|

گفت‌وگو با احسان لاجوردی

یادگارهای 75سالگی

حافظ روحانی

در یک دهه گذشته جامعه هنری بیش‌ازپیش متوجه «فریدون آو» شده است و به‌این‌ترتیب این هنرمند در همین چند سال حضوری مداوم در نگارخانه‌ها دارد. حضور «آو» فقط محدود به جایگاهش به عنوان هنرمند نمی‌شود، همین دو سال پیش بود که او یکی از نگارخانه‌های تهران را به شکل اتاق خانه‌اش طراحی کرد و علاوه بر نمایش بخشی از مجموعه هنری بزرگش، مبلمان و سایر لوازم منزلی را که خود طراحی کرده بود نیز به معرض تماشا گذاشت. اما نمایشگاه «چهره‌» که چندی پیش به شکل هم‌زمان در سه نگارخانه «اُ»، آران و پروژه‌های آران برگزار شد، احتمالا بزرگ‌ترین نمایشگاهی بود که نام او را دوباره مطرح کرد. علاوه بر سه نگارخانه مذکور، بخشی از مجموعه شخصی بزرگ این هنرمند و مجموعه‌دار در بنیاد احسان لاجوردی به نمایش گذاشته شد. این بخش از نمایشگاه کم‌وبیش مجزا از نمایشگاه «چهره» برگزار شده و صرفا شامل بخشی از مجموعه خصوصی فریدون آو می‌شود. به بهانه این رخداد هنری با احسان لاجوردی صحبت کردیم. بنیاد احسان لاجوردی یک بنیاد هنری است که آثار هنری را به مقاصد غیرتجاری به نمایش می‌گذارد. بنیاد او تا 15 بهمن میزبان مجموعه شخصی فریدون آو خواهد بود.

پیشنهاد اول به چه صورت بود؟ قرار بود نمایشگاه به همین شکل در سه گالری و بنیاد شما برگزار شود؟
بله، تا جایی که به یاد دارم، صحبت اولیه با بنیاد لاجوردی، گالری‌های اُ و آران بود که بعدتر به دلیل محدودیت جا، پروژه‌های آران هم اضافه شد.
ایده اولیه برپایی نمایشگاه‌هایی با موضوع «چهره» و «تصویری از خود» به یک سال پیش بازمی‌گردد. در رابطه با نمایشگاه «چهره» من از مجموعه‌ای که ایشان در ٥٠ سال جمع‌آوری کرده بودند، آثاری را که به‌نوعی چهره نقش اصلی در آنها داشت برای نمایش انتخاب کردم. در نمایش «تصویری از خود» آقای آو از تعدادی از هنرمندان شخصا دعوت کردند تا آثارشان را در گالری‌های اُ و آران به نمایش بگذارند. برخی از هنرمندان را خانم درودی و خانم نوع‌بشری به آقای آو پیشنهاد دادند. درهرحال این پروژه یک کار گروهی بود که زیر نظر آقای آو به سرانجام رسید.
یعنی از ابتدا وقتی با شما صحبت کردند قصد داشتند مجموعه شخصی‌شان را در اینجا به نمایش بگذارند؟
بله.
آثار از مجموعه تهران است یا از آثار مجموعه‌هایی که ایشان در خارج از کشور هم دارند، کار انتخاب شده؟
بیشتر آثاری که انتخاب شد از مجموعه تهران بود، اما آثار مجموعه‌های ایشان در پاریس، یونان و دوبی نیز بررسی شدند و درنهایت تعدادی از آثار را که امکان انتقالشان به تهران میسر بود هم توانستیم در نمایش «چهره» داشته باشیم.
این آثار چطور انتخاب شد؟
انتخاب اولیه، مسلما انتخاب خود آقای آو است. ایشان آثاری را در 50 سال خریده و جمع‌آوری کرده بودند. براساس مجموعه ایشان، با هم آثار را انتخاب کردیم که این پروسه یک سال به طول انجامید. این آثار از میان آثاری انتخاب شده‌اند که بعضی سال‌ها در بسته‌بندی‌ها و در انبارها مانده بودند. ما همه آثار را با کمک آقای شاهرخ درآوردیم و متوجه شدیم چه آثاری وجود دارند. آثاری را که امکان نمایش نداشتند یا نباید نمایش داده می‌شدند کنار گذاشتیم، بقیه عکاسی شدند و آقای آو که دوباره به ایران آمدند دوباره این انتخاب‌ها را بررسی و آثاری را حذف و اضافه کردند. در انتخاب آثار هم سعی کردیم هم آثاری قابل نمایش را انتخاب کنیم و هم اینکه از نمایش تصاویری که شائبه‌ بی‌احترامی ایجاد کنند، اجتناب کردیم و کوشیدیم تصاویر به گونه‌ای باشند که اشاره به فرقه‌ یا گروهی خاص نداشته یا بار سیاسی و مذهبی نداشته باشند و آثار کاملا بدون هیچ گرایشی جمع‌آوری شده‌اند.
