مسكو با وجود مخالفت تهران، خواستار مشاركت واشنگتن در نشست آستانه است
اصرار روسيه به حضور آمريكا
مذاكرات صلح سوريه فردا در هتل «ریکسوس» آستانه برگزار ميشود و همه مقدمات فراهم آمده است. حسين جابريانصاري، معاون عربي و آفريقايي وزارت امور خارجه، در رأس هيئت ايراني به قزاقستان رفت و در مذاكرات دوجانبهاي كه براي هماهنگي بيشتر است، با همتايان ترك و روس خود ملاقات كرد. محور اصلي مذاكرات، تثبيت آتشبس است و مخالفان، آزادي بازداشتشدگان در زندانهاي دولتي، تبادل اسرا و رساندن كمكهاي بشردوستانه به مناطق محاصرهشده را مطرح خواهند كرد.
اين گفتوگوها ميان هيئت 13نفره مخالفان سوري كه در دو هفته گذشته مذاكرات فشردهاي با مسئولان تركيه داشتهاند و هيئت دولت سوريه به رهبري بشار جعفري است. ايران، تركيه، روسيه، قزاقستان و استفان دی میستورا به نمایندگی از سازمان ملل قطعا در اين جلسه حاضرند، ولي اماواگر درباره حضور آمريكا هنوز باقي است.
استقبال روسها از حضور آمريكا
مقامات ايراني از جمله محمدجواد ظريف، وزير خارجه، علي شمخاني، دبير شورايعالي امنيت ملي و علياكبر ولايتي، مشاور مقام معظم رهبري در امور بينالملل، پيش از اين مخالفت سرسختانه ايران با حضور آمريكا در اين نشست را اعلام كردهاند و آنطور كه معلوم است، ايران بههيچوجه حاضر نيست بعد از برجام، در مسائل منطقه با آمريكا سر ميز مذاكره بنشيند و اين كشور را بهعنوان يك بازيگر بينالمللي مؤثر در مسائل خاورميانه بپذيرد.
اين در حالي است كه روسيه در نگاه كلانتر به افزايش همكاريهاي خود با آمريكاي تحت رياستجمهوري دونالد ترامپ اميد بسته و اصرار دارد كه نماينده در جلسه فردا حاضر باشد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین كه اعتقاد دارد «بعید است در آستانه بتوان به توافقی درباره سوریه رسید»، ديروز گفته بود: «موضع ایران بهعنوان یکی از طرفهای مهم در حل بحران سوریه، مشارکت دولت آمریکا در نشست آستانه را پیچیده میکند و حل بحران سوریه به شکلی سازنده بدون مشارکت آمریکا ممکن نیست».
او تصریح کرد: «ما از مشارکت آمریکا استقبال خواهیم کرد. وضعیت بسیار پیچیده است. شما میدانید که ایران یک بازیگر مهم در مسئله سوریه است، اما ایرانیها از حضور آمریکا استقبال نمیکنند بنابراین این یک مسئله پیچیده برای یک بازی دقیق است».
آمريكا هنوز به صورت رسمي دعوت روسيه و تركيه براي حضور در نشست آستانه را نپذيرفته، اما آنها اميدوارند كه ترامپ نماينده خود را راهي قزاقستان كند. سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه، ديروز بعد از گفتوگو با همتاي قزاقستاني خود با تأكيد بر اينكه «درحالحاضر اصلیترین موضوع در سازش سوریه، رفع وقفه در مذاکرات و شرکتدادن مخالفان سوری مسلح در این مذاکرات است»، ابراز اميدواري كرده بود كه دولت جديد آمريكا نماينده خود را به اين مذاكرات بفرستد. او گفته بود: «انتظار داریم نتیجه مذاکرات به شرکتدادن مخالفان سوری در روند مذاکرات داخلی سوریه منجر شود. درحالحاضر درباره اینکه دولت و مخالفان سوری بر سر چه مسائلی به توافق خواهند رسید حدس و گمانی نخواهم زد، چراکه ما قصد نداریم هیچچیز را به آنها اعمال کنیم. وظیفه ما این است که به صورت مشترک با مقامات ترکیه، ایران و دوستانمان از قزاقستان و نمایندگان سازمان ملل برای ایجاد شرایطی بهمنظور آغاز مذاکرات مستقیم میان دولت، اپوزیسیون و مخالفان سوری مسلح تلاش کنیم و امیدوار باشیم که دولت جدید آمریکا یک نماینده به خاورمیانه بفرستد، چراکه روسیه و آمریکا رؤسای گروه بینالمللی حامیان سوریه
هستند».
