فاجعه پلاسکو، پدافند غیرعامل و ضعف فرهنگ عمومی در ایران
ابراهیمبای سلامی . جامعهشناس
زندگی آدمی در جامعه مدرن با حوادث بیشتری مواجه میشود و در پی برخی از حوادث یک شهر یا ملتی در ماتم فرو میرود. هنوز درد جانسوز مرگ عدهای از هموطنان در حادثه قطار سمنان فروکش نکرده که آتشسوزی ساختمان پلاسکو ایران را عزادار کرد و شهادت فداکارانه آتشنشان و امدادگران عزیز و گروهی از مردم تهران، وجدان جمعی مردم را جریحهدار کرد. علاوه بر همه مشکلات مدیریتی در شهرها و صنایع مهم و سهلانگاریهایی که از نظر فنی، حرفهای و برنامهریزی وجود دارد و متأسفانه این امر پایههای رفاه و امنیت شهروندان را در حضر و سفر در معرض خطرهای جدی قرار داده و بستر گسترش هر حادثه عادی به فاجعه ملی را فراهم کرده، مشکلات جدی دیگری در پیوند با پدافند غیرعامل و فرهنگ عمومی جامعه ایرانی وجود دارد که ضروری است برای پیشگیری از وقوع حوادث یا کاستن از شدت و افزایش تلفات و ابعاد فجایع به آن پرداخته شود. متأسفانه به جای پیداکردن راهحل و پیشگیری از وقوع فاجعه معمولا در ایران این حوادث رنگ سیاسی به خود میگیرد و گروکشیهای جناحی مانع از ریشهیابی دقیق و صحیح این موضوعات که با جان مردم سروکار دارند، میشود. با پرهیز از چنین رویکردی در یک نگاه
اجمالی، سؤال اصلی این است که پدافند غیرعامل در اینگونه حوادث چه کارکردی دارد؟ و اساسا مردم ما چه اطلاعی از آن دارند و چه آموزشهایی برای همکاری با آن دیدهاند که موقع بحرانهایی مثل آتشسوزی، زلزله، توفان، سیل و همانند آن با گروه امداد و نجات همکاری کنند یا دستکم مزاحم عملیات آنها نشوند. ارزیابی مجدد پدافند غیرعامل و همه نهادهایی که در مواقع بحرانی باید سرعت عمل داشته باشند، ضرورتی انکارناپذیر است. گاهی نقص و ضعف ایمنی و رعایتنکردن اصول در ساختمان، تأسیسات آب، برق، گاز، وسیله یا سیستم خاصی مشهود است یا افرادی در مکانهای عمومی دست به امور خطرناکی میزنند مثلا اقدام به حمل بنزین با اتومبیل یا وسیله عمومی میکنند، گاز پیکنیکي را در فضای محدود ساختمان شارژ یا روشن میکنند، در کنار انبار چسب و مواد محترقه یا اتومبیل گازسوز آتش روشن میکنند و از این قبیل امور در جامعه انجام میدهند و دیگران همین امور خطرناک را مشاهده میکنند و بدون توجه از کنار آن میگذرند و از سر ترحم بیجا یا بیحوصلگی برای پیگیری و پرهیز از درگیریهای عادی نسبت به آن احساس مسئولیت نمیکنند و بدتر آنکه اگر کسی همت کند و از در نصیحت و
ممانعت برآید، گروهی دیگر معمولا به جای حمایت از ناصح و دفاع از حقوق عمومی ممکن است از در شماتت وی درآیند که گناه دارد و مثلا خودش را گرم میکند یا فقیر است و کاسبی میکند یا به خودش مربوط است و امثال آن.
نکته دیگر ازدحام و مزاحمتی است که متأسفانه هنگام وقوع حوادث و فجایع بزرگ حتی تصادفات شهری و جادهای گروهی از مردم ایجاد میکنند و با انسداد راهها و اشغال فضا امکان نجات و امداد را بهشدت محدود میکنند و گاهی موجبات آسیب به خود و صدمه بیشتر به مصدومان را نیز فراهم میکنند. ازهمینرو، ضرورت دارد در نظام آموزشی سازمانیافته و غیرسازمانیافته، خانواده، پاتوقها و مکانهای عمومی رسانهها و بهویژه صداوسیما با استفاده از روشهای مختلف به ارتقای فرهنگ عمومی پرداخت.
