|

«روزنه آبی» آخرین ایستگاه «شاهین سرکیسیان»

سارا عابدی‌فرد

مراسم یادبود «شاهین سرکیسیان» به‌همراه رونمایی از سریال روزنه آبی، ساخته فرزاد فره‌وشی در باشگاه آرارات برگزار شد. این مراسم كه به همت مؤسسه خدمات ترجمه و تحقیق هور برگزار شد، با حضور جمع کثیری از هنرمندان عرصه تئاتر و روشنفکران و نویسندگان، پژوهشگران ایرانی و ارمنی، در باشگاه ارامنه آرارات با معرفی اجمالی از شاهین سرکیسیان، هنرمند و کارگردان تئاتر، برگزار شد. در این مراسم هنرمندانی چون: داریوش اسدزاده، سعید پورصمیمی، بهزاد فراهانی، ژرژ پطرسیان، واروژ کریم‌مسیحي، شمس‌لنگرودی، رضا بنفشه‌خواه، نصرالله قادری، دکتر قطب‌الدین صادقی، جمشید جهانزاده، مهدی میامی، ادنا زینلیان، محمودرضا رحیمی، خسرو احمدی، فرزانه نشاط‌خواه و... حضور داشتند. بهزاد فراهانی در رثای شاهین سرکیسیان، یار دیرین و از پایه‌گذاران گروه هنر ملی، گفت: کسانی که با شاهین بی‌مهری کردند؛ از شاگردانش گرفته تا دیگران، همه خوب می‌دانند که بد کردند و او را مورد آزار قرار دادند، ولی هرگز شاهین پشت‌سرشان صحبتی نکرد و از هیچ‌کسی به بدی یاد نمی‌کرد. او درس انسانیت و آزادگی را به ما آموخت...، شاهین به ما اندیشیدن را آموخت. به ما یاد داد که چگونه بیندیشیم، فقط حرف نزنیم. به ما قهوه‌خوردن یاد داد. او به ما شیوه درست زندگی‌کردن را آموخت. بعد از اینکه از گروه هنر ملی بنا به دلایلی جدا شد، به این مکان آمد و گروه آرمن را تشکیل داد. قرار بود نمایش «روزنه آبی»، نوشته «اکبر رادی» را روی صحنه ببرد، ولی مرگ امان نداد و نتوانست حاصل زحماتش را روی این صحنه ببیند که بعد از او «آربی آوانسیان» این متن را کارگردانی و ادامه همان میزانسن‌های شاهین را اجرا کرد.
بعد نصرالله قادری عنوان کرد که این سريال حدود 9 سال به طول انجامید و جوانی که هرگز شاهین سرکیسیان را ندیده، این مسیر طولانی را بدون کمک دولت و ديگران به طور شخصی انجام داد.