اهميت حضور آمريكا
كارشناسان و تحليلگران مسائل منطقه اعتقاد دارند تنها راهحل توافق درباره حضور آمريكا اين است كه اين كشور بهعنوان ناظر در مذاكرات شركت كند و نقشي در روند مذاكرات صلح سوريه نداشته باشد. محتملبودن اين راهكار در اظهارات مقامات ايراني مشهود است؛ به عنوان مثال معاون عربي و آفريقايي ظريف كه از ديروز در قزاقستان است، با تأكيد بر اينكه «با آمادگی کامل» در اين مذاكرات شركت ميكنيم، ابراز اميدواري كرد كه «مذاکرات صلح آستانه با حضور نمایندگان دولتها و ناظران نتایج سودبخشی داشته باشد». علي شمخاني، دبير شورايعالي امنيت ملي، نيز پيشتر با تأكيد بر اينكه «بهطورقطع آمریکا در فرایند گفتوگوها و جمعبندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت»، از احتمال دعوت کشور میزبان از آمریکا بهعنوان ناظر در اجلاس سخن گفته بود.
گفتني است كه برخي از تحليلگران مسائل منطقه حضور يا عدم حضور آمريكا در نشست آستانه را چندان حائز اهميت نميدانند، چراكه محور اصلي اين جلسه، گفتوگوهاي سوري- سوري است. محمدعلی مهتدی، پژوهشگر ارشد در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، يكي از اين تحليلگران است كه در گفتوگويي با «شرق» توضيح داد: «اينكه نمايندهاي از آمريكا در اين جلسه حضور داشته باشد يا نه، تأثير چنداني در نتيجه نخواهد داشت. مذاكرات فردا با دستور كار تثبيت آتشبس، مذاكراتي سوري- سوري ميان هيئت سوري به رياست بشار جعفري و برخي گروههاي معارض سوريه به رهبري محمد علوش برگزار خواهد شد بنابراین ايران، روسيه و تركيه يا نماينده آمريكا در اين گفتوگوها نقش چنداني ندارند».
او افزود: «روسيه فكر ميكند اگر كشورهايي مثل آمريكا، عربستان و قطر كه در روند آتشبس اخلال ايجاد ميكنند، بازي داده شوند؛ تثبيت آتشبس موفقيتآميزتر خواهد بود. موضع آقاي ظريف بسيار واضح و روشن بود و ايران با حضور آمريكا، عربستان و قطر كاملا مخالف است». به گفته او، مسئله اين است كه اگر اينها بخواهند با نيت سهمخواهي وارد مذاكرات شوند، كاري از پيش نميبرند چراكه دولت سوريه دست بالاتر را دارد و طرف مقابل شكست خورده است.
اگر هم بخواهند با درك واقعيت ميداني جديد وارد عرصه شوند، بايد در صف مبارزان با تروريسم قرار گيرند و اين را ثابت كنند.
مهتدي ادامه داد: «روسيه كه به دنبال توسعه همكاريهاي خود با آمريكاست، تصور ميكند آمريكا به دنبال سهمخواهي نيست و همانطور كه ترامپ در سخنراني روز تحليف خود تأكيد كرد، قصد مبارزه با تروريسم را دارد. اگر اينطور باشد، وضعيت جديدي در منطقه حاكم خواهد شد و آمريكا نيز در كنار مبارزان با تروريسم قرار ميگيرد. به هر ترتيب بايد منتظر ماند و ديد نشست آستانه به عنوان گام اول در حلوفصل بحران سوريه به كجا ميرسد و بر اساس آن براي نشستهاي آتي كه احتمالا در ژنو يا سوريه برگزار ميشود، برنامهريزي كرد».
