحرکی را گزارش میدهند، اما خبری از نگهبان یا مراقبی که بخواهد جان مردم، بچهها و عابران بیخبر از همهجا را محافظت کند، نیست حتی کسی نیست که نسبت به پارک ماشینها در حاشیه این حصار که هر لحظه احتمال سقوط به قعرِ 15 متری گودال را دارد، هشدار دهد. مردم به آرامی سربالایی خیابان مینا را با ماشین یا پای پیاده میروند و میترسند از روزی که این مجتمع
18طبقهای با صدها نفر ساکنِ جدید افتتاح شود و شلوغی، چاشنی سربالایی خیابان محل زندگیشان شود: «الان در حاشیه این کوچه تنگ، به حد کافی ماشین و منزل مسکونی داریم که دیگر جایی برای ساختمان جدید نباشد، اما بسازوبفروشها راهش را یاد گرفتهاند. یک مجوز میگیرند مثلا برای 18 طبقه و بعد بیشتر میسازند و جریمهاش را پرداخت میکنند. شهرداری هم که مسئول دادن مجوز است، اصلا به این مسائل دقت نمیکند». هر متر نوساز در زعفرانیه، تقریبا 1/5 برابر واحدهای قدیمی میارزد. واحدهای جدید هم عموما کوچکتر و برای مشتریها قابلدسترستر هستند. همین باعث شده که زعفرانیه در این سالها بهعنوان یکی از مدعیان گرانقیمتترین محله تهران باقی بماند و خاکش طلا شود.
زندگی پشت پنجرههای بسته
نرسیده به ساعت دو، همین کوچهها و خیابانهای تنگ و باریک غلغله میشود. انبوه زنان خانهدار و مردهای مضطرب موبایلبهدست میآیند و جلو چند مدرسه و مرکز آموزشی اینجا صف میکشند. یکی از رانندگان سرویس مدارس توجیهی برای این ترافیک دارد: «مدرسههای اینجا خیلی معروفن. همه از جردن تا ته تجریش بچههاشون رو میارن اینجا. دسترسی هم زیاد داره؛ مثلا از سمت تجریش هم میشه واردش شد، از سمت پارکوی و ولنجک هم میشه اومد این طرف، پس هر طرفی که بسته باشه، یه طرف دیگه هست و همین باعث میشه برای خیلیها ثبتنام بچهشون تو این مدرسهها راحتتر باشه». همین باعث شده که زعفرانیه صاحب گرانترین مدارس تهران هم باشد؛ مدارسی که دانشآموزانش چندان فرقی با دانشآموزان مدارس دیگر نداشته باشند، اما محل درسخواندنشان، پزِ خانواده به حساب بیاید. «ما اینجا مدرسههایی داریم که 20 تومن از بچهها پول میگیرند. فرقی هم نمیکند از کجا بیایند، از همین خیابان باشند یا از شهران، مهم این است که باید استطاعت این پول را داشته باشند. یک سال بعد هم خانوادهاش اسبابکشی میکنند و میآیند دمِ مدرسه یک خانه بزرگ اجاره میکنند یا یک خانه کوچک میخرند. وقتی که
اینجا رهن حداقل 200میلیون تومن است، فرقی ندارد این حرفها».لحظه تعطیلشدن مدرسهها، کمی بعد از اذانی است که صدایش از مسجدجامع قلهک به گوش میرسد. بچهها از زندگی چه چشماندازی دارند؟ همین کوه گاززده! و غیر از آن؟ هیچ، جز انبوه آهنهایی که هر روز آسمان را بیشتر هاشور میزنند. در میان دانشآموزهای روپوشآبی میایستم و آنها از تجربههای عجیبوغریبشان میگویند: «آقا ما که داریم خفه میشیم. ماسک میزنیم هم فایدهای نداره». «آقا اجازه، خونه ما همینجاست، بابامون شبا از صدای ماشینها نمیخوابه، صبحا چشماش قرمز میشه». یکی دیگر از دانشآموزان، کارگری را دیده که هفته پیش در انتهای خیابان خبازی، تصادف کرده و کسی نبوده شناساییاش کند. آن یکی از جرثقیلها میترسد و نگران است که بیفتند روی مدرسهاش. شاید این نگرانیها خیلی جدی نباشد و مال دنیای کودکانهشان باشد، اما این فقط آنها نیستند که زندگیشان پشت اینهمه ساختوساز تغییر کرده، بزرگترها هم در حال پوستانداختن هستند.