فره‌وشی راجع به این کار بيان كرد: سریال روزنه آبـــی فصل اول از مجموعه گنجینه تئاتر معاصر ایران است که در سال 1386 مراحل تولید را برای پخش در شبکه ویدئو خانگی آغاز کرد. موضوع اثر زندگی و اقدامات «شاهین سرکیسیان» برای ایجاد تئاتری نوین در ایران است که به دلایلی، برخی از شاگردان وی، نام او را از تاریخ تئاتر ایران حذف و به نام خود ثبت کرده‌اند. فیلم یادشده پروانه پخش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت كرده و پس از مراحل تکثیر و چاپ، در 25 دی‌ماه در مراسمی از سوی مؤسسه خدمات ترجمه و تحقیق هور وارد شبکه ویدئو خانگی شده است. با حضور:علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، داریوش اسدزاده، حمید سمندریان، عباس جوانمرد، جعفر والی، پرویز بهرام، رضا عبدی، جمشید لایق، فهیمه راستگار، بهمن مفید، اسماعیل ارحام‌صدر، اصغر سمسارزاده، مرتضی عقیلی، شمسی فضل‌اللهی، ایرج راد، اکبر رادی، احمد نجفی، ابوالحسن تهامی، بهزاد فراهانی، بهرام وطن‌پرست، مهتاج نجومی، اصغر آقاخانی، اکبر زنجانپور، بهروز بقایی، ژرژ پطروسی، مسعود فقیه، کاظم هژیرآزاد، ناصر رحمانی‌نژاد، منوچهر انور، سعدی افشار، فردوس کاویانی، محمود استادمحمد، احمد براتلو، هوشنگ ملکی، زاون قوکاسیان، هوشنگ توکلی، محمدرضا اصلانی، نصرالله قادری، هوشنگ معصفری، علی‌اصغر نجات، مهرداد ژامک، صدرالدین زاهد، رضا قاسمی، فرامرز طالبی، ژانت لازاریان، محمودرضا رحیمی، گابریل تیکیدجیان، لیدا بربریان، الو نازلومیان، سیرانوش آقاجانیان، روح‌الله جعفری، غلامحسین دولت‌آبادی، علی‌اکبر علیزاد، هنریک یکانیان، حمیدرضا نعیمی، فرشاد منظوفی‌نیا و شاهین سرکیسیان.
این مجموعه به دلیل حضور و همکاری 301 نفر از هنرمندان و پیش‌کسوتان عرصه تئاتر و سینما توانسته چشم‌انداز گسترده‌ای از موارد مورد بحث را در اختیار بیننده قرار دهد. ضمن آنکه چنین مجموعه مستندی با این ابعاد برای اولین‌بار در ایران تولید شده است.
روزنه آبی، ویژه زندگی و اقدامات شاهین سرکیسیان است که در سال 1310 از فرانسه به ایران بازمی‌گردد و مدتی در گروه عبدالحسین نوشین در سمت مشاور هنری فعالیت می‌کند. سپس تصمیم می‌گیرد یک گروه تئاتری با عنوان «گروه هنر ملی» (یا به گفته برخی گروه تئاتر ملی) را پایه‌گذاری کند و از فارغ‌التحصیلان هنرستان هنرپیشگی دعوت کند تا به آن بپیوندند. این اولین‌بار است که چنین اقدامی در تئاتر ایران انجام و نمایش‌نامه‌ای ایرانی با توجه به فرهنگ و خلق‌وخوی ایرانی نوشته و اجرا می‌شود. سرکیسیان تا سال 1336 با گروهی که ایجاد کرده، همکاری و اعضای آن را با سردمداران تئاتر روز دنیا مثل: استانیسلاوسکی، چخوف، پیراندللو و استریندبرگ آشنا می‌کند و حتی در راه اصلاح بیان آهنگین رایج در دهه 20 تلاش‌های زیادی انجام می‌دهد، ولی با بروز مشکلاتی که شاگردانش ایجاد می‌کنند از گروه جدا می‌شود. سرکیسیان تا سال 1345 گروه‌هایی را با نام‌های مروارید، مفید و آرمن تشکیل می‌دهد و به امر آموزش و اجرا می‌پردازد. تولید مجموعه مستند «روزنــه آبــی» در ادامه انتشار کتاب موفق «شاهین سرکیسیان بنیان‌گذار تئاتر نوین ایران» صورت گرفت. این کتاب نوشته غلامحسین دولت‌آبادی و مینا رحمتی است که زیر نظر جمشید لایق در سال 1386، برای شناخت دقیق شخصیت سرکیسیان، نوع اجراهایش، طراحی میزانسن، زندگی شخصی