همكاريهاي نظامي روسيه و سوريه
مذاكرات سياسي مذكور فردا در آستانه در حالي برگزار ميشود كه روسيه و سوريه از تقويت پيوندهاي نظامي خود غافل نيستند. مسكو پايگاههاي دريايي و هوايي خود در سوريه را توسعه ميدهد و روز جمعه با دمشق توافقنامهاي براي گسترش مرکز امداد مالی و تکنولوژیکی وابسته به ناوگان دریایی روسیه در طرطوس امضا کرده؛ به طوری که این توافقنامه اجازه حضور ۱۱ کشتی جنگی در این بندر را در آن واحد میدهد.
به موجب اين توافقنامه روسيه براي 49 سال حمایت از مرکز امداد وابسته به ناوگان خود را از دریا و هوا برعهده ميگيرد و سوریه به دفاع زمینی این مرکز ميپردازد. کشتیهای جنگی روسیه وارد آبهای منطقهای و داخلی سوریه و بنادر آن میشوند. طرف سوری مسئولیت حمایت از مرزهای ساحلی مرکز روسیه را برعهده دارد و طرف روسی حمایت از مرزهای خارجی و دفاع هوایی را.
این توافقنامه همچنین به روسیه اجازه میدهد به منظور حراست از بندر طرطوس و دفاع از آن، مشروط بر اینکه با هماهنگی بخشهای مربوطه سوری و روسی باشد، در نقاط مختلف خارج از مرکز امداد مالی و تکنولوژیکی به طور سیار مستقر شود.
گفتني است اقدام ديگر روسيه بازسازی باند دوم پایگاه حمیمیم در نزدیکی شهر لاذقیه است و از اين طريق توسعه پایگاه طرطوس را تکمیل و کشتیهای بیشتری را در آنجا مستقر ميكند.
طَرطوس شهر و بندری در جنوبغربی سوریه و پس از لاذقیه دومین بندر بزرگ اين كشور است. اين بندر در دوران اتحاد جماهیر شوروی به پایگاهی برای کشتیهای روسی در دریای مدیترانه بدل شد. اين بندر نقش مهمي در روابط روسيه و سوريه دارد زيرا روسها نميخواهند كنترل خود بر درياي مديترانه را از دست بدهند.
مذاكرات صلح سوريه فردا در هتل «ریکسوس» آستانه برگزار ميشود و همه مقدمات فراهم آمده است. حسين جابريانصاري، معاون عربي و آفريقايي وزارت امور خارجه، در رأس هيئت ايراني به قزاقستان رفت و در مذاكرات دوجانبهاي كه براي هماهنگي بيشتر است، با همتايان ترك و روس خود ملاقات كرد. محور اصلي مذاكرات، تثبيت آتشبس است و مخالفان، آزادي بازداشتشدگان در زندانهاي دولتي، تبادل اسرا و رساندن كمكهاي بشردوستانه به مناطق محاصرهشده را مطرح خواهند كرد.
اين گفتوگوها ميان هيئت 13نفره مخالفان سوري كه در دو هفته گذشته مذاكرات فشردهاي با مسئولان تركيه داشتهاند و هيئت دولت سوريه به رهبري بشار جعفري است. ايران، تركيه، روسيه، قزاقستان و استفان دی میستورا به نمایندگی از سازمان ملل قطعا در اين جلسه حاضرند، ولي اماواگر درباره حضور آمريكا هنوز باقي است.
استقبال روسها از حضور آمريكا
مقامات ايراني از جمله محمدجواد ظريف، وزير خارجه، علي شمخاني، دبير شورايعالي امنيت ملي و علياكبر ولايتي، مشاور مقام معظم رهبري در امور بينالملل، پيش از اين مخالفت سرسختانه ايران با حضور آمريكا در اين نشست را اعلام كردهاند و آنطور كه معلوم است، ايران بههيچوجه حاضر نيست بعد از برجام، در مسائل منطقه با آمريكا سر ميز مذاكره بنشيند و اين كشور را بهعنوان يك بازيگر بينالمللي مؤثر در مسائل خاورميانه بپذيرد.