زندگی آدمی در جامعه مدرن با حوادث بیشتری مواجه میشود و در پی برخی از حوادث یک شهر یا ملتی در ماتم فرو میرود. هنوز درد جانسوز مرگ عدهای از هموطنان در حادثه قطار سمنان فروکش نکرده که آتشسوزی ساختمان پلاسکو ایران را عزادار کرد و شهادت فداکارانه آتشنشان و امدادگران عزیز و گروهی از مردم تهران، وجدان جمعی مردم را جریحهدار کرد. علاوه بر همه مشکلات مدیریتی در شهرها و صنایع مهم و سهلانگاریهایی که از نظر فنی، حرفهای و برنامهریزی وجود دارد و متأسفانه این امر پایههای رفاه و امنیت شهروندان را در حضر و سفر در معرض خطرهای جدی قرار داده و بستر گسترش هر حادثه عادی به فاجعه ملی را فراهم کرده، مشکلات جدی دیگری در پیوند با پدافند غیرعامل و فرهنگ عمومی جامعه ایرانی وجود دارد که ضروری است برای پیشگیری از وقوع حوادث یا کاستن از شدت و افزایش تلفات و ابعاد فجایع به آن پرداخته شود. متأسفانه به جای پیداکردن راهحل و پیشگیری از وقوع فاجعه معمولا در ایران این حوادث رنگ سیاسی به خود میگیرد و گروکشیهای جناحی مانع از ریشهیابی دقیق و صحیح این موضوعات که با جان مردم سروکار دارند، میشود. با پرهیز از چنین رویکردی در یک نگاه
اجمالی، سؤال اصلی این است که پدافند غیرعامل در اینگونه حوادث چه کارکردی دارد؟ و اساسا مردم ما چه اطلاعی از آن دارند و چه آموزشهایی برای همکاری با آن دیدهاند که موقع بحرانهایی مثل آتشسوزی، زلزله، توفان، سیل و همانند آن با گروه امداد و نجات همکاری کنند یا دستکم مزاحم عملیات آنها نشوند. ارزیابی مجدد پدافند غیرعامل و همه نهادهایی که در مواقع بحرانی باید سرعت عمل داشته باشند، ضرورتی انکارناپذیر است. گاهی نقص و ضعف ایمنی و رعایتنکردن اصول در ساختمان، تأسیسات آب، برق، گاز، وسیله یا سیستم خاصی مشهود است یا افرادی در مکانهای عمومی دست به امور خطرناکی میزنند مثلا اقدام به حمل بنزین با اتومبیل یا وسیله عمومی میکنند، گاز پیکنیکي را در فضای محدود ساختمان شارژ یا روشن میکنند، در کنار انبار چسب و مواد محترقه یا اتومبیل گازسوز آتش روشن میکنند و از این قبیل امور در جامعه انجام میدهند و دیگران همین امور خطرناک را مشاهده میکنند و بدون توجه از کنار آن میگذرند و از سر ترحم بیجا یا بیحوصلگی برای پیگیری و پرهیز از درگیریهای عادی نسبت به آن احساس مسئولیت نمیکنند و بدتر آنکه اگر کسی همت کند و از در نصیحت و
ممانعت برآید، گروهی دیگر معمولا به جای حمایت از ناصح و دفاع از حقوق عمومی ممکن است از در شماتت وی درآیند که گناه دارد و مثلا خودش را گرم میکند یا فقیر است و کاسبی میکند یا به خودش مربوط است و امثال آن.
نکته دیگر ازدحام و مزاحمتی است که متأسفانه هنگام وقوع حوادث و فجایع بزرگ حتی تصادفات شهری و جادهای گروهی از مردم ایجاد میکنند و با انسداد راهها و اشغال فضا امکان نجات و امداد را بهشدت محدود میکنند و گاهی موجبات آسیب به خود و صدمه بیشتر به مصدومان را نیز فراهم میکنند. ازهمینرو، ضرورت دارد در نظام آموزشی سازمانیافته و غیرسازمانیافته، خانواده، پاتوقها و مکانهای عمومی رسانهها و بهویژه صداوسیما با استفاده از روشهای مختلف به ارتقای فرهنگ عمومی پرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.