و تأثیراتش در تئاتر ایران انتشار یافت. مجموعه مستند «روزنه آبی» شامل گفت‌وگوهایی با شاگردان، دوستان و همکاران در قید حیات سرکیسیان است و بخش‌هایی از رخدادهای مهم دوران زندگی او در آن بازسازی شده است. برای اولین‌بار نکاتی درباره رخدادهای مهم تئاتری در بازه زمانی دهه‌هاي 30 و 40 در این مجموعه عنوان می‌شود. دراین‌میان به قهر و آشتی‌ها و اختلاف‌نظرها بین برخی از اعضای گروه اشاره می‌شود که به ناسپاسی نسبت به استاد و ازهم‌پاشیده‌شدن گروه منجر می‌شود. در سال 1345 زمانی‌که شاهین سرکیسیان برای دریافت پروانه اجرای نمایش‌نامه «روزنه آبی» اثر اکبر رادی به اداره دراماتیک وارد می‌شود، شاگرد پیشین خود را در مقام مسئولیت اداری می‌بیند. وی استاد خودش را ردصلاحیت می‌کند. مدتی بعد شاهین از دنیا می‌رود. بررسی این موضوع که سال‌ها در حواشی تاریخ تئاتر ایران مطرح بوده و پرونده آن همچنان باز است، علت ردصلاحیت تمامی فعالان تئاتری دهه 20 در دهه 40 را روشن می‌کند و اینکه چگونه کار به جایی می‌رسد تا شاگرد مجبور به رد استادش می‌شود. آیا شاهین یک قهرمان است یا یک مظلوم؟ / آیا بنیان‌گذار تئاتر نوین ایران تنها اوست؟ / وی چگونه می‌زیست؟ / در اجراها تکیه او بیشتر بر چه بوده است؟ (بازیگری، دکور، نور، موسیقی، بیان، انتخاب متن و...) / او با تئاتر روز دنیا از کجا آشنا شده بود؟ / آیا سرکیسیان صلاحیت کارگردانی نداشته است؟ / فضای حاکم در تئاتر آن دوره چه بوده است؟ و... در مجموعه مستند «روزنه آبــی» بررسی می‌شود. این مجموعه در قالب مستند داستانی در 16 قسمت 90 دقیقه‌ای برای بیننده عام به شیوه S.D Cam تولید شده است.

مراسم یادبود «شاهین سرکیسیان» به‌همراه رونمایی از سریال روزنه آبی، ساخته فرزاد فره‌وشی در باشگاه آرارات برگزار شد. این مراسم كه به همت مؤسسه خدمات ترجمه و تحقیق هور برگزار شد، با حضور جمع کثیری از هنرمندان عرصه تئاتر و روشنفکران و نویسندگان، پژوهشگران ایرانی و ارمنی، در باشگاه ارامنه آرارات با معرفی اجمالی از شاهین سرکیسیان، هنرمند و کارگردان تئاتر، برگزار شد. در این مراسم هنرمندانی چون: داریوش اسدزاده، سعید پورصمیمی، بهزاد فراهانی، ژرژ پطرسیان، واروژ کریم‌مسیحي، شمس‌لنگرودی، رضا بنفشه‌خواه، نصرالله قادری، دکتر قطب‌الدین صادقی، جمشید جهانزاده، مهدی میامی، ادنا زینلیان، محمودرضا رحیمی، خسرو احمدی، فرزانه نشاط‌خواه و... حضور داشتند. بهزاد فراهانی در رثای شاهین سرکیسیان، یار دیرین و از پایه‌گذاران گروه هنر ملی، گفت: کسانی که با شاهین بی‌مهری کردند؛ از شاگردانش گرفته تا دیگران، همه خوب می‌دانند که بد کردند و او را مورد آزار قرار دادند، ولی هرگز شاهین پشت‌سرشان صحبتی نکرد و از هیچ‌کسی به بدی یاد نمی‌کرد. او درس انسانیت و آزادگی را به ما آموخت...، شاهین به ما اندیشیدن را آموخت. به ما یاد داد که چگونه بیندیشیم، فقط حرف نزنیم. به ما قهوه‌خوردن یاد داد. او به ما شیوه درست زندگی‌کردن را آموخت. بعد از اینکه از گروه هنر ملی بنا به دلایلی جدا شد، به این مکان آمد و گروه آرمن را تشکیل داد. قرار بود نمایش «روزنه آبی»، نوشته «اکبر رادی» را روی صحنه ببرد، ولی مرگ امان نداد و نتوانست حاصل زحماتش را روی این صحنه ببیند که بعد از او «آربی آوانسیان» این متن را کارگردانی و ادامه همان میزانسن‌های شاهین را اجرا کرد.