هر مرحله شامل چند انتخاب و چه تعداد اثر شد؟ ظاهرا آقای آو کلکسیون بسیار بزرگی دارند.
هم کلکسیون بسیار بزرگی است و هم اینکه از سال‌ها پیش جمع‌آوری شده؛ درنتیجه بسیاری بسته‌بندی بودند و ما نمی‌دانستیم چه تعداد اثر هستند یا در کجا نگهداری می‌شوند. این نمایشگاه درضمن باعث شد مجموعه آقای آو دقیق‌تر و بهتر فهرست شود و کمکی به کلکسیون ایشان هم شد.
یک بار توضیح دادید اینجا قرار بود به شکل خانه یک مجموعه‌دار چیده شود و به‌همین‌دلیل هیچ توضیحی در کنار کارها نزدید که به همان شکل یک مجموعه بمانند و کنجکاوی را در بیننده برانگیزد. این فکر از طرف چه کسی بود؟
اگر قبلا هم نمایش‌های ما را دیده باشید حتی در خیلی از نمایش‌های گروهی هم اسم هنرمندان آورده نمی‌شود. خیلی‌ها معترض می‌شوند چون عادت کرده‌اند وارد گالری شوند و اسم هنرمند بزرگ‌تر از اثر در کنار اثر باشد. یا کاغذی دم در گذاشته باشند و قیمت‌ها در آن درج شده باشد. ما هیچ‌وقت فهرست قیمت نداریم چون مبنای کارمان براساس تجارت و سود اقتصادی نیست و دلیلی برای داشتن فهرست قیمت‌ها نداریم. یکی از اصول این بنیاد این است که برخورد بیننده با اثر بدون واسطه‌ باشد. درواقع هر مانعی که باعث به‌وجودآمدن فاصله مخاطب با اثر شود، حذف مي‌شود. به نظرم، مخاطبان به جای اینکه در ابتدا ببینند اثر کار کیست یا چه قیمتی دارد، بهتر است اثر را ببینند. من دوست دارم بازدیدکنندگان این مسائل را در مرحله دوم و سوم بگذارند و توجه اصلي آنها به خود اثر باشد.
برگردیم به این نمایشگاه؛ نمی‌دانم شما یا بقیه مخاطبان به منزل کلکسیونرها رفته‌اید یا نه. وقتی یک مجموعه‌دار معنا پیدا می‌کند که بیشتر از یک تعداد اثر داشته باشد. اکثر مجموعه‌داران علاقه شخصی‌شان این است آثاری را که انتخاب کرده و زمان برای انتخاب و شناختش گذاشته‌اند، در منزل یا فضایی که برای این کار در نظر گرفته‌اند، چیدمان کنند. اگر به منزل مجموعه‌دارهای بزرگ بروید، می‌بینید از کف تا سقف پر از مجسمه و آثار هنری است، حتی وسایل منزلشان مانند ظروف، مبلمان، فرش، لوستر و... هم به‌نوعی اثر هنری است.