اين در حالي است كه روسيه در نگاه كلانتر به افزايش همكاريهاي خود با آمريكاي تحت رياستجمهوري دونالد ترامپ اميد بسته و اصرار دارد كه نماينده در جلسه فردا حاضر باشد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین كه اعتقاد دارد «بعید است در آستانه بتوان به توافقی درباره سوریه رسید»، ديروز گفته بود: «موضع ایران بهعنوان یکی از طرفهای مهم در حل بحران سوریه، مشارکت دولت آمریکا در نشست آستانه را پیچیده میکند و حل بحران سوریه به شکلی سازنده بدون مشارکت آمریکا ممکن نیست».
او تصریح کرد: «ما از مشارکت آمریکا استقبال خواهیم کرد. وضعیت بسیار پیچیده است. شما میدانید که ایران یک بازیگر مهم در مسئله سوریه است، اما ایرانیها از حضور آمریکا استقبال نمیکنند بنابراین این یک مسئله پیچیده برای یک بازی دقیق است».
آمريكا هنوز به صورت رسمي دعوت روسيه و تركيه براي حضور در نشست آستانه را نپذيرفته، اما آنها اميدوارند كه ترامپ نماينده خود را راهي قزاقستان كند. سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه، ديروز بعد از گفتوگو با همتاي قزاقستاني خود با تأكيد بر اينكه «درحالحاضر اصلیترین موضوع در سازش سوریه، رفع وقفه در مذاکرات و شرکتدادن مخالفان سوری مسلح در این مذاکرات است»، ابراز اميدواري كرده بود كه دولت جديد آمريكا نماينده خود را به اين مذاكرات بفرستد. او گفته بود: «انتظار داریم نتیجه مذاکرات به شرکتدادن مخالفان سوری در روند مذاکرات داخلی سوریه منجر شود. درحالحاضر درباره اینکه دولت و مخالفان سوری بر سر چه مسائلی به توافق خواهند رسید حدس و گمانی نخواهم زد، چراکه ما قصد نداریم هیچچیز را به آنها اعمال کنیم. وظیفه ما این است که به صورت مشترک با مقامات ترکیه، ایران و دوستانمان از قزاقستان و نمایندگان سازمان ملل برای ایجاد شرایطی بهمنظور آغاز مذاکرات مستقیم میان دولت، اپوزیسیون و مخالفان سوری مسلح تلاش کنیم و امیدوار باشیم که دولت جدید آمریکا یک نماینده به خاورمیانه بفرستد، چراکه روسیه و آمریکا رؤسای گروه بینالمللی حامیان سوریه
هستند».
اهميت حضور آمريكا
كارشناسان و تحليلگران مسائل منطقه اعتقاد دارند تنها راهحل توافق درباره حضور آمريكا اين است كه اين كشور بهعنوان ناظر در مذاكرات شركت كند و نقشي در روند مذاكرات صلح سوريه نداشته باشد. محتملبودن اين راهكار در اظهارات مقامات ايراني مشهود است؛ به عنوان مثال معاون عربي و آفريقايي ظريف كه از ديروز در قزاقستان است، با تأكيد بر اينكه «با آمادگی کامل» در اين مذاكرات شركت ميكنيم، ابراز اميدواري كرد كه «مذاکرات صلح آستانه با حضور نمایندگان دولتها و ناظران نتایج سودبخشی داشته باشد». علي شمخاني، دبير شورايعالي امنيت ملي، نيز پيشتر با تأكيد بر اينكه «بهطورقطع آمریکا در فرایند گفتوگوها و جمعبندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت»، از احتمال دعوت کشور میزبان از آمریکا بهعنوان ناظر در اجلاس سخن گفته بود.
گفتني است كه برخي از تحليلگران مسائل منطقه حضور يا عدم حضور آمريكا در نشست آستانه را چندان حائز اهميت نميدانند، چراكه محور اصلي اين جلسه، گفتوگوهاي سوري- سوري است. محمدعلی مهتدی، پژوهشگر ارشد در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، يكي از اين تحليلگران است كه در گفتوگويي با «شرق» توضيح داد: «اينكه نمايندهاي از آمريكا در اين جلسه حضور داشته باشد يا نه، تأثير چنداني در نتيجه نخواهد داشت. مذاكرات فردا با دستور كار تثبيت آتشبس، مذاكراتي سوري- سوري ميان هيئت سوري به رياست بشار جعفري و برخي گروههاي معارض سوريه به رهبري محمد علوش برگزار خواهد شد بنابراین ايران، روسيه و تركيه يا نماينده آمريكا در اين گفتوگوها نقش چنداني ندارند».