بعد نصرالله قادری عنوان کرد که این سريال حدود 9 سال به طول انجامید و جوانی که هرگز شاهین سرکیسیان را ندیده، این مسیر طولانی را بدون کمک دولت و ديگران به طور شخصی انجام داد.
فره‌وشی راجع به این کار بيان كرد: سریال روزنه آبـــی فصل اول از مجموعه گنجینه تئاتر معاصر ایران است که در سال 1386 مراحل تولید را برای پخش در شبکه ویدئو خانگی آغاز کرد. موضوع اثر زندگی و اقدامات «شاهین سرکیسیان» برای ایجاد تئاتری نوین در ایران است که به دلایلی، برخی از شاگردان وی، نام او را از تاریخ تئاتر ایران حذف و به نام خود ثبت کرده‌اند. فیلم یادشده پروانه پخش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت كرده و پس از مراحل تکثیر و چاپ، در 25 دی‌ماه در مراسمی از سوی مؤسسه خدمات ترجمه و تحقیق هور وارد شبکه ویدئو خانگی شده است. با حضور:علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، داریوش اسدزاده، حمید سمندریان، عباس جوانمرد، جعفر والی، پرویز بهرام، رضا عبدی، جمشید لایق، فهیمه راستگار، بهمن مفید، اسماعیل ارحام‌صدر، اصغر سمسارزاده، مرتضی عقیلی، شمسی فضل‌اللهی، ایرج راد، اکبر رادی، احمد نجفی، ابوالحسن تهامی، بهزاد فراهانی، بهرام وطن‌پرست، مهتاج نجومی، اصغر آقاخانی، اکبر زنجانپور، بهروز بقایی، ژرژ پطروسی، مسعود فقیه، کاظم هژیرآزاد، ناصر رحمانی‌نژاد، منوچهر انور، سعدی افشار، فردوس کاویانی، محمود استادمحمد، احمد براتلو، هوشنگ ملکی، زاون قوکاسیان، هوشنگ توکلی، محمدرضا اصلانی، نصرالله قادری، هوشنگ معصفری، علی‌اصغر نجات، مهرداد ژامک، صدرالدین زاهد، رضا قاسمی، فرامرز طالبی، ژانت لازاریان، محمودرضا رحیمی، گابریل تیکیدجیان، لیدا بربریان، الو نازلومیان، سیرانوش آقاجانیان، روح‌الله جعفری، غلامحسین دولت‌آبادی، علی‌اکبر علیزاد، هنریک یکانیان، حمیدرضا نعیمی، فرشاد منظوفی‌نیا و شاهین سرکیسیان.
این مجموعه به دلیل حضور و همکاری 301 نفر از هنرمندان و پیش‌کسوتان عرصه تئاتر و سینما توانسته چشم‌انداز گسترده‌ای از موارد مورد بحث را در اختیار بیننده قرار دهد. ضمن آنکه چنین مجموعه مستندی با این ابعاد برای اولین‌بار در ایران تولید شده است.