باید این نکته را نیز متذکر شوم که این نمایشگاه سیر تاریخی چهره در ایران را معرفی نمی‌کند. درواقع یک سال پیش وقتی قرار شد این نمایش را با عنوان «چهره» بگذاریم فکر کردم چرا از فریدون آو، چهره‌ای نشان ندهم. درست است ایشان پیش‌تر آثارشان را در نمایشگاه‌های دیگر نمایش داده بودند و چهره‌ای شناخته‌شده‌اند، بااین‌حال، در فکر من این بود این نمایشگاه تا حدی بازتابی از فریدون آو برای مخاطبان هم باشد. یعنی درمجموع این نمایشگاه انعکاسی از سلیقه، شخصیت و ذهنیت‌ یک کلکسیونر باشد. شاید هرکسی نتواند به منزل فریدون آو برود یا متوجه سلیقه‌اش شود، ما در اینجا این امکان را به وجود آورده‌ایم. یکی از بخش‌های جالب نیز در این نکته است که این نمایش صرفا حاصل 50 سال خرید نیست، بلکه 75 سال زندگی یک آدم است. شما می‌توانید علاوه بر آثار هنری عکس‌های خانوادگی، شجره‌نامه ایشان، اشیای عتیقه، مجسمه‌های بدوی، ماسک‌های آفریقایی و جنبه‌های دیگری از فریدون آو را نیز بشناسید. احتمال دارد اگر من به‌تنهایی آثار را می‌چیدم به‌گونه دیگری عمل می‌کردم یا با سلیقه دیگری چیدمان می‌کردم ولی با همفکری هم کار کردیم تا سلیقه فریدون آو حتی در چیدمان آثار وجود داشته باشد.
آقای آو برای درس‌خواندن به خارج از کشور فرستاده می‌شود تا در انگلستان و آمریکا درس بخواند. قرار بوده دکتر یا مهندس شود. ولی هنر او را به آدم دیگری تبدیل می‌کند. او می‌توانسته انتخاب کند که پزشک شود یا مهندس یا هنرمند. او هنر را انتخاب می‌کند. در زمان مهمی در آمریکا درس می‌خواند. شاگرد سای تومبلی می‌شود و با بسیاری از نقاشان نیویورکی معاشرت می‌کند. همه اینها روی سلیقه او تأثیر می‌گذارند و او به آدم دیگری تبدیل می‌شود. بعد که به ایران برمی‌گردد همواره سعی می‌کند علاوه بر فعالیت هنری، به سایر هنرمندان نیز کمک کند. البته تمول و رفاه مادی این شانس را به او می‌دهد تا توان این را داشته باشد از هنرمندانی حمایت و آثارشان را خریداری کند که شاید در جایی اثرشان را برای ارائه و فروش قبول نمی‌کردند. با این کار به آنها انگیزه داده که بتوانند به زندگی و هنرشان ادامه دهند. به‌تدریج به خرید و جمع‌آوری آثار هنری عادت و حتی اعتیاد پیدا می‌کند. خیلی از هنرمندان 40، 50ساله کنونی رشدشان را مدیون ایشان هستند. آنها خودشان استاد شده‌اند و شاگردان دیگری تربیت کرده‌اند ولی در ابتدای راه مورد حمایت فریدون آو قرار گرفته‌اند. حتی اگر ایشان کمک کرده باشد صد نفر به کار هنری ادامه دهند و هر کدام از آنها از پنج نفر حمایت کرده باشند، باعث شده ایشان در هنر معاصر تأثیرگذار باشد.
در کیوریت بقیه مجموعه هم حضور داشتید؟
خیر، درواقع برای من حساسیتی درباره کلمه کیوریت‌کردن وجود دارد. به خودم اجازه نمی‌دهم بگویم من کیوریتور هستم. خیلی از جاها آثاری به انتخاب و سلیقه من کنار هم آمده اما هیچ‌وقت نامم ذکر نشده، درواقع نخواستم اسمم ذکر شود. درواقع شما وقتی وارد این مجموعه می‌شوید با یک سلیقه و نگاه مواجه می‌شوید، بنابراین نیازی به کلمه کیوریتور نبود. این یک پروژه است که دلم می‌خواسته انجام دهم به این دلیل که معمولا مجموعه‌دارها آثارشان را برای خودشان نگه می‌دارند. این فرهنگ در ایران باب نشده که آثار یک مجموعه‌دار نمایش داده شود. آثاری که یک مجموعه‌دار جمع‌آوری کرده‌، فقط برای نوه و نتیجه‌اش نیست، اجازه دهید مردم از این بسته فرهنگی استفاده کنند. چه‌بسا این مجموعه‌ها از نظر تاریخی، آموزشی یا آشنایی با یک‌سری هنرمندان ناشناس خیلی کارگشا باشند. امیدوارم این برنامه بتواند باعث توسعه فرهنگی و تشویق بقیه مجموعه‌دارها شود و متوجه شوند می‌توانند آثارشان را بیرون بیاورند و مجموعه‌ای را كه در طول سال‌ها جمع کرده‌اند، یک روز به نمایش بگذارند. درواقع بسیاری از مجموعه‌داران قدیمی علاقه یا جرئت نمایش‌دادن ندارند. این بخش آموزشی برای مجموعه‌داران و تجربه‌ای منحصر‌به‌فرد برای مردم یا هنرمندان و مخاطبان است، چون فکر نکنم تابه‌حال مجموعه مجموعه‌‌داری به این صورت که توضیح دادم نمایش داده شده باشد؛ به‌ویژه با موضوعی مانند چهره. چون 90 درصد آثار ایرانی است و هنرمندانش هم ایرانی هستند. مسلما اگر این مجموعه‌دار ملیت دیگری داشت با آثار دیگری روبه‌ور می‌شدید. همان‌طور که گفتم، این نمایشگاه سیر تاریخی پرتره را نمایش نمی‌دهد، اما تفسیر هنرمندان از چهره ایرانیان را به‌گونه 50 سال گذشته تا به امروز نشان می‌دهد.