او افزود: «روسيه فكر ميكند اگر كشورهايي مثل آمريكا، عربستان و قطر كه در روند آتشبس اخلال ايجاد ميكنند، بازي داده شوند؛ تثبيت آتشبس موفقيتآميزتر خواهد بود. موضع آقاي ظريف بسيار واضح و روشن بود و ايران با حضور آمريكا، عربستان و قطر كاملا مخالف است». به گفته او، مسئله اين است كه اگر اينها بخواهند با نيت سهمخواهي وارد مذاكرات شوند، كاري از پيش نميبرند چراكه دولت سوريه دست بالاتر را دارد و طرف مقابل شكست خورده است.
اگر هم بخواهند با درك واقعيت ميداني جديد وارد عرصه شوند، بايد در صف مبارزان با تروريسم قرار گيرند و اين را ثابت كنند.
مهتدي ادامه داد: «روسيه كه به دنبال توسعه همكاريهاي خود با آمريكاست، تصور ميكند آمريكا به دنبال سهمخواهي نيست و همانطور كه ترامپ در سخنراني روز تحليف خود تأكيد كرد، قصد مبارزه با تروريسم را دارد. اگر اينطور باشد، وضعيت جديدي در منطقه حاكم خواهد شد و آمريكا نيز در كنار مبارزان با تروريسم قرار ميگيرد. به هر ترتيب بايد منتظر ماند و ديد نشست آستانه به عنوان گام اول در حلوفصل بحران سوريه به كجا ميرسد و بر اساس آن براي نشستهاي آتي كه احتمالا در ژنو يا سوريه برگزار ميشود، برنامهريزي كرد».
همكاريهاي نظامي روسيه و سوريه
مذاكرات سياسي مذكور فردا در آستانه در حالي برگزار ميشود كه روسيه و سوريه از تقويت پيوندهاي نظامي خود غافل نيستند. مسكو پايگاههاي دريايي و هوايي خود در سوريه را توسعه ميدهد و روز جمعه با دمشق توافقنامهاي براي گسترش مرکز امداد مالی و تکنولوژیکی وابسته به ناوگان دریایی روسیه در طرطوس امضا کرده؛ به طوری که این توافقنامه اجازه حضور ۱۱ کشتی جنگی در این بندر را در آن واحد میدهد.
به موجب اين توافقنامه روسيه براي 49 سال حمایت از مرکز امداد وابسته به ناوگان خود را از دریا و هوا برعهده ميگيرد و سوریه به دفاع زمینی این مرکز ميپردازد. کشتیهای جنگی روسیه وارد آبهای منطقهای و داخلی سوریه و بنادر آن میشوند. طرف سوری مسئولیت حمایت از مرزهای ساحلی مرکز روسیه را برعهده دارد و طرف روسی حمایت از مرزهای خارجی و دفاع هوایی را.
این توافقنامه همچنین به روسیه اجازه میدهد به منظور حراست از بندر طرطوس و دفاع از آن، مشروط بر اینکه با هماهنگی بخشهای مربوطه سوری و روسی باشد، در نقاط مختلف خارج از مرکز امداد مالی و تکنولوژیکی به طور سیار مستقر شود.
گفتني است اقدام ديگر روسيه بازسازی باند دوم پایگاه حمیمیم در نزدیکی شهر لاذقیه است و از اين طريق توسعه پایگاه طرطوس را تکمیل و کشتیهای بیشتری را در آنجا مستقر ميكند.
طَرطوس شهر و بندری در جنوبغربی سوریه و پس از لاذقیه دومین بندر بزرگ اين كشور است. اين بندر در دوران اتحاد جماهیر شوروی به پایگاهی برای کشتیهای روسی در دریای مدیترانه بدل شد. اين بندر نقش مهمي در روابط روسيه و سوريه دارد زيرا روسها نميخواهند كنترل خود بر درياي مديترانه را از دست بدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.