روزنه آبی، ویژه زندگی و اقدامات شاهین سرکیسیان است که در سال 1310 از فرانسه به ایران بازمی‌گردد و مدتی در گروه عبدالحسین نوشین در سمت مشاور هنری فعالیت می‌کند. سپس تصمیم می‌گیرد یک گروه تئاتری با عنوان «گروه هنر ملی» (یا به گفته برخی گروه تئاتر ملی) را پایه‌گذاری کند و از فارغ‌التحصیلان هنرستان هنرپیشگی دعوت کند تا به آن بپیوندند. این اولین‌بار است که چنین اقدامی در تئاتر ایران انجام و نمایش‌نامه‌ای ایرانی با توجه به فرهنگ و خلق‌وخوی ایرانی نوشته و اجرا می‌شود. سرکیسیان تا سال 1336 با گروهی که ایجاد کرده، همکاری و اعضای آن را با سردمداران تئاتر روز دنیا مثل: استانیسلاوسکی، چخوف، پیراندللو و استریندبرگ آشنا می‌کند و حتی در راه اصلاح بیان آهنگین رایج در دهه 20 تلاش‌های زیادی انجام می‌دهد، ولی با بروز مشکلاتی که شاگردانش ایجاد می‌کنند از گروه جدا می‌شود. سرکیسیان تا سال 1345 گروه‌هایی را با نام‌های مروارید، مفید و آرمن تشکیل می‌دهد و به امر آموزش و اجرا می‌پردازد. تولید مجموعه مستند «روزنــه آبــی» در ادامه انتشار کتاب موفق «شاهین سرکیسیان بنیان‌گذار تئاتر نوین ایران» صورت گرفت. این کتاب نوشته غلامحسین دولت‌آبادی و مینا رحمتی است که زیر نظر جمشید لایق در سال 1386، برای شناخت دقیق شخصیت سرکیسیان، نوع اجراهایش، طراحی میزانسن، زندگی شخصی و تأثیراتش در تئاتر ایران انتشار یافت. مجموعه مستند «روزنه آبی» شامل گفت‌وگوهایی با شاگردان، دوستان و همکاران در قید حیات سرکیسیان است و بخش‌هایی از رخدادهای مهم دوران زندگی او در آن بازسازی شده است. برای اولین‌بار نکاتی درباره رخدادهای مهم تئاتری در بازه زمانی دهه‌هاي 30 و 40 در این مجموعه عنوان می‌شود. دراین‌میان به قهر و آشتی‌ها و اختلاف‌نظرها بین برخی از اعضای گروه اشاره می‌شود که به ناسپاسی نسبت به استاد و ازهم‌پاشیده‌شدن گروه منجر می‌شود. در سال 1345 زمانی‌که شاهین سرکیسیان برای دریافت پروانه اجرای نمایش‌نامه «روزنه آبی» اثر اکبر رادی به اداره دراماتیک وارد می‌شود، شاگرد پیشین خود را در مقام مسئولیت اداری می‌بیند. وی استاد خودش را ردصلاحیت می‌کند. مدتی بعد شاهین از دنیا می‌رود. بررسی این موضوع که سال‌ها در حواشی تاریخ تئاتر ایران مطرح بوده و پرونده آن همچنان باز است، علت ردصلاحیت تمامی فعالان تئاتری دهه 20 در دهه 40 را روشن می‌کند و اینکه چگونه کار به جایی می‌رسد تا شاگرد مجبور به رد استادش می‌شود. آیا شاهین یک قهرمان است یا یک مظلوم؟ / آیا بنیان‌گذار تئاتر نوین ایران تنها اوست؟ / وی چگونه می‌زیست؟ / در اجراها تکیه او بیشتر بر چه بوده است؟ (بازیگری، دکور، نور، موسیقی، بیان، انتخاب متن و...) / او با تئاتر روز دنیا از کجا آشنا شده بود؟ / آیا سرکیسیان صلاحیت کارگردانی نداشته است؟ / فضای حاکم در تئاتر آن دوره چه بوده است؟ و... در مجموعه مستند «روزنه آبــی» بررسی می‌شود. این مجموعه در قالب مستند داستانی در 16 قسمت 90 دقیقه‌ای برای بیننده عام به شیوه S.D Cam تولید شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.