کتابی که قرار است منتشر شود شامل چه مواردی است؟
قرار بود نمایشگاه مجموعه‌ای از چهره، تصویری از خود، ساخته‌های هنری، متن‌ها و موسیقی باشد که متنش انجام نشد یعنی کار متن‌ها عقب افتاد. این نمایشگاه قسمت صوتی هم دارد و موسیقی‌ای که در جریان نمایشگاه نیز پخش می‌شد کار کریستف رضاعی است. اما به علت اینکه تا چند روز قبل از نمایشگاه‌ متن‌ها اضافه شدند و کتاب به سه زبان مختلف است، ترجمه، غلط‌گیری، ‌چیدمانشان با هم و پروسه طراحی و چاپشان به زمان بیشتری نیاز داشت به‌همین‌دلیل بخش متن‌ها متأسفانه به نمایشگاه نرسید، شاید متن‌ها در کنار نمایش‌ها خیلی جذاب‌تر بود. ولی این تأخیر باعث اتفاق بهتری شد و ما توانستیم تصاویر چیدمان‌های این نمایشگاه‌ها را در کتاب داشته باشیم، یعنی مخاطبان کتاب را به عنوان نمایشگاه کامل‌تری خواهند دید.

در یک دهه گذشته جامعه هنری بیش‌ازپیش متوجه «فریدون آو» شده است و به‌این‌ترتیب این هنرمند در همین چند سال حضوری مداوم در نگارخانه‌ها دارد. حضور «آو» فقط محدود به جایگاهش به عنوان هنرمند نمی‌شود، همین دو سال پیش بود که او یکی از نگارخانه‌های تهران را به شکل اتاق خانه‌اش طراحی کرد و علاوه بر نمایش بخشی از مجموعه هنری بزرگش، مبلمان و سایر لوازم منزلی را که خود طراحی کرده بود نیز به معرض تماشا گذاشت. اما نمایشگاه «چهره‌» که چندی پیش به شکل هم‌زمان در سه نگارخانه «اُ»، آران و پروژه‌های آران برگزار شد، احتمالا بزرگ‌ترین نمایشگاهی بود که نام او را دوباره مطرح کرد. علاوه بر سه نگارخانه مذکور، بخشی از مجموعه شخصی بزرگ این هنرمند و مجموعه‌دار در بنیاد احسان لاجوردی به نمایش گذاشته شد. این بخش از نمایشگاه کم‌وبیش مجزا از نمایشگاه «چهره» برگزار شده و صرفا شامل بخشی از مجموعه خصوصی فریدون آو می‌شود. به بهانه این رخداد هنری با احسان لاجوردی صحبت کردیم. بنیاد احسان لاجوردی یک بنیاد هنری است که آثار هنری را به مقاصد غیرتجاری به نمایش می‌گذارد. بنیاد او تا 15 بهمن میزبان مجموعه شخصی فریدون آو خواهد بود.

پیشنهاد اول به چه صورت بود؟ قرار بود نمایشگاه به همین شکل در سه گالری و بنیاد شما برگزار شود؟
بله، تا جایی که به یاد دارم، صحبت اولیه با بنیاد لاجوردی، گالری‌های اُ و آران بود که بعدتر به دلیل محدودیت جا، پروژه‌های آران هم اضافه شد.