کوه مشکلات
اول فکر میکنی که تا کوه راهی نمانده، اما کافیست موزه زمان را رد کنی تا شیب خیابان به تو بفهماند که در حال کوهنوردی هستی. تهران از معدود شهرهایی است که ولعش برای آسفالتکردن کوهپایههای افتاده و فروتن البرز مرکزی در آن، تمامشدنی نیست. اینجا اما مردمی دارد که با همین بازی نور و سایه ساختمانهای نورس و نیمهکاره روزگار میگذرانند. یک روز از کنار یک عمارت قدیمی میگذرند و روز دیگر بهجای آن عمارت، برجی بهسوی آسمان شتک زده، یک روز میروند سر خیابان و با هزارو500 تومان خودشان را میرسانند به تجریش و یک روز دیگر، سه ساعت پشت ترافیک این پاساژ و آن مال میمانند و آخر هم منصرف میشوند از رفتن. اینجا تا کوه راهی باقی نمانده، کوه زعفرانیه اما کوه مشکلات است و بس.
سعید برآبادی: اول فکر میکنی که تا کوه راه کمی باقی مانده، اما وقتی که خیابان آصف را میآیی بالا و از راههای پیچدرپیچ منتهی به شمال شهر میگذری، میبینی که اینجا، روی کوه است: «اصلا تا همین 40، 50 سال پیش اینجا جز همین کاخ سعدآباد، هیچ چیز دیگری نداشت. یک باغ بزرگ بود مرکب از باغها و باغچههای کوچک. چندتا هم خانه ویلایی داشت که پر از مرغ و خروس بودند و فراش و نگهبان داشتند؛ یعنی که مال اعیان هستند، غیر از اینها چیز دیگری نبود. ولنجک یک قریه کوچک بود که اینجاها تمام میشد و آنطرف رودخانه، اسمش میشد زعفرانیه. همین. حالا بیا و ببین!» راننده خطی تجریش- انتهای آصف، به زحمت دنده پراید را جا میزند، ماشین خرخر میکند و با تیکآف روی آسفالتهای یخزده، چندقدمی میرود جلو و دوباره میایستد؛ میایستد پشت صف طولانی ماشینها. خیابان پر از پنجرههای کیپ شده است و مردمی که در شمالیترین نقطه تهران، زیر پای البرز زندگی میگذرانند با ماسکهایی بر دهان، چشمدرچشم درختانی هستند که هر روز به بهانه ساخت ساختمانی مرتفع، سربریده میشوند.
خاک را به قیمت طلا میکنند نه به هنر
زعفرانیه همچون نامش، به طلا بدل شده؛ نه طلای سرخ که خاکِ طلا. قیمت هر مترمربع مسکونی در این محله تاریخی چنان بالاست که بسازوبفروشها به آن حمله کردهاند. هر گوشه از محله، ابر جرثقیلها سر از گودال خاک بیرون آوردهاند و در آسمان شناورند: «ما شما را دعوت کردیم اینجا تا خودتان از نزدیک ببینید. ببینید که این جرثقیل چطور روی خانههای ما در حال حرکت است. آیا نباید قانونی در این زمینه وجود داشته باشد؟ حتما ما باید زیر سقوط اینهمه آهن له شویم تا مسئولان شهري دلشان به رحم بیاید؟» پروژهای 18 طبقه (پنجطبقه زیر زمین، یک طبقه پیلوت و 12 طبقه روی زمین) در انتهای یک کوچه چهارمتری به نام سروستان در حال ساخت است. فضای دور کارگاه را محصور کردهاند و دوربینهای مراقبتی هرگونه تحرکی را گزارش میدهند، اما خبری از نگهبان یا مراقبی که بخواهد جان مردم، بچهها و عابران بیخبر از همهجا را محافظت کند، نیست حتی کسی نیست که نسبت به پارک ماشینها در حاشیه این حصار که هر لحظه احتمال سقوط به قعرِ 15 متری گودال را دارد، هشدار دهد. مردم به آرامی سربالایی خیابان مینا را با ماشین یا پای پیاده میروند و میترسند از روزی که این مجتمع
18طبقهای با صدها نفر ساکنِ جدید افتتاح شود و شلوغی، چاشنی سربالایی خیابان محل زندگیشان شود: «الان در حاشیه این کوچه تنگ، به حد کافی ماشین و منزل مسکونی داریم که دیگر جایی برای ساختمان جدید نباشد، اما بسازوبفروشها راهش را یاد گرفتهاند. یک مجوز میگیرند مثلا برای 18 طبقه و بعد بیشتر میسازند و جریمهاش را پرداخت میکنند. شهرداری هم که مسئول دادن مجوز است، اصلا به این مسائل دقت نمیکند». هر متر نوساز در زعفرانیه، تقریبا 1/5 برابر واحدهای قدیمی میارزد. واحدهای جدید هم عموما کوچکتر و برای مشتریها قابلدسترستر هستند. همین باعث شده که زعفرانیه در این سالها بهعنوان یکی از مدعیان گرانقیمتترین محله تهران باقی بماند و خاکش طلا شود.