ایده اولیه برپایی نمایشگاه‌هایی با موضوع «چهره» و «تصویری از خود» به یک سال پیش بازمی‌گردد. در رابطه با نمایشگاه «چهره» من از مجموعه‌ای که ایشان در ٥٠ سال جمع‌آوری کرده بودند، آثاری را که به‌نوعی چهره نقش اصلی در آنها داشت برای نمایش انتخاب کردم. در نمایش «تصویری از خود» آقای آو از تعدادی از هنرمندان شخصا دعوت کردند تا آثارشان را در گالری‌های اُ و آران به نمایش بگذارند. برخی از هنرمندان را خانم درودی و خانم نوع‌بشری به آقای آو پیشنهاد دادند. درهرحال این پروژه یک کار گروهی بود که زیر نظر آقای آو به سرانجام رسید.
یعنی از ابتدا وقتی با شما صحبت کردند قصد داشتند مجموعه شخصی‌شان را در اینجا به نمایش بگذارند؟
بله.
آثار از مجموعه تهران است یا از آثار مجموعه‌هایی که ایشان در خارج از کشور هم دارند، کار انتخاب شده؟
بیشتر آثاری که انتخاب شد از مجموعه تهران بود، اما آثار مجموعه‌های ایشان در پاریس، یونان و دوبی نیز بررسی شدند و درنهایت تعدادی از آثار را که امکان انتقالشان به تهران میسر بود هم توانستیم در نمایش «چهره» داشته باشیم.
این آثار چطور انتخاب شد؟
انتخاب اولیه، مسلما انتخاب خود آقای آو است. ایشان آثاری را در 50 سال خریده و جمع‌آوری کرده بودند. براساس مجموعه ایشان، با هم آثار را انتخاب کردیم که این پروسه یک سال به طول انجامید. این آثار از میان آثاری انتخاب شده‌اند که بعضی سال‌ها در بسته‌بندی‌ها و در انبارها مانده بودند. ما همه آثار را با کمک آقای شاهرخ درآوردیم و متوجه شدیم چه آثاری وجود دارند. آثاری را که امکان نمایش نداشتند یا نباید نمایش داده می‌شدند کنار گذاشتیم، بقیه عکاسی شدند و آقای آو که دوباره به ایران آمدند دوباره این انتخاب‌ها را بررسی و آثاری را حذف و اضافه کردند. در انتخاب آثار هم سعی کردیم هم آثاری قابل نمایش را انتخاب کنیم و هم اینکه از نمایش تصاویری که شائبه‌ بی‌احترامی ایجاد کنند، اجتناب کردیم و کوشیدیم تصاویر به گونه‌ای باشند که اشاره به فرقه‌ یا گروهی خاص نداشته یا بار سیاسی و مذهبی نداشته باشند و آثار کاملا بدون هیچ گرایشی جمع‌آوری شده‌اند.
هر مرحله شامل چند انتخاب و چه تعداد اثر شد؟ ظاهرا آقای آو کلکسیون بسیار بزرگی دارند.
هم کلکسیون بسیار بزرگی است و هم اینکه از سال‌ها پیش جمع‌آوری شده؛ درنتیجه بسیاری بسته‌بندی بودند و ما نمی‌دانستیم چه تعداد اثر هستند یا در کجا نگهداری می‌شوند. این نمایشگاه درضمن باعث شد مجموعه آقای آو دقیق‌تر و بهتر فهرست شود و کمکی به کلکسیون ایشان هم شد.
یک بار توضیح دادید اینجا قرار بود به شکل خانه یک مجموعه‌دار چیده شود و به‌همین‌دلیل هیچ توضیحی در کنار کارها نزدید که به همان شکل یک مجموعه بمانند و کنجکاوی را در بیننده برانگیزد. این فکر از طرف چه کسی بود؟
اگر قبلا هم نمایش‌های ما را دیده باشید حتی در خیلی از نمایش‌های گروهی هم اسم هنرمندان آورده نمی‌شود. خیلی‌ها معترض می‌شوند چون عادت کرده‌اند وارد گالری شوند و اسم هنرمند بزرگ‌تر از اثر در کنار اثر باشد. یا کاغذی دم در گذاشته باشند و قیمت‌ها در آن درج شده باشد. ما هیچ‌وقت فهرست قیمت نداریم چون مبنای کارمان براساس تجارت و سود اقتصادی نیست و دلیلی برای داشتن فهرست قیمت‌ها نداریم. یکی از اصول این بنیاد این است که برخورد بیننده با اثر بدون واسطه‌ باشد. درواقع هر مانعی که باعث به‌وجودآمدن فاصله مخاطب با اثر شود، حذف مي‌شود. به نظرم، مخاطبان به جای اینکه در ابتدا ببینند اثر کار کیست یا چه قیمتی دارد، بهتر است اثر را ببینند. من دوست دارم بازدیدکنندگان این مسائل را در مرحله دوم و سوم بگذارند و توجه اصلي آنها به خود اثر باشد.
برگردیم به این نمایشگاه؛ نمی‌دانم شما یا بقیه مخاطبان به منزل کلکسیونرها رفته‌اید یا نه. وقتی یک مجموعه‌دار معنا پیدا می‌کند که بیشتر از یک تعداد اثر داشته باشد. اکثر مجموعه‌داران علاقه شخصی‌شان این است آثاری را که انتخاب کرده و زمان برای انتخاب و شناختش گذاشته‌اند، در منزل یا فضایی که برای این کار در نظر گرفته‌اند، چیدمان کنند. اگر به منزل مجموعه‌دارهای بزرگ بروید، می‌بینید از کف تا سقف پر از مجسمه و آثار هنری است، حتی وسایل منزلشان مانند ظروف، مبلمان، فرش، لوستر و... هم به‌نوعی اثر هنری است.
باید این نکته را نیز متذکر شوم که این نمایشگاه سیر تاریخی چهره در ایران را معرفی نمی‌کند. درواقع یک سال پیش وقتی قرار شد این نمایش را با عنوان «چهره» بگذاریم فکر کردم چرا از فریدون آو، چهره‌ای نشان ندهم. درست است ایشان پیش‌تر آثارشان را در نمایشگاه‌های دیگر نمایش داده بودند و چهره‌ای شناخته‌شده‌اند، بااین‌حال، در فکر من این بود این نمایشگاه تا حدی بازتابی از فریدون آو برای مخاطبان هم باشد. یعنی درمجموع این نمایشگاه انعکاسی از سلیقه، شخصیت و ذهنیت‌ یک کلکسیونر باشد. شاید هرکسی نتواند به منزل فریدون آو برود یا متوجه سلیقه‌اش شود، ما در اینجا این امکان را به وجود آورده‌ایم. یکی از بخش‌های جالب نیز در این نکته است که این نمایش صرفا حاصل 50 سال خرید نیست، بلکه 75 سال زندگی یک آدم است. شما می‌توانید علاوه بر آثار هنری عکس‌های خانوادگی، شجره‌نامه ایشان، اشیای عتیقه، مجسمه‌های بدوی، ماسک‌های آفریقایی و جنبه‌های دیگری از فریدون آو را نیز بشناسید. احتمال دارد اگر من به‌تنهایی آثار را می‌چیدم به‌گونه دیگری عمل می‌کردم یا با سلیقه دیگری چیدمان می‌کردم ولی با همفکری هم کار کردیم تا سلیقه فریدون آو حتی در چیدمان آثار وجود داشته باشد.
آقای آو برای درس‌خواندن به خارج از کشور فرستاده می‌شود تا در انگلستان و آمریکا درس بخواند. قرار بوده دکتر یا مهندس شود. ولی هنر او را به آدم دیگری تبدیل می‌کند. او می‌توانسته انتخاب کند که پزشک شود یا مهندس یا هنرمند. او هنر را انتخاب می‌کند. در زمان مهمی در آمریکا درس می‌خواند. شاگرد سای تومبلی می‌شود و با بسیاری از نقاشان نیویورکی معاشرت می‌کند. همه اینها روی سلیقه او تأثیر می‌گذارند و او به آدم دیگری تبدیل می‌شود. بعد که به ایران برمی‌گردد همواره سعی می‌کند علاوه بر فعالیت هنری، به سایر هنرمندان نیز کمک کند. البته تمول و رفاه مادی این شانس را به او می‌دهد تا توان این را داشته باشد از هنرمندانی حمایت و آثارشان را خریداری کند که شاید در جایی اثرشان را برای ارائه و فروش قبول نمی‌کردند. با این کار به آنها انگیزه داده که بتوانند به زندگی و هنرشان ادامه دهند. به‌تدریج به خرید و جمع‌آوری آثار هنری عادت و حتی اعتیاد پیدا می‌کند. خیلی از هنرمندان 40، 50ساله کنونی رشدشان را مدیون ایشان هستند. آنها خودشان استاد شده‌اند و شاگردان دیگری تربیت کرده‌اند ولی در ابتدای راه مورد حمایت فریدون آو قرار گرفته‌اند. حتی اگر ایشان کمک کرده باشد صد نفر به کار هنری ادامه دهند و هر کدام از آنها از پنج نفر حمایت کرده باشند، باعث شده ایشان در هنر معاصر تأثیرگذار باشد.