زندگی پشت پنجرههای بسته
نرسیده به ساعت دو، همین کوچهها و خیابانهای تنگ و باریک غلغله میشود. انبوه زنان خانهدار و مردهای مضطرب موبایلبهدست میآیند و جلو چند مدرسه و مرکز آموزشی اینجا صف میکشند. یکی از رانندگان سرویس مدارس توجیهی برای این ترافیک دارد: «مدرسههای اینجا خیلی معروفن. همه از جردن تا ته تجریش بچههاشون رو میارن اینجا. دسترسی هم زیاد داره؛ مثلا از سمت تجریش هم میشه واردش شد، از سمت پارکوی و ولنجک هم میشه اومد این طرف، پس هر طرفی که بسته باشه، یه طرف دیگه هست و همین باعث میشه برای خیلیها ثبتنام بچهشون تو این مدرسهها راحتتر باشه». همین باعث شده که زعفرانیه صاحب گرانترین مدارس تهران هم باشد؛ مدارسی که دانشآموزانش چندان فرقی با دانشآموزان مدارس دیگر نداشته باشند، اما محل درسخواندنشان، پزِ خانواده به حساب بیاید. «ما اینجا مدرسههایی داریم که 20 تومن از بچهها پول میگیرند. فرقی هم نمیکند از کجا بیایند، از همین خیابان باشند یا از شهران، مهم این است که باید استطاعت این پول را داشته باشند. یک سال بعد هم خانوادهاش اسبابکشی میکنند و میآیند دمِ مدرسه یک خانه بزرگ اجاره میکنند یا یک خانه کوچک میخرند. وقتی که
اینجا رهن حداقل 200میلیون تومن است، فرقی ندارد این حرفها».لحظه تعطیلشدن مدرسهها، کمی بعد از اذانی است که صدایش از مسجدجامع قلهک به گوش میرسد. بچهها از زندگی چه چشماندازی دارند؟ همین کوه گاززده! و غیر از آن؟ هیچ، جز انبوه آهنهایی که هر روز آسمان را بیشتر هاشور میزنند. در میان دانشآموزهای روپوشآبی میایستم و آنها از تجربههای عجیبوغریبشان میگویند: «آقا ما که داریم خفه میشیم. ماسک میزنیم هم فایدهای نداره». «آقا اجازه، خونه ما همینجاست، بابامون شبا از صدای ماشینها نمیخوابه، صبحا چشماش قرمز میشه». یکی دیگر از دانشآموزان، کارگری را دیده که هفته پیش در انتهای خیابان خبازی، تصادف کرده و کسی نبوده شناساییاش کند. آن یکی از جرثقیلها میترسد و نگران است که بیفتند روی مدرسهاش. شاید این نگرانیها خیلی جدی نباشد و مال دنیای کودکانهشان باشد، اما این فقط آنها نیستند که زندگیشان پشت اینهمه ساختوساز تغییر کرده، بزرگترها هم در حال پوستانداختن هستند.
کوه مشکلات
اول فکر میکنی که تا کوه راهی نمانده، اما کافیست موزه زمان را رد کنی تا شیب خیابان به تو بفهماند که در حال کوهنوردی هستی. تهران از معدود شهرهایی است که ولعش برای آسفالتکردن کوهپایههای افتاده و فروتن البرز مرکزی در آن، تمامشدنی نیست. اینجا اما مردمی دارد که با همین بازی نور و سایه ساختمانهای نورس و نیمهکاره روزگار میگذرانند. یک روز از کنار یک عمارت قدیمی میگذرند و روز دیگر بهجای آن عمارت، برجی بهسوی آسمان شتک زده، یک روز میروند سر خیابان و با هزارو500 تومان خودشان را میرسانند به تجریش و یک روز دیگر، سه ساعت پشت ترافیک این پاساژ و آن مال میمانند و آخر هم منصرف میشوند از رفتن. اینجا تا کوه راهی باقی نمانده، کوه زعفرانیه اما کوه مشکلات است و بس.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.