در کیوریت بقیه مجموعه هم حضور داشتید؟
خیر، درواقع برای من حساسیتی درباره کلمه کیوریت‌کردن وجود دارد. به خودم اجازه نمی‌دهم بگویم من کیوریتور هستم. خیلی از جاها آثاری به انتخاب و سلیقه من کنار هم آمده اما هیچ‌وقت نامم ذکر نشده، درواقع نخواستم اسمم ذکر شود. درواقع شما وقتی وارد این مجموعه می‌شوید با یک سلیقه و نگاه مواجه می‌شوید، بنابراین نیازی به کلمه کیوریتور نبود. این یک پروژه است که دلم می‌خواسته انجام دهم به این دلیل که معمولا مجموعه‌دارها آثارشان را برای خودشان نگه می‌دارند. این فرهنگ در ایران باب نشده که آثار یک مجموعه‌دار نمایش داده شود. آثاری که یک مجموعه‌دار جمع‌آوری کرده‌، فقط برای نوه و نتیجه‌اش نیست، اجازه دهید مردم از این بسته فرهنگی استفاده کنند. چه‌بسا این مجموعه‌ها از نظر تاریخی، آموزشی یا آشنایی با یک‌سری هنرمندان ناشناس خیلی کارگشا باشند. امیدوارم این برنامه بتواند باعث توسعه فرهنگی و تشویق بقیه مجموعه‌دارها شود و متوجه شوند می‌توانند آثارشان را بیرون بیاورند و مجموعه‌ای را كه در طول سال‌ها جمع کرده‌اند، یک روز به نمایش بگذارند. درواقع بسیاری از مجموعه‌داران قدیمی علاقه یا جرئت نمایش‌دادن ندارند. این بخش آموزشی برای مجموعه‌داران و تجربه‌ای منحصر‌به‌فرد برای مردم یا هنرمندان و مخاطبان است، چون فکر نکنم تابه‌حال مجموعه مجموعه‌‌داری به این صورت که توضیح دادم نمایش داده شده باشد؛ به‌ویژه با موضوعی مانند چهره. چون 90 درصد آثار ایرانی است و هنرمندانش هم ایرانی هستند. مسلما اگر این مجموعه‌دار ملیت دیگری داشت با آثار دیگری روبه‌ور می‌شدید. همان‌طور که گفتم، این نمایشگاه سیر تاریخی پرتره را نمایش نمی‌دهد، اما تفسیر هنرمندان از چهره ایرانیان را به‌گونه 50 سال گذشته تا به امروز نشان می‌دهد.
کتابی که قرار است منتشر شود شامل چه مواردی است؟
قرار بود نمایشگاه مجموعه‌ای از چهره، تصویری از خود، ساخته‌های هنری، متن‌ها و موسیقی باشد که متنش انجام نشد یعنی کار متن‌ها عقب افتاد. این نمایشگاه قسمت صوتی هم دارد و موسیقی‌ای که در جریان نمایشگاه نیز پخش می‌شد کار کریستف رضاعی است. اما به علت اینکه تا چند روز قبل از نمایشگاه‌ متن‌ها اضافه شدند و کتاب به سه زبان مختلف است، ترجمه، غلط‌گیری، ‌چیدمانشان با هم و پروسه طراحی و چاپشان به زمان بیشتری نیاز داشت به‌همین‌دلیل بخش متن‌ها متأسفانه به نمایشگاه نرسید، شاید متن‌ها در کنار نمایش‌ها خیلی جذاب‌تر بود. ولی این تأخیر باعث اتفاق بهتری شد و ما توانستیم تصاویر چیدمان‌های این نمایشگاه‌ها را در کتاب داشته باشیم، یعنی مخاطبان کتاب را به عنوان نمایشگاه کامل‌تری خواهند دید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.